Khởi nguồn nghề kính nghệ thuật Vinhcoba gắn liền với nghệ nhân Phạm Hồng Vinh (Vinhcoba) và phu nhân. Từ thực tiễn lao động thủ công, với tinh thần tự học, tự mày mò và sáng tạo không ngừng, vợ chồng ông đã nghiên cứu, cải tiến và chế tạo thành công nhiều loại máy mài kính, mài gương, mài tủ ly, tủ đứng, lọ hoa, cốc – ly… Những sáng chế mang tính ứng dụng cao này không chỉ phục vụ sản xuất, mà còn đặt nền móng kỹ thuật cho sự ra đời và phát triển của một nghề mới – nghề kính nghệ thuật.

Quan trọng hơn, ngay từ thế hệ khai sáng, nghề kính Vinhcoba đã được định hình bằng tư duy coi kính không đơn thuần là vật liệu xây dựng hay đồ gia dụng, mà là một chất liệu nghệ thuật mang ánh sáng, chiều sâu thẩm mỹ, giá trị văn hóa và cảm xúc. Chính cách nhìn này đã tạo nên “gốc nghề” – nền tảng tư tưởng để các thế hệ sau tiếp nối, phát triển và không đi chệch khỏi bản sắc ban đầu.

Khoảnh khắc sáng tạo của nghệ nhân kính nghệ thuật Phạm Hồng Vinh.

Tiếp nối là thế hệ thứ hai trong gia đình, gồm các em, cháu ruột như Phạm Việt Hùng, Phạm Hồng Nhung, Phạm Hồng Ngân, Phạm Thị Nguyệt, Lê Thị Thủy cùng các cháu Phạm Hồng Hòa, Phạm Hồng Nhân, Phạm Hồng Duyên. Đây là thế hệ “giữ lửa”, trực tiếp tham gia sản xuất, quản lý xưởng và tổ chức đào tạo thợ.

Trong giai đoạn nghề từng bước mở rộng, đối mặt với nhiều biến động của thị trường, chính thế hệ này đã đóng vai trò trụ cột, giúp nghề kính nghệ thuật Vinhcoba vận hành ổn định, bảo đảm sự kế tục liền mạch giữa truyền thống gia đình và yêu cầu của sản xuất chuyên nghiệp. Gia đình không chỉ là nơi truyền dạy kỹ thuật, mà còn là môi trường rèn luyện tác phong nghề, ý thức trách nhiệm và đạo đức của người thợ.

Thế hệ nghệ nhân thứ ba gồm Bùi Thị Hải Hà, Bùi Thanh Hải, Bùi Bạch Đằng, Phạm Hồng Hạnh, Đinh Thị Hoa, Nguyễn Thị Dung là lực lượng sáng tạo chủ lực của Vinhcoba trong thời kỳ hội nhập. Trên nền tảng tay nghề được truyền dạy từ gia đình, thế hệ này đã chủ động tiếp cận mỹ thuật ứng dụng, thiết kế, công nghệ mới, mạnh dạn kết hợp giữa thủ công truyền thống và tư duy sáng tạo đương đại.

Sự xuất hiện của thế hệ thứ ba đánh dấu bước chuyển quan trọng: từ sản xuất thủ công thuần túy sang phát triển sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ cao, phù hợp với không gian kiến trúc, nội thất và đời sống hiện đại. Nhờ đó, kính nghệ thuật Vinhcoba đã tham gia nhiều hội thi, festival làng nghề trong nước và quốc tế, từng bước khẳng định thương hiệu và vị thế trên thị trường.

Đời thứ tư, tiêu biểu là Phạm Bảo Sơn (Sơn Coba) cùng Bùi Nhật Tiến, Nguyễn Anh Thư, Nguyễn Minh Anh, là thế hệ sinh ra trong môi trường công nghệ số nhưng lớn lên giữa xưởng nghề gia đình. Không tách rời truyền thống, thế hệ này tiếp cận nghề kính nghệ thuật bằng tư duy xanh, sáng tạo và tái chế, chú trọng yếu tố môi trường và phát triển bền vững.

Việc nghệ nhân trẻ Sơn Coba – đại diện đời thứ tư – đạt giải tại Hội thi Sản phẩm làng nghề thành phố Hà Nội năm 2025 là minh chứng sinh động cho sự kế tục có chiều sâu, không đứt gãy giữa các thế hệ trong gia tộc. Đây cũng là tín hiệu tích cực cho thấy nghề kính nghệ thuật Vinhcoba không chỉ được bảo tồn, mà đang tiếp tục được làm mới để thích ứng với bối cảnh phát triển hiện nay.

Nữ nghệ nhân Bùi Thị Hải Hà miệt mài hoàn thiện tác phẩm kính nghệ thuật.

Câu chuyện gia đình nghệ nhân Vinhcoba cho thấy một quy luật quan trọng trong bảo tồn và phát triển nghề thủ công: muốn giữ nghề bền vững, trước hết phải giữ được “mạch nghề” trong gia đình, coi gia tộc là hạt nhân, từ đó lan tỏa ra cộng đồng. Bốn thế hệ – bốn lớp thợ – bốn nhịp sáng tạo đã hình thành nên một mô hình hiếm có: nghề mới nhưng có gốc rễ truyền thống, hiện đại nhưng không rời bản sắc.

Trong bối cảnh các làng nghề Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế, mô hình gia tộc nghệ nhân Vinhcoba gợi mở một hướng đi nhiều triển vọng: phát triển nghề dựa trên nền tảng gia đình, lấy sáng tạo làm động lực, lấy đào tạo và lan tỏa cộng đồng làm trọng tâm. Từ một xưởng nghề nhỏ, kính nghệ thuật Vinhcoba đang từng bước mở rộng không gian sáng tạo, kết nối với thiết kế, kiến trúc, du lịch trải nghiệm và giáo dục nghề, góp phần đưa nghề kính nghệ thuật trở thành một thành tố năng động trong hệ sinh thái làng nghề Thủ đô.

Đánh giá về gia tộc, ông Trịnh Quốc Đạt – Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam nhận định: “Gia đình nghệ nhân Vinhcoba là một mô hình tiêu biểu cho hướng đi bền vững của làng nghề Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đây là nghề mới nhưng đã sớm hình thành nền tảng kỹ thuật và ‘gốc nghề’ vững chắc từ gia đình, bảo đảm sự kế thừa liên tục qua nhiều thế hệ. Đáng ghi nhận là các thế hệ kế tiếp không chỉ giữ nghề, giữ kỹ thuật, mà còn chủ động đổi mới tư duy sáng tạo, ứng dụng công nghệ, hướng tới phát triển xanh và hội nhập. Đây chính là yếu tố quyết định để nghề thủ công có thể thích ứng, phát triển và đi xa trong bối cảnh mới.”

Hành trình bốn thế hệ của gia tộc Vinhcoba không chỉ là câu chuyện của một gia đình nghệ nhân, mà còn là minh chứng sinh động cho giá trị của mô hình gia tộc trong bảo tồn và phát triển nghề thủ công Việt Nam hôm nay và mai sau./.