Chiếc bàn xoay kỳ diệu của làng mộc Văn Hà, mặt bàn sẽ chuyển động khi đặt úp
hoặc ngửa bàn tay lên trên

Theo các vị cao niên trong làng, ông tổ của nghề mộc Văn Hà có gốc gác từ Thanh - Nghệ - Tĩnh di cư vào (có một ít người lúc đầu vào sinh sống ở những làng kề cận như: Tuần Dưỡng, An Mỹ Tây… rồi sau đó mới về định cư tại đây. Tính đến nay, làng mộc này đã được hình thành trên 300 năm và đã trải qua hơn 13 đời.

Trước đây, người thợ làng mộc Văn Hà nổi tiếng khắp nơi, đi đâu cũng nghe tiếng nên ở đâu làm nhà, làm cửa hay đóng đồ gia dụng dù xa hay gần người ta đều tìm đến làng mộc Văn Hà. Thợ mộc Văn Hà nổi tiếng dựng nhà Rường (nhà cổ truyền người Việt) và đóng đồ gia dụng. Hiện nay, ở Tam Kỳ, Phú Ninh, Tiên Phước… vẫn còn khá nhiều những công trình nhà gỗ do thợ làng Văn Hà xưa kia tham gia xây dựng hay sửa chữa như Khổng Miếu, đình Chiên Đàn (hai di tích được xếp hạng cấp quốc gia) đình Phương Hoà, đình Mỹ Thạnh (hai di tích xếp hạng cấp tỉnh) ở thành phố Tam Kỳ; nhà cổ của ông Nguyễn Huỳnh Anh (di tích xếp hạng cấp tỉnh), Đồng Viết Mão, Trần Khiêm, Nguyễn Đình Mẫn... ở xã Tiên Cảnh, Tiên Phước.

Không dừng lại ở những chi tiết chạm khắc khéo léo, điêu luyện, người thợ làng mộc Văn Hà ngày nào còn được nhiều người biết đến bởi chiếc bàn xoay bí ẩn mà theo các cụ cao niên tại đây, chỉ có những người thợ làng mộc Văn Hà mới làm được. Theo nguyên bản, bàn được đóng bằng gỗ mít, cao 83cm, đường kính mặt bàn là 73,5 cm, thân tròn được tiện theo hình bình hoa, phía trên thân có trục tròn để đỡ mặt bàn, phía bên dưới thân có 3 chân tiếp đất. Bên dưới mặt bàn có 4 thanh tiện (trỏng- bộ phận chủ yếu để giữ thăng bằng)… Đây cũng là điểm tựa để mặt bàn có thể xoay quanh trục của nó. So với các loại bàn để uống trà khác thì nó không có gì khác biệt nếu không muốn nói là có phần đơn giản. Chính cái sự giản đơn về cấu tạo mới gây ngạc nhiên lớn đối với mọi người khi tận mắt chứng kiến công năng của nó.

Nghệ nhân Đinh Thẩm - người tạo ra những chiếc bàn xoay kỳ diệu

Nếu mọi người cùng úp tay lên mặt bàn (không chạm vào mặt bàn) và thống nhất tâm niệm nó tự quay theo chiều nào lập tức mặt bàn từ từ chuyển động xoay tròn. Nếu mọi người vẫn giữ nguyên tay và bước chân theo vòng xoay của mặt bàn thì nó sẽ chuyển động nhanh dần theo hướng đó. Nếu có ai đó kêu lên: "Dừng lại" lập tức nó đột ngột dừng lại và nếu lật ngữa bàn tay lên thì bàn sẽ xoay theo chiều ngược lại... Bàn sẽ xoay theo chiều phải hay trái, nhanh hay chậm hoàn toàn phụ thuộc vào ý trí và mệnh lệnh của khách. Tuy nhiên không phải cuộc thử nghiệm nào cũng thành công. Lý giải về điều này, những nghệ nhân làng mộc Văn Hà cho rằng tại những người tham gia chưa thật chú tâm, nên bàn không chuyển động. Có khách tham quan tỏ ý nghi ngờ thì chủ nhân chiếc bàn, tháo hẳn mặt bàn ra để mọi người quan sát kỹ cấu tạo của nó. Và đúng là chẳng có bí mật nào ngoài cấu trúc bình thường của một chiếc bàn trà.

Nghệ nhân Đinh Thẩm đang chạm khắc sản phẩm

Quan sát kỹ có thể thấy chiếc bàn bình thường như những chiếc bàn khác ráp vào một cách dễ dàng mà không phải dùng tới một cây đinh nào. Cơ sở khoa học để giải thích hiện tượng kỳ lạ trên còn đang gây nhiều tranh cãi. Nhưng có một điều chắc chắn mà những nghệ nhân làng mộc Văn Hà đã khẳng định là không có gì ma quái, huyền bí cả. Bản thân họ cũng rất mong các nhà khoa học có câu trả lời thỏa đáng. Còn bây giờ mặc cho ai nói gì thì nói, du khách hiếu kỳ hằng ngày vẫn tấp nập đến chiêm ngưỡng chúng. Còn những chiếc bàn cũng vẫn vô tư quay như mọi ngày để lại sau nó là một câu hỏi lớn chưa có lời giải đáp.

Bật mí bí ẩn về chiếc bàn tự xoay kỳ diệu của làng mộc Văn Hà vẫn còn là bí ẩn. Sự kỳ diệu của chiếc bàn ở chỗ nó tự xoay theo ý nghĩ chứ không theo sự điều khiển của đôi bàn tay vì bàn tay chỉ đặt hờ trên mặt bàn, thể hiện ở tốc độ xoay nhanh hay chậm, thời gian từ khi đặt tay đến khi chiếc bàn tự xoay cũng tùy thuộc vào từng người. Có thể là do năng lượng, điện tích từng người yếu mạnh khác nhau chăng...?

Bài và ảnh: Lâm Đăng Khoa