Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan thăm 1 gian hàng OCOP ở TP.Cần Thơ - Ảnh: V.K.K

Là trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long(ĐBSCL), Cần Thơ có vị trí chiến lược về giao thương, logistics và nông nghiệp công nghệ cao. Trong những năm qua, khu vực kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã (HTX) có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, câu chuyện không chỉ dừng ở mở rộng số lượng HTX, mà là làm sao để sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP thực sự nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Ông Nguyễn Quốc Hội, Phó chủ tịch Liên minh Hợp tác xã TP.Cần Thơ cho biết, đến cuối năm 2025, thành phố sau sáp nhập có 726 hợp tác xã (HTX) đang hoạt động; trong đó có 580 HTX, 06 liên hiệp HTX nông nghiệp và 146 HTX phi nông nghiệp. Riêng lĩnh vực nông nghiệp có 155 HTX sản xuất lúa, 61 HTX cây ăn trái và 75 HTX thủy sản. Đáng chú ý, có 87 HTX tham gia Chương trình OCOP với 98 sản phẩm, gồm 26 sản phẩm 4 sao và 72 sản phẩm 3 sao.

Một người nước ngoài tham cơ sở Lemit Foods ở Cần Thơ - Ảnh: V.K.K

Các sản phẩm chủ lực như lúa gạo, trái cây, thủy sản được sản xuất theo hướng đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, từng bước thực hiện truy xuất nguồn gốc, xây dựng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận như “Mãng cầu Hậu Giang Soursop Haugiang”, “Mít Hậu Giang Haugiang Jackfruit”, “Thái Thanh” (trái nhãn IDO tươi, thanh nhãn tươi), “Xoài cát Hậu Giang”, “Bưởi năm roi Kế Thành”… Một số sản phẩm đã có mặt tại siêu thị và được liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp xuất khẩu.

Thời gian qua, Liên minh HTX thành phố tập trung nhiều hoạt động hỗ trợ. Bình quân mỗi năm tổ chức trên 120 cuộc tuyên truyền, tư vấn; giai đoạn 2021–2025 thành lập bình quân 49 HTX/năm, ưu tiên ở vùng sản xuất lúa gạo, trái cây, thủy sản gắn với OCOP và Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Hàng năm có trên 19 lớp bồi dưỡng kỹ năng quản lý ngắn ngày cho cán bộ HTX.

Sản phẩm OCOP của TP.Cần Thơ - Ảnh: T.L

Bên cạnh đó, công tác tư vấn pháp lý, kế toán, khai thuế gắn với chuyển đổi số được triển khai rộng. Trung bình khoảng 1.000 lượt tư vấn miễn phí/năm, hỗ trợ HTX hoàn thiện thủ tục, tiếp cận vốn, xây dựng nhãn hiệu, bao bì, tham gia OCOP. Liên minh cũng kết nối Quỹ hỗ trợ phát triển HTX Trung ương, tổ chức tín dụng, quỹ tín dụng nhân dân để giúp HTX đầu tư hạ tầng, máy móc.

Về xúc tiến thương mại, hơn 340 lượt HTX được hỗ trợ tham gia hội chợ, diễn đàn, triển lãm trong và ngoài thành phố; đồng thời kết nối đưa sản phẩm vào siêu thị, cửa hàng tiện ích, tham gia sàn thương mại điện tử. Hoạt động chuyển đổi số được đẩy mạnh thông qua hợp tác với doanh nghiệp viễn thông, tập huấn kê khai thuế, kế toán điện tử, ứng dụng drone, cơ giới hóa, quy trình khép kín trong sản xuất.

Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Số lượng HTX tăng nhanh nhưng quy mô, vốn và năng lực quản trị còn hạn chế. Nhiều HTX chưa xây dựng được vùng nguyên liệu lớn, liên kết còn lỏng lẻo, chuỗi giá trị thiếu bền vững. Sản phẩm OCOP tuy đạt sao nhưng chưa có sản phẩm đạt chỉ dẫn địa lý; thương hiệu địa phương chưa tạo được sức bật mạnh.

Hoạt động hỗ trợ đôi khi vẫn nặng về thủ tục, hồ sơ, hơn là nâng cao thực chất năng lực kinh doanh. Việc tham gia hội chợ, triển lãm giúp quảng bá nhưng chưa chắc chuyển hóa thành hợp đồng tiêu thụ dài hạn. Một số HTX phụ thuộc vào chương trình hỗ trợ, thiếu chiến lược thị trường riêng.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó giá đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường TP.Cần Thơ cho rằng, chuyển đổi số với HTX cũng đặt ra nhiều thách thức. Không ít HTX mới dừng ở mức kê khai thuế điện tử hoặc lập trang web giới thiệu sản phẩm, trong khi kỹ năng vận hành thương mại điện tử, marketing số còn yếu. Nếu đầu tư dàn trải vào công nghệ mà thiếu nhân lực vận hành, chi phí sẽ tăng nhưng hiệu quả không tương xứng.

Bà Cao Thị Cẩm Nhung, Giám đốc Lemit Foods cho rằng, việc mở rộng thị trường xuất khẩu đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, kiểm soát chất lượng đồng bộ. Nếu không kiểm soát tốt, chỉ cần một lô hàng vi phạm có thể ảnh hưởng đến uy tín cả vùng sản xuất.

Ông Huỳnh Thành Đạt, Phó trưởng Ban Dân Vận Trung ương thăm gian hàng OCOP ở Cần Thơ - Ảnh: T.L

Trong thời gian tới, Liên minh HTX thành phố xác định tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền chính sách phát triển kinh tế tập thể; vận động mở rộng thành viên để tăng quy mô, vốn và xây dựng vùng sản xuất lớn. Đồng thời, chú trọng đào tạo năng lực quản trị chiến lược, quản trị thương hiệu, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số phù hợp quy mô từng HTX.

Một trong những giải pháp quan trọng là phối hợp cơ quan khoa học – công nghệ hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, tiến tới chỉ dẫn địa lý; tư vấn quản lý và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ. Bên cạnh đó là thúc đẩy mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, phù hợp xu hướng tiêu dùng bền vững.

Tuy nhiên, để nâng cao sức cạnh tranh thực sự, hỗ trợ cần chuyển từ “cho cơ hội” sang “đặt yêu cầu”. Nghĩa là các HTX muốn nhận hỗ trợ phải cam kết minh bạch tài chính, có kế hoạch kinh doanh rõ ràng, lộ trình nâng chất sản phẩm cụ thể. Tránh tình trạng chạy theo danh hiệu OCOP nhưng thiếu đầu tư chiều sâu.

Đồng thời, cần phân loại HTX theo năng lực để hỗ trợ có trọng tâm: nhóm tiềm năng xuất khẩu; nhóm cung ứng nội địa; nhóm khởi nghiệp. Mỗi nhóm cần chính sách khác nhau, thay vì áp dụng đồng loạt.

Hỗ trợ sản phẩm chủ lực và OCOP không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là bảo tồn giá trị văn hóa bản địa. Nhưng trong thời đại số, giá trị đó chỉ được ghi nhận khi đáp ứng chuẩn mực thị trường: chất lượng ổn định, truy xuất rõ ràng, dịch vụ chuyên nghiệp.

Theo ông Nguyễn Quốc Hội, TP.Cần Thơ có lợi thế trung tâm vùng, có hệ thống logistics, viện trường, doanh nghiệp chế biến. Nếu tận dụng tốt liên kết vùng, nâng cao quản trị HTX và kiểm soát chất lượng đồng bộ, sản phẩm OCOP hoàn toàn có thể vươn xa. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở phong trào, tăng số lượng sao, mở rộng danh mục mà thiếu chiến lược dài hạn, sức cạnh tranh sẽ khó cải thiện thực chất.

Vấn đề cốt lõi không phải là có bao nhiêu HTX, bao nhiêu sản phẩm OCOP, mà là bao nhiêu sản phẩm đứng vững trên thị trường bằng chất lượng và thương hiệu thật sự. Đó mới là thước đo bền vững cho kinh tế tập thể của TP.Cần Thơ trong giai đoạn mới.