Sức sống làng nghề Việt

Hàng trăm năm nay, làng nghề Thụy Ứng (huyện Thường Tín, Hà Nội) được cả nước biết đến là nơi làm ra những chiếc lược sừng vừa bền, vừa tiện dụng, cũng như là cái nôi sản xuất các sản phẩm từ sừng trâu, bò xuất khẩu ra thế giới.

Ông Vũ Thanh Liêm, Giám đốc Công ty Sản xuất và thương mại Hahanco cho biết, gần đây, làng nghề sừng Thụy Ứng đã được nhiều hãng thời trang tên tuổi trên thế giới đặt hàng sản xuất các loại phụ kiện, trang sức… Riêng Hahanco, với những sản phẩm độc đáo từ vỏ bào ngư, sừng xương động vật, trai, ốc biển, gỗ các loại… đã trở thành nhà cung cấp cho các công ty có tên tuổi trong nước và là đối tác tin cậy của nhiều nhà nhập khẩu Thái Lan, Trung Quốc, Tây Ban Nha, Đức, Italia, Pháp, New Zealand, Mỹ… Đáng chú ý, nhiều sản phẩm vòng cổ, dây đeo, lắc tay của công ty đã phối hợp cùng trang phục của hãng thời trang danh tiếng Hermes và được hãng này rao bán trên trang Ebay với giá trên 10 triệu đồng/sản phẩm…

Ông Nguyễn Xuân Huy, Chủ tịch Hội làng nghề truyền thống Lược sừng Thụy Ứng cho biết, để làm ra một sản phẩm từ sừng, người thợ phải thực hiện ít nhất 30 công đoạn, đòi hỏi sự công phu, khéo léo và kiên trì. Những năm gần đây, để đáp ứng thị hiếu, làng nghề Thụy Ứng còn cho ra đời nhiều sản phẩm đa dạng về chủng loại, phong phú về mẫu mã như: thìa, muôi, bát, các loại tranh, ảnh nghệ thuật làm bằng chất liệu sừng… Nhiều thợ khéo tay đã sáng tạo ra những bức tượng rồng, phượng hoàng, đại bàng như Long phượng kỳ duyên, Song hổ tranh đấu… được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuộng.

Trang trí hoa văn trên sản phẩm gốm Bát Tràng. Ảnh: Linh Tâm

Tại làng nghề mây tre đan Phú Vinh (Chương Mỹ, Hà Nội), Công ty Mây tre đan Việt Quang do ghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh làm Giám đốc từ lâu đã trở thành đối tác kinh doanh của nhiều doanh nghiệp Nhật Bản, Ấn Độ, Thái Lan và một số nước châu Âu, với giá trị hàng hóa hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Với những chiếc chao đèn, hộp tre, giỏ đựng hoa quả, túi xách có họa tiết cầu kỳ, kiểu dáng hiện đại, phục vụ kinh doanh nhà hàng, khách sạn và trang trí nội, ngoại thất… đều được bán giá cao tại nước ngoài.

Ông Tĩnh cho biết, nhiều năm nay, Việt Quang đã thực hiện nhiều đơn hàng với các đối tác ngoại mang lại doanh thu khoảng 60 tỷ đồng mỗi năm, tạo công ăn việc làm cho trên 120 lao động. Cũng từ kinh nghiệm của mình, ông Tĩnh cho rằng, con đường bước vào thị trường thế giới của hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam không quá khó nếu các doanh nghiệp tích cực cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng và tham gia kết nối, giới thiệu sản phẩm.

Đánh thức tiềm năng

Là “mảnh đất trăm nghề”, nơi hội tụ tinh hoa làng nghề truyền thống Việt Nam, Hà Nội với lịch sử ngàn năm văn hiến hiện, có trên 1.350 làng nghề có lịch sử hàng trăm năm tuổi, chiếm 30% tổng số làng nghề của cả nước. Các làng nghề không chỉ góp phần phát triển kinh tế, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương, mà còn là nơi bảo tồn, phát huy nghệ thuật và kỹ thuật truyền thống cùng nét đẹp đặc trưng của văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

Theo sự phát triển, các sản phẩm ngày càng đa dạng chủng loại, mẫu mã, chất lượng tốt, có thế mạnh cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Thống kê của Sở Công thương Hà Nội cho thấy, tổng doanh thu trung bình một năm của làng nghề truyền thống và các làng có nghề tại Hà Nội đạt trên 20.000 tỷ đồng, thu hút gần một triệu lao động tham gia với mức thu nhập trung bình khoảng 55 triệu đồng/người/năm. Tính riêng năm 2019, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này đạt 129 triệu USD.

Những đóng góp của làng nghề vào phát triển kinh tế, xã hội của Hà Nội, nhất là khu vực nông thôn là rất lớn. Tuy nhiên, làng nghề vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, khả năng vươn ra thị trường thế giới còn khá khiêm tốn.

Bàn về nguyên nhân của tình trạng này, ông Lê Hồng Thăng, Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội cho rằng, hầu hết doanh nghiệp làng nghề đều có quy mô nhỏ, thậm chí siêu nhỏ, nên gặp nhiều khó khăn về mặt bằng sản xuất tập trung, thiếu vốn để đổi mới thiết bị máy móc nâng cao sản lượng, chất lượng. Bên cạnh đó, nguồn nguyên liệu không ổn định, sản phẩm sản xuất hàng loạt theo đơn hàng mẫu nên ít có sự đổi mới. Ngoài ra, tư duy của doanh nghiệp làng nghề còn bó hẹp, không mạnh dạn bỏ tiền đầu tư vào thiết kế nên chưa tạo nhiều thương hiệu hàng hoá....

“Các doanh nghiệp làng nghề tiêu thụ sản phẩm chủ yếu phải qua trung gian thương mại và bán cho khách hàng quen. Chính vì quy mô hạn chế nên khó đáp ứng được những đơn đặt hàng lớn của nước ngoài, chưa tạo dựng được sự tin cậy đối với bạn hàng trong những hợp đồng lớn”, ông Thăng nói.

Để gia tăng giá trị xuất khẩu các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, ông Vương Đình Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm khuyến công và tư vấn phát triển công nghiệp, Sở Công Thương Hà Nội cho biết, hàng năm Sở Công thương Hà Nội đã tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương thông qua các kỳ hội chợ trong nước. Điển hình, sự kiện Hanoi Gift Show được tổ chức thường niên đã hỗ trợ 100% chi phí tham gia hội chợ cho các doanh nghiệp, mời các nhà mua nước ngoài đến tham quan, đàm phán.

Sở Công Thương cũng bố trí đưa các nhà nhập khẩu nước ngoài đến tham quan làng nghề, trong đó có những làng nghề nổi tiếng nhằm quảng bá sản phẩm, xúc tiến xuất khẩu. Hoặc phối hợp với Hội đồng Anh cử chuyên gia tư vấn thiết kế đến hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.

Tại Diễn đàn “Doanh nghiệp, doanh nhân các tỉnh phía Bắc hiến kế hoàn thiện cơ chế chính sách phát triển kinh tế làng nghề” tổ chức cuối năm 2019 tại Bắc Ninh, ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cũng đã bàn về vấn đề này. Theo ông Dần, để gia tăng giá tri xuất khẩu mặt hàng thủ công mỹ nghệ, các doanh nghiệp làng nghề cần có những chính sách ưu đãi, hỗ trợ về vốn đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng làng nghề phục vụ sản xuất kết hợp du lịch và khắc phục ô nhiễm môi trường. Đặc biệt, các doanh nghiệp đều mong muốn được tạo điều kiện tham gia các chương trình quảng bá, giới thiệu sản phẩm trong nước và quốc tế, được có mặt trong các tour, tuyến du lịch làng nghề… dể từ đó có thêm cơ hội bước ra thị trường thế giới.

Thanh Nga