Dọc theo đường quốc lộ 1 từ cầu Chương Dương, Hà Nội về hướng Bắc Ninh chừng hơn 30km tới bến xe Bắc Ninh, theo đường Thiên Đức thêm chừng 3km qua bến đò Vạn Phúc, bạn sẽ được vào thăm một ngôi làng cổ kính mang đậm bản sắc Việt - làng Thổ Hà.

Thổ Hà là tên gọi của một làng nghề nổi tiếng thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Trải qua những thăng trầm lịch sử và thời gian, làng Thổ Hà hiện lên với tất cả những nét cổ kính, rêu phong.

Đây từng là nơi qua lại, buôn bán gốm sứ lớn bậc nhất của vùng Kinh Bắc. Ngày nay, ngôi làng cổ này không còn là làng nghề gốm sứ nhưng dấu tích của nó vẫn in đậm trên các bức tường cổ được xây bằng các mảnh gốm sứ kết hợp với bùn đất của sông Cầu.

Bánh đa nem được làm với nhiều công đoạn, bắt đầu từ việc ngâm gạo, xay bột, tráng bánh, phơi bánh, cắt bánh…

Bánh đa nem Thổ Hà đã tạo nên thương hiệu riêng bởi những đặc trưng, bánh màu trắng vừa phải, mềm, dẻo...

Ngày thường, trung bình mỗi gia đình làm khoảng 3000 chiếc bánh đa nem/ngày

Theo lời kể của các nghệ nhân trong làng: Bánh đa nem được làm với nhiều công đoạn, bắt đầu từ việc ngâm gạo, xay bột, tráng bánh, phơi bánh, cắt bánh… Gạo được ngâm từ tối hôm trước, đến sáng sớm hôm sau sẽ bắt đầu công đoạn xay bột, tráng bánh. Theo thời gian, người dân Thổ Hà đã tráng bánh đa nem bằng máy thay vì tráng thủ công bằng tay như trước kia, nên có năng suất cao và sản phẩm chất lượng hơn.

Cũng trong câu chuyện với người nghệ nhân làng cổ, chúng tôi không khỏi bất ngờ khi chứng kiến những đôi bàn tay thoăn thoắt của người thợ trên lò than tráng bánh. Sau khi đã làm những miếng bánh đa nem thơm phức mùi bột, phơi khô, người thợ lành nghề sẽ biến hóa thành những chiếc bánh đa. Thức ăn ngon và rẻ này sẽ được đóng túi và sẽ theo thương lái đi khắp nơi.

Khác với các vùng khác, bánh đa nem Thổ Hà đã tạo nên thương hiệu riêng bởi những đặc trưng, bánh màu trắng vừa phải, mềm, dẻo, mở túi đựng bánh thấy còn thơm mùi gạo lại dai chứ không dễ vỡ như nhiều loại bánh đa nem khác, khi cuộn nem rán, vỏ bánh giòn tan, vàng óng rất hấp dẫn.

Trong làng Thổ Hà có khoảng 300 gia đình làm bánh đa nem. Vào tháng Tết, cả làng Thổ Hà làm ra khoảng 150.000 chiếc bánh đa nem/ngày.

Với hương vị đặc trưng riêng, đến nay bánh đa nem Thổ Hà không chỉ được thị trường trong nước ưa chuộng mà còn được xuất khẩu sang các nước như: Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản…

Có dịp đến thăm làng cổ Thổ Hà, không khó để bắt gặp từ đường làng, ngõ xóm, bờ tường, mái nhà, mé ao… chỗ nào có nắng là chỗ ấy có bánh đa. Cả làng phảng phất một mùi thơm của... bột. Dường như cái nghiệp ấy đã tiếp nối truyền thống muôn đời của tổ tiên, tạo công ăn việc làm cho những hộ gia đình nơi đây, đồng thời tạo nên một dấu ấn không thể phai nhạt mỗi khi nhắc tới địa danh này.

Và có lẽ, hiếm có nơi nào, du khách còn có thể chiêm ngưỡng một cách trọn vẹn nhất quần thể kiến trúc cổ xưa, hoài niệm về quá khứ xa xăm của một làng gốm nổi danh và sống vẹn nguyên trong không khí làng nghề bánh đa cổ truyền thời hiện đại.

Bài, ảnh: Huyền Chi