Trong sự nghiệp âm nhạc, nhạc sĩ Phó Đức Phương đã sáng tác nhiều tác phẩm nổi tiếng, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng. Có thể kể đến những ca khúc như “Những cô gái quan họ”, “Hồ trên núi”, “Trên đỉnh Phù Vân”, “Không thể và có thể”, “Một thoáng Tây hồ”, “Huyền thoại hồ núi Cốc”, “Về quê”, “Chảy đi sông ơi”...

Các tác phẩm âm nhạc của ông được khán giả ở mọi lứa tuổi yêu thích bởi giai điệu đẹp, dung dị mà hào sảng, ca từ hay, giàu chất thơ và có nhiều tầng ý nghĩa. Ông thường sử dụng chất liệu dân gian trong các ca khúc của mình một cách tinh tế, làm lay động những tâm hồn Việt Nam. Ông là một trong những nhạc sĩ đã tạo nên “dòng chảy âm nhạc” dân gian đương đại tại Việt Nam, được nhiều thế hệ nhạc sĩ sau này tiếp nối.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương là một trong những nhạc sĩ viết nhạc nhiều cho các tác phẩm sân khấu và điện ảnh. Có thể kể đến những bộ phim nổi tiếng ông đã viết nhạc như: “Những đứa con”, “Trăng rằm”, “Lưu lạc”, “Giông tố”... Ông cũng viết nhạc cho nhiều vở sân khấu như “Hồn Trương Ba da hàng thịt”, “Nguồn sáng trong đời”, “Tôi và chúng ta”, “Nghêu sò ốc hến”, “Rừng trúc”...

Nhạc sĩ Phó Đức Phương.

Năm 2001, nhạc sĩ Phó Đức Phương được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật cho các tác phẩm: “Những cô gái quan họ”, “Hồ trên núi”, “Một thoáng Tây Hồ”, “Nha Trang thu”, “Trên đỉnh Phù Vân”.

Ngoài các tác phẩm âm nhạc nổi tiếng, sáng tác nổi tiếng, nhạc sĩ Phó Đức Phương còn được biết đến với vai trò là người đặt nền móng cho việc thực thi bản quyền tác giả âm nhạc ở Việt Nam. Ông là người quyết liệt trong việc lên tiếng bảo vệ bản quyền tác giả âm nhạc cho các nhạc sĩ.

Đó là vào khoảng những năm 2000, khi khái niệm về bản quyền âm nhạc vẫn còn chưa định hình ở Việt Nam, nhạc sĩ Phó Đức Phương nhận thấy tình trạng quyền sở hữu trí tuệ nói chung, quyền tác giả âm nhạc nói riêng bị xâm hại nghiêm trọng, gây tác hại đến đời sống văn hóa, nghệ thuật, ông đã cùng với một số nhạc sĩ có tâm huyết trong Hội Nhạc sĩ Việt Nam lên tiếng vận động, xin phép để thành lập Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC).

Năm 2002, khi Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam ra đời, ông giữ vị trí Giám đốc Trung tâm và dành nhiều tâm sức cho việc bảo vệ bản quyền âm nhạc. Từ đó đến nay, quyền và lợi ích hợp pháp của các tác giả - chủ sở hữu tác phẩm âm nhạc Việt Nam được bảo vệ, hàng nghìn nhạc sĩ đã nhận được tiền tác quyền của các tác phẩm. Có thể nói, việc thực thi bản quyền âm nhạc ở Việt Nam có được như ngày hôm nay có rất nhiều công sức đóng góp của nhạc sĩ Phó Đức Phương trong suốt 18 năm ông làm Giám đốc Trung tâm. Đến năm 2018, ông nghỉ hưu và tập trung cho sáng tác.

Các tác phẩm của nhạc sĩ Phó Đức Phương đóng một vai trò quan trọng trong đời sống âm nhạc đương đại Việt Nam. Trong thập niên 90 của thế kỷ 20, nhạc sĩ Phó Đức Phương cùng với các nhạc sĩ Nguyễn Cường, Dương Thụ, Trần Tiến trong "bộ tứ sông Hồng" đã viết nên những nốt nhạc đẹp nhất của âm nhạc Việt thời kỳ đó.

Mỗi tác phẩm của nhạc sĩ Phó Đức Phương là một câu chuyện kể bằng âm nhạc, mà cách kể của mỗi câu chuyện một khác. Những cốt truyện của ông nhiều khi được bắt nguồn từ vốn cổ, từ những điển tích, điển cố, nhưng tất cả đều có giai điệu, ca từ đắm đuối, chân tình, đưa người nghe tới tận cùng của cảm xúc.

Trong cuộc sống, nhạc sĩ Phó Đức Phương được mọi người yêu quý, kính trọng không chỉ bởi tài năng, mà còn bởi chính sự khẳng khái, nhân cách và lối sống lạc quan của ông. Những người đã từng gặp gỡ, có dịp làm việc hay trò chuyện với ông, đều có chung cảm nhận về một con người mạnh mẽ và luôn lạc quan.

Những năm tháng cuối đời, nhạc sĩ Phó Đức Phương ấp ủ ý tưởng viết những bản hùng ca ghi lại những trang sử chói lọi của dân tộc. Ông đã cho ra đời một số tác phẩm về chủ đề này như “Bài ca thần chim Lạc”, “Bạch Đằng bản hùng ca sông thiêng”, “Mãi mãi Việt Nam”, “Lời thề sông Hóa” viết về Trần Hưng Đạo và “Hội thề Mê Linh” viết về Hai Bà Trưng…

Ông đã từ biệt cõi đời, "dòng sông Phó Đức Phương" đã ngừng chảy, song những sáng tác của ông chắc chắn sẽ vẫn còn “chảy mãi” trong lòng khán giả yêu nhạc Việt.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời trưa ngày 19/9/2020 tại Hà Nội sau một thời gian chống chọi với căn bệnh ung thư tụy. Sự ra đi của ông để lại nhiều tiếc thương cho đồng nghiệp, bạn bè, người thân, những khán giả yêu mến âm nhạc của ông và đặc biệt là cho gia đình ông.

Bài và ảnh: Văn Bình