Từ di sản bản địa đến sản phẩm du lịch đặc sắc

Tỉnh Gia Lai hiện có 47 thành phần dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó người dân tộc thiểu số chiếm hơn 23% dân số toàn tỉnh. Jrai và Bahnar là 2 cộng đồng bản địa lớn nhất, cùng nhiều nhóm cư dân như Mường, Hrê và các dân tộc khác.

Các dân tộc thiểu số cư trú rải khắp địa bàn tỉnh Gia Lai, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng và đặc sắc. Mỗi cộng đồng có phong tục, tập quán, lễ hội, kiến trúc nhà ở, tiếng nói và kho tàng văn nghệ dân gian riêng, góp phần làm nên sự thống nhất trong đa dạng của văn hóa Gia Lai. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển các mô hình văn hóa cộng đồng, không gian sinh hoạt truyền thống và du lịch trải nghiệm.

Các dân tộc thiểu số cư trú rải khắp địa bàn tỉnh Gia Lai, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng và đặc sắc.

Mới đây tại làng Kép (phường Thống Nhất, tỉnh Gia Lai), Nhà hát Ca múa nhạc tổng hợp Đam San phối hợp với UBND phường Thống Nhất tổ chức phục dựng Lễ cưới hỏi truyền thống của người Jrai. Một trong những phong tục truyền thống lâu đời của người Jrai. Nghi lễ được tái hiện đầy đủ với các bước như làm mai, tổ chức lễ cưới tại nhà gái, cúng Yang và tổ tiên, trao vòng cưới, uống rượu ghè chúc mừng… mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa.

Phục dựng Lễ cưới hỏi truyền thống của người Jrai tại làng Kép (Phường Thống Nhất, tỉnh Gia Lai).

Không chỉ dừng lại ở phần lễ, du khách còn được hòa mình vào không gian sinh hoạt cộng đồng với múa xoang, tiếng cồng chiêng ngân vang, thưởng thức ẩm thực truyền thống… Tất cả tạo nên trải nghiệm chân thực, sống động về đời sống văn hóa của người Jrai.

Chị Nguyễn Thông (Tỉnh Quảng Ngãi) cho hay: “Đây là lần đầu tiên tôi được chứng kiến một lễ cưới truyền thống của người Jrai. Mọi nghi thức đều rất khác biệt và mang ý nghĩa sâu sắc. Trải nghiệm này giúp tôi hiểu hơn về văn hóa của đồng bào nơi đây.”

Ông Ksor Yat - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn làng kéo cho hay: “Nhờ chính quyền quan tâm hỗ trợ, hoạt động phục dựng các nghi lễ truyền thống năm nay được tổ chức bài bản gắn với sự tham gia của cộng đồng và du khách. Thời gian tới, làng sẽ tiếp tục duy trì lễ phục dựng gắn với phát triển du lịch để vừa bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống.”

Còn tại làng Ơp (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), mô hình du lịch cộng đồng đang từng bước phát huy hiệu quả. Với đặc trưng làng trong phố, nơi đây vẫn gìn giữ được không gian văn hóa đặc sắc. Đến làng Ơp du khách có thể lưu trú tại homestay của người dân, cùng bà con Jrai trải nghiệm các hoạt động như: tham quan nhà rông, giọt nước; trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm, đan lát, ủ rượu cần, chế biến món ăn truyền thống. Qua đó không trải nghiệm mới mẻ cho du khách mà còn góp phần hình thành sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Du khách tham quan trải nghiệm tại khuôn viên nhà Rông lớp Ơp (Phường Pleiku, tỉnh Gia Lai).

Anh Rah Lan Thắng là thế hệ trẻ sinh ra tại làng, đồng thời là hạt nhân của mô hình làm du lịch dựa vào cộng đồng cho hay: “Để trở thành hướng dẫn viên, tôi không ngừng học hỏi, tìm hiểu phong tục, tập quán, bản sắc văn hóa dân tộc Jrai để giới thiệu cho mọi người khi đến thăm làng. Đến làng Ơp chúng tôi mong muốn du khách có những trải nghiệm mới lạ như hòa mình vào không gian văn hóa bản địa, giao lưu với nghệ nhân, đánh cồng chiêng, xoang, thưởng thức ẩm thực truyền thống. Nhờ du lịch cộng đồng, người dân chúng tôi đã có thêm thu nhập và hình ảnh làng Ơp được nhiều người biết đến hơn.”

Giữ hồn di sản, mở hướng sinh kế bền vững

Xác định bảo tồn, phát huy văn hoá truyền thống của đồng bào các DTTS gắn với phát triển du lịch là nhiệm vụ quan trọng. Thời gian qua tỉnh Gia Lai đã triển khai thực hiện các giải pháp thiết thực. Trong đó, quan tâm phát triển các làng văn hóa - du lịch cộng đồng; chú trọng khôi phục và phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống như: đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng; tổ chức các lớp truyền dạy cồng chiêng, múa xoang; thành lập và duy trì nhiều câu lạc bộ văn hoá, văn nghệ như: CLB cồng chiêng thanh thiếu nhi, CLB cồng chiêng nữ.

Văn hoá truyền thống các DTTS luôn được thế hệ trẻ quan tâm.

Bên cạnh đó, thường xuyên tổ chức giao lưu cồng chiêng, múa xoang cùng du khách tại Quảng trường Đại Đoàn Kết; liên hoan cồng chiêng và thi hát dân ca dành cho thanh-thiếu niên, học sinh trong dịp hè; tìm kiếm sưu tầm các hiện vật văn hoá, phục dựng các nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hoá của từng dân tộc tại các sự kiện,….

Theo ông Ngô Thanh Tuấn – Trung tâm Văn hóa, thông tin, Thể thao xã Vân Canh nhờ có sự quan tâm hỗ trợ của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương nên công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa tại xã được triển khai thực hiện đúng trọng tâm, mang lại hiệu quả cao. Thời gian qua, xã Vân Canh đã hỗ trợ duy trì hoạt động các đội văn nghệ, CLB cồng chiêng; mở thêm các lớp tập huấn truyền dạy các loại hình nghệ thuật truyền thống, nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc tộc thiểu số ở địa phương; tổ chức các lớp tập huấn diễn tấu cồng chiêng, trống kơ toang, múa xoang. Đồng thời, duy trì phục dựng lễ cưới truyền thống của đồng bào dân tộc Chăm H’roi và Bana để đào tạo lớp kế thừa thực hành di sản văn hóa và thu hút khách du lịch.

Xã Vân canh tham gia trình diễn tại Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ I năm 2026.

“Thời gian tới xã cũng sẽ chú trọng nâng cao năng lực cho người dân tham gia làm du lịch; xây dựng nghề truyền thống, sản phẩm đặc trưng phù hợp điều kiện thực tế; tăng cường liên kết, quảng bá hình ảnh địa phương, hướng tới phát triển du lịch bền vững, tạo sinh kế ổn định lâu dài cho người dân” – Ông Tuấn cho biết thêm.

Còn tại xã Gào, theo ông Siu Thunh - Phó Chủ tịch UBND xã Gào hiện nay, người dân các làng vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống. Đặc biệt, không gian văn hóa cồng chiêng được quan tâm phát huy, hầu hết các làng đều duy trì đội chiêng. Bên cạnh đó, địa phương còn có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên như suối và các hồ nước, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng.

Xã Gào tổ chức Lễ cúng rừng của người Jrai.

“Đây là nền tảng quan trọng để xã định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa. Thời gian tới, xã tiếp tục khuyến khích, định hướng người dân phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa kết hợp làm du lịch. Đồng thời, từng bước khôi phục nghề dệt thổ cẩm, phục dựng các lễ hội truyền thống, duy trì và trẻ hóa đội cồng chiêng, đội ngũ nghệ nhân. Mục tiêu là vừa giữ gìn bản sắc, vừa tạo thêm sinh kế ổn định cho bà con” - ông Thunh cho biết thêm.

Gia Lai đang từng bước khẳng định vị trí của mình là một vùng đất giàu chiều sâu văn hóa, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Với hướng đi rõ ràng và sự đồng thuận của cộng đồng, Gia Lai đang từng bước khẳng định vị trí của mình là một vùng đất giàu chiều sâu văn hóa. Những giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn được nuôi dưỡng để trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới./.