Hương đen là đặc trưng khi nhắc đến làng nghề hương Xà Cầu xã Ứng Thiên, Hà Nội (ảnh Hồng Ngọc)

Hương đen Xà Cầu (xã Quảng Phú Cầu, huyện Ứng Hòa, nay là xã Ứng Thiên, Hà Nội) từ lâu đã khẳng định được chỗ đứng riêng biệt trong lòng người tiêu dùng nhờ mùi thơm thanh khiết, tự nhiên từ nhựa trám rừng và than hoa. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường hiện đại tràn ngập các sản phẩm hương hóa chất giá rẻ, việc tìm kiếm một lối đi bền vững để vừa bảo tồn nét văn hóa di sản, vừa nâng cao giá trị kinh tế cho làng nghề là một bài toán cấp thiết.

Hành trình này đòi hỏi một chiến lược đồng bộ, bắt đầu từ việc chuẩn hóa chất lượng, bảo hộ thương hiệu mạnh mẽ thông qua việc xây dựng chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể nhằm ngăn chặn tình trạng hàng giả làm suy giảm uy tín địa phương.

Song song với đó, các hộ sản xuất và hợp tác xã cần chủ động đưa sản phẩm đi kiểm nghiệm, chứng nhận an toàn sức khỏe không chứa chất độc hại để tạo lợi thế cạnh tranh tuyệt đối dựa trên xu hướng tiêu dùng xanh. Khi chất lượng đã được định hình vững chắc, việc tham gia sâu vào chương trình OCOP để nâng hạng sản phẩm lên mức 4 - 5 sao sẽ là “tấm vé thông hành” giúp hương đen Xà Cầu tiếp cận các kênh phân phối hiện đại như siêu thị hay chuỗi cửa hàng nông sản sạch. Giá trị thương mại của sản phẩm cũng cần được tiếp sức bằng tư duy thiết kế bao bì mới, thay thế túi nilon truyền thống bằng các loại hộp giấy thân thiện với môi trường, có cốt tre sang trọng phục vụ phân khúc quà tặng cao cấp. Để duy trì chuỗi cung ứng này một cách liên tục, địa phương cần thiết lập mối liên kết chặt chẽ, ký kết hợp đồng bao tiêu dài hạn với các vùng trồng trám ở miền núi phía Bắc nhằm ổn định nguồn cung nguyên liệu thô và tránh rủi ro bị ép giá vào các mùa cao điểm như lễ Tết.

Một hướng đi mang tính đột phá khác là tích hợp phát triển làng nghề gắn với du lịch văn hóa tâm linh, tận dụng chính lợi thế của thương hiệu du lịch tăm hương Quảng Phú Cầu vốn đã rất nổi tiếng với du khách quốc tế. Bằng cách xây dựng các không gian trải nghiệm thực tế, nơi du khách được tự tay se hương, nấu nhựa trám và lắng nghe những câu chuyện di sản, giá trị vô hình của nén hương đen Xà Cầu sẽ được nâng tầm vượt trội.

Sức mạnh của công nghệ số cũng cần được khai thác triệt để thông qua việc đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc để người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng quy trình sản xuất sạch tại làng nghề. Cuối cùng, cốt lõi của sự bền vững vẫn nằm ở yếu tố con người và môi trường sinh thái; do đó, địa phương cần có chính sách hỗ trợ nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ, khơi dậy niềm tự hào di sản, đồng thời đầu tư hệ thống xử lý khói bụi tại các cơ sở sản xuất lớn để đảm bảo không gian sống trong lành, tạo nền tảng vững chắc cho một làng nghề xanh, vừa giữ được lửa nghề truyền thống vừa bắt kịp nhịp sống kinh tế hiện đại.