Việc triển khai dự án bảo tồn đồng cỏ bàng Phú Mỹ không chỉ góp phần gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học mà còn giúp người dân ổn định nguồn thu nhập từ nghề truyền thống của mình.

Trước đây, cỏ bàng mọc rất nhiều ở những cánh đồng đất nhiễm phèn nặng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Người Khmer vùng biên giới xã Phú Mỹ đã biết nhổ cỏ bàng về phơi khô, đập dập để đan cà ròn (bao nhỏ để đựng đồ), đệm, phục vụ sinh hoạt hàng ngày. Cỏ bàng cho thu hoạch quanh năm, nhưng nhiều nhất là vào mùa nước nổi, từ tháng 8 - 11 hàng năm.

Hầu hết các mẹ, các chị người Khmer ở Phú Mỹ đều biết đan cỏ bàng. Chỉ mới hơn 30 tuổi nhưng chị Trần Thị Xêm, ngụ tại ấp Kinh Mới, xã Phú Mỹ đã theo nghề đan cỏ bàng hơn 20 năm. Các con của chị còn nhỏ những đã biết phụ mẹ làm nghề. Chị kể, cứ hai ngày một lần, từ 3 giờ sáng, chị đã bắt đầu trở dậy đi nhổ cỏ bàng. Việc nhổ cỏ cũng phải đúng cách nếu không sẽ bị đứt gốc, hay bị dập thân cỏ, sợi cỏ bàng sẽ không đều nhau. Công việc nhổ cỏ bàng kéo dài đến 9-10 giờ sáng. Cỏ bàng mang về còn phải trải qua các công đoạn, phơi, ép, nhuộm trước khi đan. Công việc đan lát các sản phẩm từ cỏ bàng khá nhẹ nhàng nhưng đòi hỏi sự khéo léo, nên thường phụ nữ và trẻ em thường làm công việc này.

Bà con người Khmer làm các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàng.

Anh Lý Hoàng Bảo, phụ trách thủ công mỹ nghệ Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Phú Mỹ cho biết, trước đây bà con người Khmer chủ yếu đan đệm, cà ròn. Nhưng, theo xu thế của thị trường và được hỗ trợ dạy nghề nên bà con đã biết đan rất nhiều loại sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàng; trong đó, có các sản phẩm chính như túi thời trang, đồ gia dụng, trang trí nội thất, vật liệu xây dựng
và bao bì thương hiệu.

Nghề đan cỏ bàng hiện còn nhiều tiềm năng vì đây là sản phẩm thân thiện với môi trường, rất được thị trường ưa chuộng, nhất là ở các nước phát triển. Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Phú Mỹ đang tạo công ăn việc làm cho khoảng 200 lao động nhận việc làm các sản phẩm cỏ bàng; trong đó, có 90% là bà con người Khmer. Thu nhập bình quân ổn định cho mỗi người là 3 triệu đồng/tháng là khá ổn đối với mức sống của bà con dân tộc thiểu số vùng biên giới.

Các sản phẩm cỏ bàng do bà con làm ra được Công ty cổ phần Sản xuất kinh doanh Xuất nhập khẩu Vĩnh Long đảm bảo đầu ra. Tổng số lượng mặt hàng sản phẩm của làng nghề khoảng 200.000 sản phẩm/năm, doanh thu đạt 6-7 tỷ đồng. Thị trường xuất đi nhiều nước ở châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc và trong nước có TP. Hồ Chí Minh, Phú Quốc và một số điểm du lịch trong khu vực Nam bộ.

Theo ông Lâm Hoàng Tuấn, Phó Giám đốc Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Phú Mỹ, dự án bảo tồn đồng cỏ bàng Phú Mỹ đã thành công qua việc phát triển làng nghề đan cỏ bàng một cách bền vững. Thời gian qua, khu bảo tồn đã phối hợp với Hội Sếu quốc tế thực hiện “Xây dựng mô hình trồng cỏ bàng trong Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Phú Mỹ”; tổ chức đoàn công tác tham quan học hỏi kinh nghiệm quản lý, vận hành, phát triển và bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn thiên nhiên Vườn chim Bạc Liêu, Khu bảo tồn Đồng tháp, Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, Vườn quốc gia Cần Giờ, Vườn quốc gia Yok Đôn; tham quan làng nghề cỏ bàng ở Tiền Giang nhằm nâng cao trình độ năng lực cho công nhân viên trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển làng nghề.

Bài và ảnh Hồng Đạt