Đưa câu chuyện văn hóa lên sàn thương mại điện tử

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đang tạo ra cơ hội để các làng nghề truyền thống mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến. Đây là dư địa lớn để các sản phẩm thủ công, sản phẩm làng nghề tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Nghệ nhân làng lụa Vạn Phúc giới thiệu quy trình dệt lụa truyền thống với du khách

Tại Hà Nội, làng nghề giày da Vân Từ (xã Vân Từ, huyện Phú Xuyên cũ) là một trong những địa phương đang từng bước chuyển mình theo xu hướng số hóa. Nhiều cơ sở sản xuất đã chủ động xây dựng website, fanpage, gian hàng trên các sàn thương mại điện tử và khai thác mạng xã hội để quảng bá, giới thiệu sản phẩm. Thay vì chỉ bán những đôi giày da truyền thống, các cơ sở còn kể câu chuyện về lịch sử làng nghề, quy trình sản xuất thủ công và tay nghề của người thợ, qua đó tạo dựng niềm tin và gia tăng giá trị cho sản phẩm.

Ông Đào Ngọc Hùng, Giám đốc Công ty TNHH May mặc Hùng Luyến, cho rằng chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các doanh nghiệp làng nghề. Theo ông, việc tham gia các sàn thương mại điện tử không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tạo điều kiện để quảng bá thương hiệu, tiếp cận khách hàng quốc tế với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả các nền tảng số, doanh nghiệp cần được hỗ trợ về đào tạo kỹ năng số, xây dựng thương hiệu và logistics.

Bà Hoàng Thị Phương, đại diện Hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, Hà Đông (Hà Nội) nhận định giá trị cốt lõi của sản phẩm làng nghề nằm ở những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi món đồ. Theo bà Phương, việc đưa sản phẩm lên sàn TMĐT không đơn thuần là để tiêu thụ hàng hóa mà còn là phương thức hữu hiệu để khẳng định thương hiệu và lưu giữ giá trị truyền thống trong lòng người tiêu dùng hiện đại. Thực tế, lụa Vạn Phúc có lợi thế rất lớn khi người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thủ công có nguồn gốc minh bạch và mang đậm bản sắc dân tộc.

Tương tự, làng gốm Bát Tràng cũng đang cho thấy sự nhạy bén đáng kinh ngạc với công nghệ. Ông Đặng Đình Túc, Ban Đại diện Làng nghề gốm Giang Cao - Bát Tràng, Hà Nội chia sẻ thông tin ấn tượng: hiện có khoảng 60% cơ sở sản xuất tại đây đã sử dụng mạng xã hội để bán hàng, và 20% đã hiện diện trên các sàn lớn như Shopee, Tiki hay các nền tảng quốc tế như Amazon. Thậm chí, một số đơn vị còn tổ chức các phiên livestream xuyên biên giới để giới thiệu tinh hoa gốm Việt trực tiếp đến khách hàng toàn cầu.

Dù tiềm năng là rất lớn, nhưng để thực sự bứt phá, các làng nghề đang phải đối mặt với không ít thách thức. Bà Hoàng Thị Phương thừa nhận, sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp giá rẻ từ một số trong khu vực là vô cùng gay gắt. Nếu không xây dựng được thương hiệu mạnh và có sự bảo hộ thương hiệu trên môi trường số, sản phẩm làng nghề rất dễ bị lép vế ngay trên sân nhà.

Bên cạnh đó, kỹ năng số vẫn là một rào cản lớn đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Việc xây dựng hình ảnh sản phẩm chuyên nghiệp, tối ưu hóa dữ liệu, quản lý đơn hàng trực tuyến hay kỹ thuật livestream đòi hỏi nhân lực có trình độ chuyên môn cao, điều mà các làng nghề vốn đang thiếu hụt. Ông Đặng Đình Túc cũng nêu thực tế rằng sự liên kết nội bộ tại các làng nghề còn lỏng lẻo, hạ tầng mạng chưa đồng bộ, khiến việc hình thành các chuỗi giá trị trực tuyến trở nên khó khăn.

Vấn đề logistics cũng là một "nút thắt" đau đầu. Hàng thủ công mỹ nghệ thường cồng kềnh, dễ vỡ, dẫn đến chi phí vận chuyển tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh về giá khi xuất khẩu qua các sàn TMĐT quốc tế. Ông Phạm Như Thanh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng môi trường sản phẩm Làng nghề Việt Nam, khẳng định: "Nếu không có một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, các làng nghề sẽ mãi loay hoay ở mức độ trải nghiệm chứ chưa thể bứt phá thực sự".

Tạo giá trị từ xanh hóa đến số hóa

Để các làng nghề phát triển bền vững trong bối cảnh kinh tế số, các chuyên gia cho rằng cần một chiến lược dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào tiêu thụ sản phẩm trước mắt. Theo bà Hoàng Thị Phương, đại diện Hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, bên cạnh việc mở rộng kênh bán hàng trên các nền tảng số, các làng nghề cần xây dựng thương hiệu chung, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và phát triển "không gian số làng nghề" tích hợp gian hàng trực tuyến, bản đồ du lịch, câu chuyện văn hóa cùng các video giới thiệu quy trình sản xuất. Đây sẽ là nền tảng giúp gia tăng trải nghiệm của khách hàng, đồng thời nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Giao diện sàn thương mại điện tử giới thiệu và phân phối các sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề Việt đến người tiêu dùng trong và ngoài nước. (Ảnh minh họa)

Các chuyên gia nhận định, xanh hóa sản xuất gắn với chuyển đổi số sẽ là xu hướng tất yếu của làng nghề trong giai đoạn tới. Không chỉ đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường về tính minh bạch, trách nhiệm với môi trường và phát triển bền vững, đây còn là điều kiện để các sản phẩm làng nghề tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Minh Hoan từng nhấn mạnh, người tiêu dùng hiện đại không chỉ mua một sản phẩm mà còn quan tâm đến câu chuyện văn hóa, quy trình tạo ra sản phẩm và những giá trị mà sản phẩm mang lại. Với các làng nghề, mỗi sản phẩm thủ công không chỉ là hàng hóa mà còn là kết tinh của tri thức dân gian, bản sắc văn hóa và kỹ năng của nhiều thế hệ nghệ nhân. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ số cần hướng tới mục tiêu kể được câu chuyện của sản phẩm, lan tỏa giá trị văn hóa và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và các nghệ nhân trong việc xây dựng hạ tầng số, đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ đổi mới công nghệ, phát triển thương hiệu và kết nối thị trường. Khi kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống với công nghệ hiện đại, các làng nghề không chỉ mở rộng đầu ra cho sản phẩm mà còn tạo dựng nền tảng phát triển bền vững, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa trong kỷ nguyên số.