Đoàn đại biểu tham dự Hội nghị APGN lần thứ 8 tham quan tại làng hương Phja Thắp - Phúc Sen

Những năm gần đây, Cao Bằng xác định khai thác giá trị làng nghề truyền thống là một trong những hướng đi quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Trên địa bàn tỉnh, nhiều làng nghề như dệt thổ cẩm, rèn dao, làm hương, đan lát… không chỉ lưu giữ kỹ thuật thủ công lâu đời mà còn phản ánh đậm nét bản sắc văn hóa các dân tộc Tày, Nùng...

Việc gắn hoạt động sản xuất với trải nghiệm du lịch đã tạo nên sản phẩm độc đáo, giúp du khách trực tiếp tham gia quy trình làm nghề, tìm hiểu câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm. Bên cạnh đó, địa phương chú trọng đầu tư hạ tầng, đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm làng nghề trên các nền tảng số.

Sự kết hợp giữa bảo tồn truyền thống và đổi mới sáng tạo không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế của sản phẩm thủ công mà còn mở ra cơ hội tăng thu nhập cho người dân, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến. Tại xã Quảng Uyên nơi có những xưởng rèn lớn của người Nùng An, ngay từ đầu làng, âm thanh của búa đe đã vang lên. Nghề rèn ở Phúc Sen không chỉ là sinh kế, mà còn là niềm tự hào.

Với 145 lò rèn đỏ lửa ngày đêm tại 4 xóm, quy tụ gần 320 lao động lành nghề, nơi đây cung cấp nông cụ và dao sắc bén nức tiếng. Nhờ có máy móc hỗ trợ, hiện các thợ rèn đã làm ra kiểu dáng dao Nhật, dao Mỹ hay dao trưng bày phong thủy với mẫu mã đẹp hơn trước đây. Năng suất tăng lên gấp bội mà chất lượng vẫn đảm bảo vì những khâu quan trọng nhất vẫn do tay người thợ quyết định.

Tại làng làm hương Phja Thắp (xã Quảng Uyên), hiện nay, 48/51 hộ dân ở Phja Thắp tham gia làm hương, tạo việc làm cho hơn 100 lao động. Thu nhập từ nghề hương chiếm một nửa tổng thu nhập của mỗi hộ. Nhiều ngôi nhà sàn truyền thống đã được cải tạo thành homestay khang trang, đón khách lưu trú.

Du khách đến đây được ăn cơm lam, ngủ nhà sàn, sáng dậy se hương cùng bà con. Đó là cách làm du lịch cộng đồng bền vững mà Phja Thắp đang hướng tới. Khi nói về làng nghề Cao Bằng, không thể thiếu Làng nghề đường phên Bó Tờ (xã Phục Hòa). Đây là nơi lưu giữ ký ức về nghề làm mật mía có từ những năm 1950.

Đứng trước thị trường bão hòa của đường kính trắng giá rẻ, đã có thời điểm đường phên tưởng chừng tắt lửa. Nhưng với tình yêu nghề và sự nhạy bén, người dân Bó Tờ đã vực dậy làng nghề bằng chất lượng và thương hiệu. Theo người dân xóm Bó Tờ, hiện nay, xóm Bó Tờ duy trì 30 ha mía nguyên liệu. 80 hộ dân tham gia sản xuất, mỗi năm cung ứng ra thị trường 240 tấn đường.

Điểm đặc biệt là người dân tuân thủ tuyệt đối quy định an toàn thực phẩm, không dùng chất bảo quản, giữ nguyên màu vàng óng và vị ngọt thanh đặc trưng. Năm 2019, làng được công nhận làng nghề truyền thống. Năm 2020, đường phên Bó Tờ đạt OCOP 3 sao. Nhờ đo, đường phên Bó Tờ giờ có mặt ở cả siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch. Giá bán từ 60.000 - 80.000 đồng/kg, cao gấp nhiều lần so với trước. Mỗi hộ thu nhập từ 60 - 100 triệu đồng/năm. Bà con phấn khởi lắm.

Du khách tham quan, trải nghiệm nghệ thuật in hoa văn bằng sắp ong tại làng du lịch cộng đồng

Tỉnh Cao Bằng xác định phát triển làng nghề gắn với du lịch là hướng đi mũi nhọn. Giai đoạn 2023 - 2025, tỉnh đã bố trí hơn 23,6 tỷ đồng để hỗ trợ các làng nghề. Con số này dự kiến tăng lên hơn 50 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030. Lãnh đạo UBND xã Quảng Uyên cho biết, địa phương định hướng mỗi làng nghề sẽ là một điểm du lịch. Phát triển làng nghề phải gắn với xây dựng nông thôn mới nâng cao để tạo sinh kế. Đồng thời, đầu tư hạ tầng như nhà trưng bày, không gian trình diễn, bãi đỗ xe, điểm check-in để phục vụ và thu hút nhiều du khách hơn.

Đặc biệt, công nghệ số đã thổi vào các làng nghề nhiều sức sống mới. Tại Pác Rằng hay Phja Thắp, hình ảnh những thanh niên người dân tộc cầm điện thoại livestream bán hàng, đăng bài quảng cáo trên Facebook, Zalo, hay làm video TikTok giới thiệu sản phẩm đã trở nên quen thuộc. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn đưa hình ảnh văn hóa Cao Bằng lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh vai trò của cơ chế chính sách, để làng nghề phát triển bền vững, Sở đang rà soát để có cơ chế hỗ trợ rõ ràng hơn về máy móc, thiết bị sơ chế, chế biến.

Đặc biệt là phối hợp chặt chẽ với ngành Văn hóa Thể thao và Du lịch để xây dựng các tour tuyến cụ thể, đưa khách về làng nghề. Chỉ khi người dân sống khỏe nhờ nghề, thì nghề mới được giữ gìn bền lâu.

Với 9 làng nghề và 2 làng nghề truyền thống, tạo việc làm cho hơn 1.500 lao động và doanh thu trên 25 tỷ đồng mỗi năm, Cao Bằng đang đi đúng hướng, tạo điểm tựa cho tượng lai. Các làng nghề không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà đã trở thành động lực phát triển kinh tế hộ gia đình, góp phần xây dựng nông thôn mới. Khai thác giá trị làng nghề gắn với phát triển du lịch là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế và tiềm năng của Cao Bằng.

Đây không chỉ là giải pháp phát triển kinh tế mà còn là cách gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hội nhập. Khi các làng nghề được tổ chức bài bản, có sự liên kết với doanh nghiệp lữ hành và được quảng bá hiệu quả, chúng sẽ trở thành điểm nhấn hấp dẫn trong hành trình khám phá của du khách. Với chiến lược đúng đắn, các làng nghề sẽ tiếp tục mở ra động lực mới, góp phần đưa du lịch Cao Bằng phát triển theo hướng bền vững, giàu bản sắc và có chiều sâu văn hóa