Núi rừng Trường Sơn hoang dã phủ dày trên khắp các cánh rừng miền Tây Quảng Nam với nhiều loại tre cho măng (abăng) như: lồ ô (pa’oo), nứa (cr’đêê), tre (ơm), giang (ch’tang)… Mùa hái măng từ tháng Năm đến cuối tháng Tám (ÂL), các phụ nữ, cô gái Cơ tu ở đây vào rừng từ sáng sớm để hái măng, từng nhóm 2-5 người mang gùi, liềm và gói cơm, chai nước mang theo lên rừng.

Người dân vất vả gùi măng về nhà

Điểm đến của họ là những vạt rừng nơi có các loại tre, nứa, luồng, giang… để tìm măng. Kể thì đơn giản nhưng thực tế, ăn được lộc rừng cũng rưng rưng nước mắt. Đó là cảm giác xót, ngứa rất khó chịu khi bị gai măng, gai tre đâm rách da thịt; là những cơn mưa rừng ào ào bất chợt tiềm ẩn nhiều nguy cơ khiến đất rừng trơn như mỡ, chỉ còn nước đi chân trần, bấm từng ngón chân xuống đất, dồn hết sức lực để bước đi trong khi vai vác nặng; Rồi còn phải đối phó với muỗi, vắt…nhưng bù lại những vất vã được bù đắp là trở về với chiếc gùi trĩu nặng vài ba chục ký măng trên lưng.

Chị Zơrâm Thị Chờ (45 tuổi, trú thôn Bốn, xã Ba, huyện Đông Giang) cho hay, đi hái măng rừng khá vất vả. Cứ mỗi sớm, những phụ nữ Cơ tu đi chặt măng phải mang theo cơm đùm, gùi, liềm… vào rừng. Nếu vào đầu mùa măng (mùa hạ), măng rừng ở gần nên đi hái về sớm, khoảng 14h. Cuối mùa măng, măng càng xa, thì về nhà càng trể, khoảng 15-16 h. Các “sơn nữ” phải đối mặt với hốc đá tai mèo, gai tre nhọn, sên, vắt trong rừng trong khi trên vai gùi măng nặng trĩu.

Các sơn nữ thái măng

“Đầu mùa, măng rừng còn nhiều nên không phải đi xa hái. Tuy nhiên, hái mãi cũng hết, những phụ nữ chúng tôi phải lặn lội vào sâu trong các khe suối, lên những cánh rừng cao. Đôi chân trần nhiều lúc vấp phải đá, gốc cây tóe máu.Tre rừng có loại đầy gai nhọn, cào cấu rách da thịt là chuyện thường ngày. Đôi khi gặp phải ong độc, rắn độc tấn công có thể gây chết người. Tóm lại, cũng vì miếng cơm manh áo hay vì thói quen hay làm, hằng ngày những phụ nữ Cơ tu chúng tôi vẫn miệt mài vào rừng hái măng để có cái ăn cho gia đình…”- Chị Zơrâm Thị Chờ bộc bạch.

Khi gùi măng về ngang qua suối, họ nghỉ ngơi và rửa sạch măng, để ráo và gùi về nhà. Sau đó, họ dùng dao, rựa để xắt phần non các búp măng rồi đem luộc chín. Sáng hôm sau chở xuống chợ Sông Vàng (xã Ba) bán sĩ với giá 20.000 đồng / kg. Trung bình, mỗi ngày, mỗi phụ nữ nơi đây “sản xuất” khoảng 20 kg măng thành phẩm, sau khi trừ chi phí mỗi người thu được từ 150.000 - 250.000 đồng. Nhờ vậy, vào mùa hái măng rừng, bà con Cơ tu ở huyện Đông Giang có thêm khoản tiền lo cho con cái ăn học, trong túi có đồng ra đồng vào…

Các sơn nữ bóc bẹ măng

Trước mắt tôi, các cô Zơrâm Thị Nhàn, Mạc Thị Thi… ở thôn Bốn, xã Ba (Đông Giang - Quảng Nam), người thì đang gùi măng từ núi về, người thì rửa, xắt, luộc măng. Họ thoăn thoắt xắt những phần non của những búp có phần màu xanh). Đối với phần non ở trên ngọn thì không xắt. trước khi luộc, dùng cây ngọn thông trong ruột búp măng để luộc mau chín.

Măng rừng được bày bán nhiều ở các chợ vùng cao. Vào mùa măng rừng, đi dọc hai bên QL 14B, 14G, đường Hồ Chí Minh…miền Tây xứ Quảng, người dân bày bán măng rừng hai bên đường. Du khách đi qua tha hồ lựa chọn.Giá măng rừng tươi đầu mùa khoảng từ 10.000 - 12.000 đồng/kg. Măng đắng được người dân vùng cao chế biến thành nhiều món ăn như: Xào tỏi, nấu canh, muối chua…

Người dân vất cả vớt măng sau khi luộc chín.

Trước đây, khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, măng rừng là món ăn không thể thiếu trong bữa cơm hằng ngày của người dân nơi đây mùa giáp hạt. Với vị đắng nhạt pha lẫn vị ngọt giòn, hiện măng rừng đã trở thành đặc sản được nhiều người miền xuôi ưa chuộng. Đây cũng là mặt hàng được trao đổi mua bán trên thị trường mang lại thu nhập thời vụ cho người dân miền núi mỗi khi vào mùa.

Ông Đinh Văn Bớt (76 tuổi, trú tại thôn Tà Lâu, xã Ba, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam) cho hay, hiện nay, măng rừng ở phía Đông Trường Sơn không còn dồi dào như trước do bà con chuyển sang trồng keo lai kinh tế hơn.Tuy vậy, hàng năm, vùng cao Quảng Nam cung cấp hàng trăm tấn măng cho thị trường TP. Đà Nẵng và các khu vực lân cận. Nhờ nguồn măng này, mà đồng bào Cơ tu nơi đây có loại “rau sạch” để ăn, bán lấy tiền, giải quyết công ăn việc làm, góp phần cải thiện đời sống góp phần xoá đói giảm nghèo cho cư dân sinh sống trên dãy Trường Sơn.

Bài, ảnh: Minh Kỳ