Theo ghi nhận của PV thì con cá là sản phẩm đặc trưng của Làng nghề sản xuất và dịch vụ nuôi trồng thủy sản Thủy Trạm. Tuy làng nghề mới được UBND tỉnh Phú Thọ công nhận từ cuối năm 2012, nhưng nghề nuôi thả cá ở đây đã phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa từ hàng chục năm nay. Cái hay của làng nghề này là khép kín quy trình sản xuất, từ khâu sản xuất ra con giống đến khi cung cấp các sản phẩm cá thịt thương phẩm cho thị trường, tiêu thụ khắp các tỉnh thành miền núi phía Bắc như: Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu...

Xã Sơn Thủy là nơi có gần 90% đồng bào bà con công giáo, cuộc sống của bà con nơi đây rất khó khăn, bởi chủ yến sống nhờ vào sản xuất nông nghiệp; trong khi đồng dộc, thường bị xô lũ nên năng suất lúa chỉ đạt từ năm 50 - 150 kg/sào. Từ khi chuyển đổi sang mô hình nuôi chuyên cá hoặc một vụ lúa, một vụ cá thì vùng quê này đã có nhiều khởi sắc. Thu nhập bình quân người trên địa bàn xã đạt 14 triệu đồng/ người/năm, trong đó chủ yếu là nhờ vào việc nuôi trồng thủy sản.

Ông Hoàng Minh Tiến, Trưởng làng nghề sản xuất và dịch vụ thủy sản Thủy Trạm chia sẽ với PV: Làng nghề hiện có gần 100 ha nuôi trồng thủy sản. Mỗi năm doanh thu gần 25 tỷ đồng và chiếm 80% tổng giá trị sản xuất của làng. Trước đây các hộ chỉ có ao nhỏ 1 -3 sào thì nay đã dồn điển đổi thửa thành những ao lớn 7 - 8 sào hoặc trên mẫu, từ đó đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Nghệ nhân, Trưởng Khu 1 xã Sơn Thủy - Nguyễn Khắc Bình có nhiều kinh nghiệm nuôi trồng thủy sản lâu năm trong khu vực đạt được hiệu quả kinh tế cao.

Về thăm làng nghề sản xuất và dịch vụ nuôi trồng thủy sản Thủy Trạm, xã Sơn Thủy, huyện Thanh Thủy (Phú Thọ) vào một buổi chiều cuối thu với những ánh nắng vàng đang len lỏi qua từng chiếu lá cây khiến chúng tôi nao nao về một vùng đất yên bình thân thiện với những con người chân chất, mộc mạc nơi đây. Trong sâu thẳm tâm hồn chúng tôi bao nhiêu ký ức tuổi thơ đang ùa về với những khoảnh khắc thật tuyệt. Men theo những lối mòn đường bê tông ngoằn ngoèo, chúng tôi được giới thiệu tới gia đình ông Nguyễn Khắc Bình, Trưởng khu 1, Bí thư chi bộ, được biết ông cũng là một trong những nghệ nhân chăn nuôi thủy sản lâu năm của làng. Dù chúng tôi chỉ là những người khách lạ từ phương xa đến nhưng khi gặp ông, chúng tôi thấy thật gần gũi, với ánh mắt nụ cười thân thiện, mời khách vào nhà chơi.

Được biết, chúng tôi là PV từ Hà Nội lên tìm hiểu về làng nghề nuôi trồng thủy sản Thủy Trạm, ông cùng vợ vui vẻ chia sẻ: Khu 1 có 413 hộ dân, với 1.568 nhân khẩu; Trong đó có trên 400 hộ dân chuyên nuôi thủy sản; chủ yếu là cá bột (cá hương). Tổng thu nhập bình quân mỗi đầu người/vụ cá là 20 triệu đồng. Mặt thuận lợi ở Khu 1 này là: Trại cá giống ông Sơn được “gia đình tự sản tự tiêu” cho nên người dân không phải đi mua cá giống bên ngoài mà thậm trí con cá giống có thể được xuất đi ra ngoài khu vực như miền Trung và các tỉnh trung du khu vực phía Bắc. Cá giống, cá chân hương có giá 300 nghìn/kg; mỗi ao thu nhập 1 vụ cá con đạt khoảng 20 - 30 triệu/vụ.

Hướng đầu tư của làng nghề là các loại cá tự sản tự tiêu, chủ yếu là cá trắm cỏ, nheo, rô phi đơn tính, cá chép có giá trị kinh tế lớn. Ngoài ra nhiều gia đình còn thực hiện mô hình V.A.C chăn nuôi vịt, lợn và dùng chất thải từ mô hình đó để làm thức ăn cho cá như nhà anh Nguyễn Hồng Hoan, Nguyễn Bá Chính, Nguyễn Bá Đoạt, Nguyễn Tiến Độ,…đạt được hiệu quả kinh tế cao.

Theo chia sẻ của nghệ nhân nuôi cá Nguyễn Văn Điều được người dân trong Khu 1 ví von là “đại gia” với nghề nuôi trồng thủy sản thì gia đình ông có diện tích ao trên 6 sào chủ yếu tập trung vào nuôi trồng cá giống để phục vụ bán cho bà con trong làng và cả khu vực các tỉnh lân cận. Ông Điều cho biết: Trong năm 2015 gia đình ông tập trung chính vào nuôi các loại cá giống có hiệu quả kinh tế cao là cá trắm cỏ, nheo, cá chim,… góp phần nâng mức thu nhập kinh tế của gia đình đạt trên 80 triệu đồng/năm. Ngoài ra, gia đình ông còn kết hợp chăn nuôi lợn, vịt cũng mang lại hiệu quả kinh tế. Ông Điều thổ lộ: thịt cá nơi đây được nuôi chủ yếu bằng nguồn thức ăn là cỏ nên thịt có mùi thơm đặc trưng, không tanh, thịt không nhão. Ông Điều còn tếu táo vui vẻ nói: nếu nhà mình kho cá thì những nhà hàng xóm bên cạnh vẫn ngửi thấy mùi thơm.

Nói về nguồn gốc lịch sử làng nghề, chúng tôi may mắn được người dân trong làng Thủy Trạm giới thiệu tới nhà ông Nguyễn Văn Giai, nguyên là Chủ tịch xã Sơn Thủy, năm nay cụ đã gần 90 tuổi nhưng rất minh mẫn và khỏe mạnh, cụ chia chẻ: Thời trước phía tỉnh Vĩnh Phú (cũ) cho phép những ruộng phần trăm nhỏ lẻ manh mún, không thể cấy được thì được dồn điền đổi thửa tập trung đào ao thả cá để mang lại hiệu quả kinh tế cao. Sơ khai ban đầu trong Khu 1, thuộc xã Sơn Thủy gồm có xóm Gò Xoan, Gò Tròn, Suối Hai đan sen những quả đồi có những hố đá, khe đá và tận dụng nguồn nước từ trong đập tràn chảy ra theo hướng đồi Miếu Hoi chảy theo hướng vòng cung qua Khu 1 ra cánh đồng Hoàng Xá thì người dân tự đào và thả cá (vừa được ăn, bán, kinh doanh). Lúc bấy giờ, Bí thư huyện ủy thực địa vào tận khu vực để xem khu vực nuôi cá và thấy mô hình mang lại hiệu quả kinh tế nên rất ủng hộ bà con.

Tuy nhiên qua tìm hiểu, trăn trở lớn nhất của làng nghề hiện nay chính là vấn đề tiêu thụ sản phẩm, bởi con cá đặc thù khác với các sản phẩm gia súc, gia cầm nếu không được các cấp, ngành quan tâm chỉ đạo thì việc mở rộng thị trường, lưu thông tiêu thụ ở tỉnh ngoài sẽ gặp nhiều khó khăn do vướng phải các rào cản trong quá trình kiểm dịch sản phẩm. Một khó khăn nữa là nội lực của làng nghề còn hạn chế, vốn đầu tư cho sản xuất thiếu, việc nuôi trồng thủy sản vẫn mang tính tự phát, mạnh ai nấy làm, có tới 20% hộ nuôi trồng thủy sản trên diện tích ao nuôi nhỏ lẻ chưa có sự đầu tư nên hiệu quả kinh tế không cao.

Từ thực trạng trên, người dân mong nhận được sự quan tâm hỗ trợ từ các cấp chính quyền địa phương để Làng nghề sản xuất và dịch vụ nuôi trồng thủy sản Thủy Trạm có sự bứt phá vươn lên, góp phần tích cực vào việc nâng cao mức sống, mức thu nhập cho nhân dân.

Bài và ảnh: Sơn Thủy - Văn Bình