Nghệ nhân Y Lanh (bên trái) kể về việc sưu tầm chiêng và các vật dụng liên quan đến đời sống hàng ngày của dân tộc M’nông cho người dân trong bon

Ở các bon làng của người M’nông, những nghệ nhân và già làng vẫn miệt mài dạy thế hệ trẻ các kỹ năng truyền thống như đánh cồng chiêng, dệt thổ cẩm, đan lát, thổi kèn, sáo và nhiều nghề thủ công khác. Nghệ nhân Y Lanh, bon Pi Nao, xã Nhân Cơ, được xem là người "giữ hồn cồng chiêng". Ông không chỉ chế tác, chỉnh âm và biểu diễn các bài chiêng cổ mà còn truyền dạy chúng cho những thế hệ sau. Bên cạnh đó, ông còn sưu tầm và bảo quản các vật dụng truyền thống như rổ, nia, chày giã gạo, nỏ, cung… để giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về đời sống của cha ông. Với ông, đó là cách để con cháu không quên nguồn gốc và không để văn hóa dân tộc bị lãng quên.

Ông Y Lanh tâm sự: "Mặc dù xã hội ngày càng hiện đại, tôi hy vọng các thế hệ trẻ không bao giờ quên quá khứ của ông cha, vì không có quá khứ thì không có hiện tại và tương lai. Chỉ khi hiểu được quá khứ, chúng ta mới biết cách bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa mà cha ông đã dày công xây dựng." Ông không chỉ truyền dạy những bài chiêng mà còn là người truyền lửa tình yêu với các nhạc cụ dân tộc cho thế hệ trẻ.

Không chỉ Y Lanh, ông K’Brớt, một nghệ nhân của bon Kon Hao, phường Bắc Gia Nghĩa, cũng gắn bó nhiều năm với nhạc cụ M’buốt, một loại nhạc cụ đặc trưng của người M’nông. Ông K’Brớt cho rằng, việc thổi M’buốt trong các hoạt động cộng đồng không chỉ là để bảo tồn một nhạc cụ truyền thống mà còn là cách để văn hóa dân tộc luôn hiện hữu trong đời sống của cộng đồng. Ông không ngừng chia sẻ, hướng dẫn con cháu, bà con trong bon làng cách chơi nhạc cụ truyền thống, từ cồng chiêng đến M’buốt, để nét văn hóa đặc sắc này không bị lãng quên. Ông K’Brớt chia sẻ: "Là một nghệ nhân, tôi luôn có trách nhiệm bảo tồn và phát triển văn hóa của dân tộc mình. Học các nhạc cụ dân tộc không hề dễ dàng, nhưng nếu đam mê và kiên trì, thế hệ trẻ hoàn toàn có thể làm được."

Tại các địa phương nơi đồng bào dân tộc M’nông sinh sống, nhiều hoạt động đã được tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Các câu lạc bộ cồng chiêng, các đội văn nghệ dân gian, và các lễ hội truyền thống được phục dựng, giúp cộng đồng giữ gìn những nét đẹp văn hóa đặc trưng. Những hoạt động này không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu và yêu mến bản sắc văn hóa của mình mà còn tạo cơ hội để những giá trị này được gìn giữ qua từng thế hệ.

Trong thời đại công nghệ số, việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống không chỉ là trách nhiệm của một vài cá nhân mà là nhiệm vụ chung của cả cộng đồng, chính quyền và xã hội. Việc kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng sẽ là yếu tố quan trọng giúp phát triển kinh tế bền vững và nâng cao đời sống cho người dân địa phương. Văn hóa dân tộc thiểu số ở Tây Lâm Đồng không chỉ là báu vật tinh thần mà còn là tài sản quý giá, có thể thúc đẩy du lịch, mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng nơi đây.

Những nỗ lực của các già làng, nghệ nhân, cùng sự chung tay của cộng đồng, chính quyền và xã hội, sẽ giúp bảo tồn những giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc thiểu số tại Tây Lâm Đồng, đồng thời mở ra những hướng phát triển bền vững cho khu vực.