Từ một huyện nghèo của tỉnh Quảng Ninh, nhờ biết vận dụng nội lực, phát huy tiềm năng địa phương, chương trình Xây dựng nông thôn mới với tổng đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng (tính đến 31/12/2019), Tiên Yên đã “lột xác” từng ngày với sự phát triển cân bằng mọi lĩnh vực. Riêng giai đoạn 2015-2020, Tiên Yên đạt tốc độ phát triển bình quân 14%/năm, 11/11 xã đạt chuẩn nông thôn mới, 3 xã đạt nông thôn mới nâng cao, hoan thiện kiểu mẫu; 3 xã đang trên hành trình nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Tại đây, nhiều mô hình kinh tế bạc tỷ xuất hiện, cho thu nhập hàng trăm triệu/người/năm.

Theo ông Lục Văn Long, trưởng phòng Nông nghiệp huyện Tiên Yên: Nhờ quá trình vận động, thay đổi nhận thức và nâng cao vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới và tăng cường thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư trên địa bàn nên thu nhập ổn định… Nông thôn mới Tiên Yên đã đạt bước đột phá lớn. Qua 10 năm triển khai, đánh giá sự thay đổi lớn thể hiện ở tỷ lệ hộ nghèo từ trên 10% (2015) xuống còn 2,18% (2019). Tiên Yên là huyện thuần nông – nâm – ngư nghiệp với nhiều sản phẩm chủ lực như Gà, tôm, lâm sản, … cùng với lợi thế là ngã 3 trên lộ trình giao thương Móng Cái là cơ sở lớn giúp thúc đẩy cho Tiên Yên phát triển.

Phố đồng bào giữa núi - mô hình cộng đồng tiêu biểu của Tiên Yên.

Phải nói thêm, Tiên Yên có rừng, có biển là nơi giao thoa, kết nối văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc, nằm trong khu vực phát triển kinh tế năng động của tỉnh với 13 dân tộc sinh sống, trên 50% là đồng bào dân tộc thiểu số.

Thực hiện nghị quyết đảng bộ huyện lựa chọn chủ lực với 2 con 1 cây (gà - tôm - dược liệu) Gà Tiên Yên là đặc sản nổi tiếng và riêng có của Tiên Yên với tốc độ tăng trưởng đàn nhanh lên tới hơn 800.000 con, nhiều hợp tác xã hình thành và hoạt động hiệu quả như HTX Hoàng Cường, HTX Phong Dụ, HTX gà Đồi Mây… kèm theo một số cơ sở chế biến đông lạnh phục vụ thị trường xa. Thủy - hải sản với chủ lực là con tôm với quy hoạch vùng nuôi tập trung lên tới 400 - 800ha tại Hải Lạng, Đồng Dui… hiện gần lấp đầy, nhà máy chế biến tôm cũng đang được xây dựng… tạo kỳ vọng chuỗi liên kết chặt chẽ trong tương lai.

Xã Hải Lạng, xã ven biển của huyện Tiên Yên hiện có tốc độ phát triển ổn định và đời sống nhân dân ở mức cao trong huyện. Tại xã có vùng nuôi tôm tập trung hơn 400ha được đầu tư bài bản hệ thống xử lý môi trường.

Ông Tô Văn Khải, Bí thư – Chủ tịch UBND xã cho biết, xã Tiên Diên phát triển chủ lực với 2 con (gà + tôm), vùng nuôi tôm 411ha với 1500 hộ canh tác đang cho thu nhập ổn định. Riêng con gà, đây là sản phẩm OCOP của lực của xã cũng như của huyện, nổi bật tại HTX gà Đồi Mây với 12 thành viên, ước tính thu nhập đạt 50-70tr/người/năm.

Còn với ông Nguyễn Văn Bảo, giám đốc HTX gà Đồi Mây thì, con gà Tiên Yên gần đây được thị trường đón nhận cao, HTX tổ chức sản xuất tại từng nhà thành viên và bao tiêu một phần của người dân trong xã. Mọi quy trình sản xuất đều được thống nhất và thực hiện nghiêm chỉnh. HTX cũng tổ chức đội ngũ kinh doanh là con em các thành viên hiện đang ở tại các địa phương giúp gà Tiên Yên được đi xa hơn.

Có mặt tại xã Hà Lâu – xã miền núi của Tiên Yên, cũng là xã nông thôn mới năm 2020 (Năm 2019, xã đã thoát danh sách xã 135), điều chúng tôi nhận thấy đầu tiên đó là sự chung sức, đồng lòng của người dân. Mô hình “phố trong núi” của đồng bào người Mông gây ngỡ ngàng cho những ai mới đến nơi đây. Thôn Khe Lẹ với hơn 40 hộ đồng bào sinh sống, những mái nhà khang trang, san sát, có điện, nước, đường có vỉa hè như một trung tâm nghỉ dưỡng. Đây cũng là thôn đạt đồng thuận cao nhất trong phong trào toàn dân, mọi việc đều cùng làm – cùng hưởng; Phấn đấu phát triển thành thôn văn hóa dân tộc đặc trưng.

Xã Đông Ngũ, kế hoạch lên phường song song với tiến trình nông thôn mới kiểu mẫu. Khu trung tâm nằm dọc quốc lộ 18 đã cơ bản hoàn thiện theo quy chuẩn đô thị. Còn tại thôn sâu hơn, như chị Nguyễn Thị Hồi – Bí thư chi bộ thôn Sán Xế Đông chia sẻ: Hàng rào xanh, tường hoa, cổng chào bích họa đều do người dân đồng lòng tổ chức, chủ động phân công nhau chăm sóc, quản lý.Tại thôn, ngoài giờ đi biển, nhân dân đồng lòng xây dựng mô hình hộ gia đình mẫu, vườn mẫu… “Nông thôn mới đã giúp chúng tôi thay đổi đời sống, tình làng - nghĩa xóm được gắn kết hơn…”, ông Quách Văn Giám- một hộ dân thôn Sán Xế Đông chia sẻ.

Ông Hoàng Văn Cường, Giám đốc HTX gà Hoàng Cường (Đông Ngũ) cho biết: Hiện đàn gà HTX có khoảng hơn 3.000 con, hầu hết được tiêu thụ ổn định tại một số nhà hàng lớn theo hợp đồng dài hạn tại Hà Nội. Thành viên HTX luôn tham gia nhiệt tình các phòng trào của địa phương phát động, đồng thời tập trung phát triển kinh tế, đưa HTX ngày càng phát triển, góp phần chung vào chương trình nông thôn mới của địa phương.

Ngoài gà, tôm, dược liệu, Tiên Yên còn có nhiều mô hình khác tiêu biểu như thanh long, gỗ lâm sản… Tuy nhiên, đầu ra sản phẩm vẫn còn nhiều khó khăn, đòi hỏi sự vào cuộc hơn nữa của các cơ quan chức năng.

Ông Lục Văn Long chia sẻ: Mặc dù gần đây, Tiên Yên tập trung phát triển nông nghiệp, phát triển sản phẩm gắn với chuỗi giá trị, song vì hạn chế trong tìm đầu ra ổn định, các sản phẩm chủ lực của Tiên Yên vẫn có những vướng mắc nhất định. Hiện tại, huyện đang phấn đấu thành lập các liên hiệp hợp tác cho gà, tôm… và đề xuất nhiều kế hoạch nhằm khắc phục những tồn tại tại hiện nay.

Theo đó, giai đoạn 2021-2025, Tiên Yên phấn đấu cho tốc độ tăng trưởng bình quân 15%/năm, lao động có việc làm thường xuyên đạt mức 85%, tiếp tục đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, thiết chế văn hóa, khôi phục và bảo tồn giá trị văn hóa các dân tộc; Chủ trương 2 con – 1 cây cần được đẩy mạnh để nâng cao hiệu quả, mở rộng vùng sản xuất tập trung, tạo liên kết và huy động doanh nghiệp tham gia, đảm bảo đầu ra ổn định và bền vững cho các sản phẩm chủ lực địa phương… Phấn đấu đến 2025, toàn huyện có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu.

Kỳ vọng một Tiên Yên đổi thay, trở thành điểm dừng chân hấp dẫn trên hành trình giao thương và du lịch trên tuyến đường 18 của Quảng Ninh.

Bài và ảnh: Văn Biển