Vốn xưa còn lại…

Một ngày tháng 10, chúng tôi tìm đến nhà ông Lê Văn Triết, một trong 3 gia đình của làng gốm Lư Cấm, phường Ngọc Hiệp, TP. Nha Trang vừa được công nhận là nghề truyền thống. Người thợ gốm gần 60 tuổi này có hơn nửa quãng đời tâm huyết với nghề, giờ đây không còn mặn mà tiếp tục cái nghề mà 4 thế hệ gia đình ông đã làm. Lò nung nguội ngắt, hơn 500 lò gốm đã nung xong cách đây 1 tháng, ông cũng chẳng buồn lấy ra. Thấy chúng tôi thắc mắc, ông nói: “Chú coi, sản phẩm làm ra không ai mua, dù gắng gượng làm nhưng thu không đủ bù chi nên đành nghỉ”. Cạnh đó, 2 nhà làm gốm còn lại, cũng là hai người anh em ruột của ông Triết, một đã nghỉ làm gốm để đi rừng, một còn gắng gượng làm nhưng cũng không biết duy trì đến lúc nào.

Nghề dệt chiếu cói thôn Thủy Tú, ở xã Vĩnh Thái, TP. Nha Trang với hơn 100 năm hoạt động cũng cùng cảnh ngộ. Khác hẳn sự nhộn nhịp dạo trước, làng chiếu cói giờ vắng bóng thợ dệt. Tìm mãi chúng tôi mới thấy một nhà có 2 người thợ lớn tuổi đang dệt chiếu. Bà Phạm Thị Nhỏ gắn bó với nghề này đã hơn 45 năm, chứng kiến cảnh không còn ai muốn làm nghề truyền thống nữa khiến bà không khỏi buồn lòng. Bà tâm sự: “Ngày trước, từ đầu xóm đến cuối xóm, ai ai cũng làm chiếu, thương lái khắp nơi đến đặt hàng, có khi làm không xuể. Còn nay, nguyên liệu khó khăn, đầu ra không ổn định, mọi người bỏ nghề hết, kiếm việc làm khác thu nhập cao hơn. Tôi làm đến khi nào không còn sức nữa thì thôi, chứ con cháu cũng không ai mặn mà với nghề này nữa”.

Bà Trần Thị Thủy, người phụ nữ tâm huyết với nghề đan giỏ cần xé.

Ở thôn Trung Dõng 3, xã Vạn Bình, huyện Vạn Ninh, giờ chỉ còn duy nhất hộ của bà Trần Thị Thu trụ lại với nghề gốm truyền thống hơn chục năm nay. Nhưng dần theo thời gian, sản lượng gốm của gia đình cũng chỉ còn khoảng 30% đến 40% so với thời hưng thịnh.

May thay, cạnh những nghề đang thoi thóp, có nguy cơ bị mai một, vẫn còn đó những nghề truyền thống, làng nghề có cơ hội duy trì, phát triển như: làng nghề trồng hoa cúc và làng nghề chế tác đá mỹ nghệ phường Ninh Giang, thị xã Ninh Hòa; làng nghề đan giỏ cần xé thôn Suối Cát, xã Cam Hiệp Nam, huyện Cam Lâm…

Vì đâu?

Theo người dân làng nghề, xã hội ngày càng phát triển, thị hiếu cũng như yêu cầu về chất lượng, tính thẩm mỹ hàng hóa tiêu dùng cao khiến những sản phẩm truyền thống như gốm, chiếu cói ngày càng khó cạnh tranh với các sản phẩm khác trên thị trường. Cùng với câu chuyện tìm đầu ra cho sản phẩm, vốn đầu tư cho sản xuất, nguyên liệu đầu vào cũng khiến nhiều người nản lòng. Ở thôn Suối Cát, xã Cam Hiệp Nam, nghề đan giỏ cần xé đang là kế mưu sinh của cả trăm hộ nơi đây. Là người đứng ra tổ chức sản xuất, thu mua, tạo công ăn việc làm cho nhiều hộ gia đình, nhưng thời gian qua, bà Trần Thị Thủy phải thế chấp nhà, vay tiền ngân hàng để trả lương nhân công. “Giỏ chúng tôi làm quanh năm, nhưng mỗi năm chỉ xuất được 2 vụ vào tháng Giêng và tháng 7 âm lịch. Đầu ra ổn định, nhưng vốn duy trì sản xuất lại không có. Vừa rồi, tôi phải làm thủ tục vay ngân hàng 150 triệu đồng để có tiền trả lương cho người làm công, mua nguyên liệu. Để giữ nghề, tôi chỉ mong được hỗ trợ vay vốn sản xuất với mức lãi suất thấp”, bà Thủy bộc bạch.

Ông Lê Song, người hơn 35 năm gắn bó với nghề làm đá mỹ nghệ phường Ninh Giang chia sẻ: “Để phát triển làng nghề, chúng tôi cần được hỗ trợ vay vốn lãi suất thấp, từ đó có thể đầu tư máy móc, kỹ thuật, cho ra đời những sản phẩm tinh xảo, dễ dàng tìm đầu ra cho sản phẩm hơn”.

Sẽ hỗ trợ như thế nào?

Theo quyết định của UBND tỉnh, sau khi được công nhận các nghề, làng nghề sẽ được hưởng các chính sách ưu đãi về phát triển ngành nghề nông thôn theo Nghị định số 66/2006 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn. Theo đó, ngân sách địa phương hỗ trợ một phần kinh phí đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng và xử lý môi trường cho các làng nghề, cụm cơ sở ngành nghề nông thôn; đối với các dự án sản xuất kinh doanh có hiệu quả được hưởng ưu đãi đầu tư theo Luật Đầu tư, hỗ trợ lãi suất sau đầu tư, vay vốn từ quỹ hỗ trợ giải quyết việc làm… Tuy nhiên, theo đại diện Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh, đơn vị vẫn phải xây dựng kế hoạch hỗ trợ cụ thể, trình UBND tỉnh xét duyệt, dự kiến trong năm 2017 sẽ triển khai thực hiện. Dự kiến, sẽ có nhiều hỗ trợ ưu đãi cho các nghề, làng nghề như: vay vốn sản xuất với lãi suất thấp, mức vay có thể lên đến 300 triệu đồng đối với mô hình tổ sản xuất, cơ sở kinh doanh; hỗ trợ trong trưng bày sản phẩm, hoạt động xúc tiến thương mại, tập huấn nâng cao tay nghề, kỹ thuật…

Tuy đã được công nhận, nhưng để bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống, ngoài sự nỗ lực tự vận động của các làng nghề, cần sự chung tay hỗ trợ nhiều hơn của các cấp, ngành. Từ đó, việc bảo tồn và phát triển các nghề, làng nghề sẽ không còn là bài toán khó.

Vĩnh Thành