Trong quá trình chuẩn bị để tiến lên khởi nghĩa dành chính quyền, giữa lúc nhân dân ta đang tích cực phát triển lực lượng, gấp rút sắm vũ khí thì đêm ngày 9 tháng 3 năm 1945, phát xít Nhật đảo chính lật đổ Pháp ở Đông Dương. Cũng ngay đêm đó, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp mở rộng tại Đình Bảng Từ Sơn Bắc Ninh, xác định kẻ thù chính cụ thể trước mắt của nhân dân các dân tộc ở Đông Dương là phát xít Nhật, nêu khẩu hiệu đánh đuổi phát xít Nhật, thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân. Thời cơ đã đến, Đảng ra chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”
Ngày 13 tháng 8 năm 1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng đã họp ở Tân Trào Tuyên Quang. Hội nghị quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước dành chính quyền trước khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương. Khẩu hiệu đấu tranh lúc này là phản đối xâm lược, hoàn toàn độc lập. Chính quyền của nhân dân. Nguyên tắc chỉ đạo khởi nghĩa là tập trung, thống nhất và kịp thời. Phương hướng hành động trong khởi nghĩa là phải chiếm ngay những chắc thắng không kể thành phố hay thôn quê. Phải phối hợp quân sự với chính trị phải làm tan rã quân địch, dụ chúng ra hàng trước khi đánh.

Cuộc khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là trang sử vàng của dân tộc (Trong ảnh: Nhân nhân Hà Nội chiếm Bắc Bộ Phủ (tháng 8/1945).

Tại Đại hội Quốc dân Tân Trào, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước: “Giờ quyết định vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng lên đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh được phát đi như lời hiệu triệu, nhanh chóng, kịp thời kêu gọi nhân dân cả nước chớp thời cơ, đứng lên khởi nghĩa dành chính quyền.Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đồng loạt vùng dậy, tiến hành Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền về tay nhân dân.

Ngày 19-8, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội. Ngày 23-8, khởi nghĩa thắng lợi ở Huế và ở Bắc Cạn, Hòa Bình, Hải Phòng, Hà Đông, Quảng Bình, Quảng Trị, Bình Định, Gia Lai, Bạc Liêu... Ngày 25-8, khởi nghĩa thắng lợi ở Sài Gòn - Gia Định, Kon Tum, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Trà Vinh, Biên Hòa, Tây Ninh, Bến Tre... Cuộc Tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn, chính quyền trong cả nước về tay nhân dân. Mở ra một trang sử mới cho dân tộc Việt Nam.

Ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Công hòa long trọng đọc bảng tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.

Cách mạng Tháng Tám thành công, nền thồng trị, áp bức của bọn đế quốc Pháp, Nhật và chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại hàng nghìn năm đã bị lật đổ hoàn toàn. Chính quyền thuốc về nhân dân.Từ đó, ngày 19 tháng 8 đi vào lịch sử của dân tộc. Thắng lợi vĩ đại của cuộc cách mạng Tháng Tám đã thể hiện sức mạnh của lòng dân, thể hiện bài học đại đoàn kết, là niềm tin của nhân dân về sự lãnh đạo của Đảng.

75 năm trôi qua, ý nghĩa lịch sử to lớn của cách mạng Tháng Tám và sự thành lập Chính phủ Việt Nam Dân chủ Công hòa vẫn còn nguyên giá trị. Phát huy tinh thần vẻ vang của cách mạng Tháng Tám vĩ đại, toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đoàn kết, nguyện vững bước theo con đường của Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã chọn. Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới. Bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững hòa bình ổn định, nâng cao vị thế của Việt Nam trên thế giới.

Hoàng Mai