Việc ghi danh là kết quả của hơn một thập kỷ nỗ lực bền bỉ, công phu và đầy quyết tâm của các cơ quan trung ương, chính quyền ba địa phương cùng sự đồng hành của nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế. Hồ sơ di sản được xây dựng từ năm 2013, qua nhiều vòng khảo sát, hoàn thiện, chịu tác động không nhỏ từ đại dịch COVID-19, cũng như những yêu cầu ngày càng khắt khe từ UNESCO và ICOMOS về tính xác thực, tính toàn vẹn và năng lực quản lý. Đã có lúc hồ sơ đối mặt với khuyến nghị trả lại ngay trước kỳ họp, nhưng bằng sự phối hợp hiệu quả, vận động thuyết phục và quyết tâm mạnh mẽ từ các bên liên quan, hồ sơ đã được thông qua với sự đồng thuận tuyệt đối của các nước thành viên UNESCO. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã gửi thư tới Tổng Giám đốc UNESCO và 20 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản Thế giới để vận động ủng hộ, thể hiện cam kết cao độ của Việt Nam trong bảo tồn di sản văn hóa.

Chùa Đồng trên đỉnh núi Yên Tử ở Quảng Ninh

Quần thể gồm 12 điểm di tích tiêu biểu như chùa Hoa Yên, chùa Ngọa Vân, Thái Miếu (Quảng Ninh); chùa Thanh Mai, đền Kiếp Bạc, động Kính Chủ (Hải Phòng); chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà (Bắc Ninh), với tổng diện tích vùng lõi hơn 525 ha và vùng đệm hơn 4.300 ha. Đây là không gian lịch sử - văn hóa đặc biệt, phản ánh tiến trình hình thành, truyền bá và phục hưng Phật giáo Trúc Lâm – dòng thiền mang đậm bản sắc Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập từ thế kỷ XIII. Bắt đầu từ núi thiêng Yên Tử, Phật giáo Trúc Lâm đã phát triển thành hệ tư tưởng nhân văn, hòa bình, kết hợp hài hòa giữa Phật giáo Đại thừa, Nho giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian, gắn bó chặt chẽ với vận mệnh dân tộc, chính quyền và cộng đồng cư dân qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Chùa Côn Sơn. Ảnh: Hồ sơ đề cử di sản thế giới

Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, tôn giáo sâu sắc, quần thể di sản còn thể hiện tư tưởng khoan dung và triết lý sống hòa hiếu của người Việt. Hiện nay, Phật giáo Trúc Lâm có ảnh hưởng toàn cầu với khoảng 30 triệu tín đồ, 50.000 tăng ni và hơn 15.000 ngôi chùa ở hơn 30 quốc gia, nổi bật như chùa Trúc Lâm Paris (Pháp) và Giải thưởng Trần Nhân Tông vì hòa bình (Mỹ).

Sự kiện được UNESCO công nhận không chỉ là niềm tự hào lớn của nhân dân ba địa phương, mà còn là cột mốc quan trọng đối với cả nước. Đây là minh chứng cho những nỗ lực gìn giữ, phát huy giá trị di sản của Việt Nam cũng như vai trò ngày càng tích cực của nước ta trong việc thực thi Công ước Di sản Thế giới. Sự thành công này còn là cú hích mạnh mẽ thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa, kinh tế - xã hội địa phương và nâng cao nhận thức cộng đồng về gìn giữ di sản.

Cầu Thấu Ngọc trong chùa Côn Sơn

Trong thời gian tới, các địa phương liên quan sẽ tiếp tục triển khai các kế hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị quần thể di sản một cách bền vững. Công tác quản lý di sản sẽ được thực hiện theo các nguyên tắc phát triển bền vững được nội luật hóa trong Luật Di sản văn hóa sửa đổi, nhằm đảm bảo lợi ích thiết thực cho cộng đồng và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.