Làng nghề đúc đồng 900 năm tuổi

Theo ông Dương Minh Đức – Ban quản lý Đền thờ Đức thánh tổ nghề đúc đồng, cách đây hơn 900 năm, vào ngày 12/2/1118 nhà sư Nguyễn Minh Không trên đường đi du ngoạn vãng cảnh chùa Tống Xá, thấy cảnh trí nơi đây đẹp, dân cư thuần hậu, đồng ruộng phì nhiêu, ông đã dừng chân nghỉ lại dậy và truyền nghề đúc kim loại cho dân làng. Để tưởng nhớ công lao to lớn của nhà sư Nguyễn Minh Không dân làng đã lập đền thờ Đức Thánh tổ thờ cụ Nguyễn Minh Không tại phía Tây làng Tống Xá. ­­­Trải qua hơn 900 năm tồn tại và phát triển, nghề đúc đồng truyền thống thị trấn Lâm đã trở thành một trong những “cái nôi” của nghề đúc đồng trong cả nước.

Đền Tống Xá, Thị trấn Lâm, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định - nơi thờ Đức thánh tổ nghề đúc đồng Nguyễn Minh Không

Để tạo nên được một sản phẩm bằng đồng phải trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi những người thợ phải thật tỉ mỉ, cẩn thận và tâm huyết. Thông thường có 5 công đoạn chính để tạo ra một sản phẩm làm bằng đồng; đó là: tạo mẫu, tạo khuôn, nấu chảy nguyên liệu, rót khuôn, hoàn thiện sản phẩm và đánh bóng. Tất cả phải được thực hiện thận trọng, chuẩn xác để đảm bảo cho sản phẩm không bị vênh và co ngót.

Người thợ đang nấu chảy nguyên liệu đồng trước khi rót vào khuôn.

Việc đúc tượng đòi hỏi những kỹ thuật vô cùng khắt khe, đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao và bí quyết riêng: “Đối với một nghệ nhân thì yêu nghề thôi là chưa đủ, phải biết cách thổi hồn vào pho tượng của mình thì pho tượng đó mới có hồn, mới có thần. Nghệ nhân phải tỉ mỉ, cần cù, chịu khó và luôn luôn tìm tòi những cái mới”, ông Vũ Duy Thuấn, nghệ nhân làng nghề đúc đồng chia sẻ.
­­Với bàn tay khéo léo, óc sáng tạo người dân làng nghề đúc đồng Ý Yên đã biết kết hợp giữa nét đẹp cổ xưa và nét đẹp hiện đại tạo ra mẫu mã đa dạng. Những công trình lớn được ghi nhận đó là Tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ cao 16,2m, nặng 220 tấn trong dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử; tượng vua Lý Thái Tổ, cao 10,1m, nặng 45 tấn; tượng 14 vị Vua thời Trần đặt tại quần thể di tích lịch sử văn hoá Thiên Trường…

Tượng Tam thế Phật tổ Như Lai chùa Bái Đính (Ninh Bình) nặng 50 tấn

Giữ mãi lửa nghề

Nếu xưa kia mô hình chung của làng nghề đúc đồng Ý Yên là hộ gia đình mang tính chất nhỏ lẻ, thì giờ đây đã hình thành nhiều công ty, doanh nghiệp lớn. Mô hình của các công ty là “cha truyền con nối”, lưu giữ những nét truyền thống mà các thế hệ trước và truyền lại cho con cháu lại tiếp tục lưu giữ và truyền lại cho nhiều đời sau.
Là thế hệ thứ 3 trong gia đình theo nghề đúc đồng, anh Nguyễn Ngọc Minh – nghệ nhân bàn tay vàng cảm thấy may mắn sinh sống trong làng nghề đúc đồng Vạn Điểm, thị trấn Lâm. Bên cạnh việc học hỏi và trau dồi kỹ năng làm nghề từ các bậc cha anh, anh cũng không ngừng tìm tòi học hỏi thêm các kỹ thuật tiên tiến hiện đại để đưa vào áp dụng trong quá trình sản xuất.

Gia đình nhà anh Minh đã 3 đời làm nghề đúc đồng

Những công nghệ hiện đại cũng được anh đưa vào áp dụng trong xưởng sản xuất của gia đình như: máy cắt CNC (tạo mẫu sản phẩm); máy phân tích quang phổ chuyên dụng (phân tích thành phần hóa học vật liệu), máy mài…

Theo anh Minh công nghệ hiện đại đã phần nào giảm bớt sức lao động của người thợ. “Cái độc đáo, khác biệt của làng nghề đúc đồng Ý Yên với các nơi sản xuất khác là lưu giữ công nghệ đúc đồng truyền thống, bàn tay người thợ sẽ quyết định độ sắc nét của sản phẩm, người thợ sẽ là người thổi hồn vào các sản phẩm”, anh Minh tâm sự.

Ông Nguyễn Sinh Cung gắn bó với nghề gia truyền của gia đình được hơn 30 năm

Những người thợ ở đây đa phần đều gắn bó lâu dài với nghề bởi họ cũng là những người nối nghiệp từ ông cha. Họ là những người thợ có tay nghề cao, có người đã làm 40 năm trong nghề. Với những người thợ này, họ làm nghề không chỉ vì thu nhập, cuộc sống ổn định mà họ còn đang giữ lửa cho nghề, giữ nét truyền thống văn hóa xưa kia mà ông cha bao đời đã để lại. Những người thợ đúc cần mẫn nối nghề, để rồi lại truyền cho các thế hệ sau để nghề truyền thống không bị mai một.

Sản phẩm của làng nghề vô cùng đa dạng: tượng anh hùng dân tộc, tượng phật, tượng truyền thần, đồ thờ cúng, đồ trang trí…

Bài, ảnh: Ngọc Lệ

​​​​​​​