Mộc mạc nghề làm tương bần ở Hưng Yên
Gia vị mộc mạc, đậm chất quê hương
![]() |
| Bà con đang kiểm tra các chum đựng tương bần. |
Từ xa xưa, vùng đất làng Bần khá màu mỡ nên thuận lợi trong việc trồng lúa, trông dâu nuôi tằm và xen canh một số trong những hoa màu khác như ngô, khoai, lạc, đỗ tương… Từ những nông sản có sẵn, người dân nơi đây đã làm ra món nước chấm tương bần đặc trưng. Tương được chế biến từ tháng ba tới tháng tám âm lịch vào thời điểm miền bắc nhiều nắng.
Theo một số ghi chép, tương bần bắt đầu phổ biến từ khoảng thế kỷ XII-XIII, cùng với nhãn lồng, tương bần là loại thực phẩm được dâng lên đức vua. Dù rất không còn xa lạ với thứ nước chấm này nhưng người làng Bần đều không hay biết ai là người đầu tiên truyền dạy phương pháp làm tương trong vùng. Mọi người chỉ biết rằng từ ngày xưa, tương đã hiện hữu từng ngày trên các mâm cơm của mỗi hộ dân cư nơi đây.
Đến đầu thế kỷ XX, tương bần dần nổi tiếng và được trao đổi mua bán rộng rãi hơn. Người đầu tiên mang dòng sản phẩm tương Bần đóng chai ra bán trên trục đường 5 là cụ bà Thân Thị Lựu vào các năm 1935 – 1940. Từ thuở thiếu thời cụ Lựu đã nhiều người biết đến trong làng là người đảm đang, khéo tay, làm tương ngon. Lại cảm thấy nhà ngay mặt đường 5, từng ngày người xe qua lại đông đúc, hàng hóa bày ra cái gì cũng thu hút khách nên cụ bạo dạn bày bán thử mấy chai tương của nhà làm ra. Không ngờ, người dùng truyền tai nhau, khách tới hỏi hàng ngày một đông, người mang lại cho hộ dân cư thưởng thức, người dùng làm quà biếu cố hữu gần xa. Nhận cảm thấy tiềm năng nâng tầm phát triển, cụ đã lan rộng ra chế tạo và đặt chính hiệu cho tương của mình là Cự Lẫm, biến thành chính hiệu đầu tiên của tương làng Bần.
![]() |
| Vào thời điểm chính vụ, mỗi cơ sở chế tạo tương bần ở Hưng Yên có đến 15-20 lao động làm việc với mức nguồn thu 5-8 triệu đồng/tháng. |
Đến nay, Hiệp hội làng nghề tương bần có 17 hộ hộ dân cư hội viên, trong số đó có 5 hộ chế tạo quy mô lớn. Tổng sản lượng của phường Bần Yên Nhân đạt khoảng trên 2 triệu lít/năm. Có thể nói, nghề làm tương đã góp phần tăng nguồn thu cho người dân, tạo công việc cho lao động.
Bí quyết làm tương bần truyền thống
![]() |
| Thời gian tương bần đạt độ chín nhanh hay lâu tùy thuộc khá nhiều vào điều kiện thời tiết nắng nhiều hay ít. |
Tương bần đạt chất lượng sẽ có màu vàng như mật, vừa thơm ngọt, vừa bùi, vừa ngậy. Sản phẩm nếp cần là nếp cái hoa vàng, đỗ tương cần là đỗ ré (hạt nhỏ dại vừa, chắc mẩy) trồng đất bãi, muối cần là muối biển Hải Hậu, chum phải mua từ làng Thổ Hà (Bắc Giang) và nước phải được lấy từ giếng Đanh của làng (nước ở đây ngọt, lại trong vắt).
Để chế biến được loại tương bần đặc trưng, có mùi thơm, màu vàng ươm thì đòi hỏi khá nhiều kỹ thuật và kinh nghiệm của từng người làm. Thời gian trung bình để nấu được nước tương từ 1 đến 2 tháng.
Nấu tương gồm 3 giai đoạn là đưa xôi lên mốc, ngả đỗ và ủ tương. Trước tiên, người nấu sẽ cho nếp ngâm sạch rồi đem đi nấu chín thành xôi dẻo. Khi xôi chín thì xới ra nong, nia xong để khoảng 2 ngày 2 đêm tới khi xôi lên mốc vàng. Có khá nhiều hộ hộ dân cư còn ủ xôi trong lá nhãn hỗ trợ cho nếp dậy mùi hơn. Nấu xôi nếp xong để lên mốc vàng.
Tiếp tới sẽ lấy đỗ tương đi rang vàng. Hồi trước hầu hết quá trình này sẽ khiến thủ công, khi rang sẽ trộn cùng với cát cứu đỗ giòn, vàng và thơm hơn. Tuy nhiên ngày nay cư dân lấy đỗ tương rang bằng lò bánh mì vừa tiết kiệm thời hạn vừa tăng hiệu suất mà vẫn giữ được hương vị. Khi rang xong đỗ tương thì xay nhỏ dại rồi ngâm trong chum sành ngập nước trong khoảng 7 dến 10 ngày. Khi đỗ ngả sang màu vàng ánh đỏ là đạt.
Lấy nước đỗ tương ngâm trong chum sành tưới lên phần xôi nếp lên mốc thật đều xong để 1 ngày 1 đêm nữa. Đủ thời hạn thì cho nếp vào chum đỗ cùng với muối tinh khuấy đều và đưa đi phơi nắng. Nắng luôn là nhân tố quan trọng ra quyết định tới mùi vị thơm ngon của tương bần. Nắng càng lớn thì tương chín càng sánh, vàng. Nếu nắng yếu tương sẽ ảnh hưởng xỉn màu, mừi hương thấp hơn và lâu ngấu. Thế cho nên mà ngày hè đấy là thời gian làm tương bần lý tưởng nhất.
![]() |
| Làng nghề tương bần Hưng Yên có nét đẹp mộc mạc, giản dị nhưng cũng vô cùng thu hút. |
Tương bần tại làng nghề tương bần Hưng Yên thường để được phơi nắng trong khoảng 1 tháng. Suốt thời hạn này người nấu phải theo dõi cẩn thận từng chum tương. Hằng ngày, phải mở chum khuấy đều, thêm nước. Khi trời nắng lớn thì phơi tương, nếu trời đổ mưa thì phải bao che lại để ngăn cản nước mưa lọt vào chum. Khuấy tương trong quá trình phơi nắng. Đến khi cảm thấy nước tương sánh lại thêm màu vàng đậm, vị ngọt đậm đà, hạt xôi nếp mềm ra thì tương đã ngấm.
Những năm qua hoạt động sản xuất và tiêu thụ tương Bần của huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên đã thu được kết quả đáng khích lệ, đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp ở nông thôn. Ngoài việc tăng thu nhập cho các gia đình, làng nghề tương bần đã và đang giải quyết một phần đáng kể lao động tại địa phương. Qua nhiều năm phát triển, làng nghề tương bần Hưng Yên vẫn luôn giữ gìn và phát huy nét truyền thống cổ truyền./.
Tin liên quan
Tin mới hơn
Làng nghề đường phèn đỏ lửa suốt trăm năm ở Quảng Ngãi
15:23 | 12/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề hoa giấy Phù Đổng phát triển bền vững
15:21 | 12/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề truyền thống đúc đồng Đại Bái những ngày cuối năm
20:10 | 09/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề Thuận Hưng sản xuất bánh tráng nhộn nhịp phục vụ Tết
09:13 | 09/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề Việt Nam phát triển Tinh hoa đất Việt ngày càng vươn xa
23:29 | 08/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nghề gốm Việt dòng chảy nghìn năm
23:28 | 08/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác
Phù Lãng: 03 cá nhân xuất sắc được đặc cách phong tặng danh hiệu "Nghệ nhân Làng nghề Việt Nam"
23:27 | 08/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Chuyện những người giữ nghề chiếu cói ở Hà Đông
23:27 | 08/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gia Lai: Làng nghề nón lá Gò Găng định hướng phát triển du lịch khi được công nhận làng nghề
23:24 | 08/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nghệ nhân giữ hồn nghề đan lát K’ho ở Đam Rông
11:41 | 06/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Đổi mới nghề gốm Bát Tràng
11:40 | 06/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nghệ nhân thổi hồn âm nhạc Giẻ Triêng giữa đại ngàn
13:44 | 05/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Người giữ lửa nghề mỹ nghệ sừng Thụy Ứng
13:43 | 05/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng quất Hội An Tây vào mùa thu hoạch Tết
12:13 | 05/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Giữ lửa nghề truyền thống trong mùa sản xuất Tết
12:12 | 05/01/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Chủ tịch nước Lương Cường chúc mừng năm mới 2026
10:49 | 02/01/2026 Tin tức
Phát huy vai trò nghệ nhân trong phát triển văn hóa
09:42 | 31/12/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Sức sống bền bỉ từ các làng nghề xứ Thanh
08:33 | 29/12/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Nhộn nhịp không khi sản xuất ở làng nghề Bình Hòa
08:32 | 29/12/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Ngắm sắc màu thổ cẩm ở làng Chăm Châu Phong
08:31 | 29/12/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Đằng sau ánh lửa giữ nghề: Nỗi lo sức khỏe của những người thợ thủ công
08:28 | 29/12/2025 Làng nghề, nghệ nhân
TP. HCM năm 2025 - Năm bản lề kiến tạo siêu đô thị
18:28 Tin tức
Chuyện nhà “ Hải sản” ở xóm Đồng
15:23 Văn hóa - Xã hội
Làng nghề đường phèn đỏ lửa suốt trăm năm ở Quảng Ngãi
15:23 Làng nghề, nghệ nhân
Hà Nội - Điểm sáng trong xây dựng nông thôn mới
15:23 Nông thôn mới
Ninh Bình công nhận 34 sản phẩm OCOP
15:22 OCOP




