Phù Mỹ là một huyện đồng bằng ven biển của tỉnh Bình Định, có nhiều thắng cảnh tuyệt đẹp như chùa Hang, giếng Tiên, di tích lịch sử Đèo Nhông và đặc biệt là vùng ven biển với bãi cát dài mang vẻ đẹp nguyên sơ của tạo hóa, kéo dài từ thôn Vĩnh Lợi, xã Mỹ Thành đến thôn Phú Thứ, xã Mỹ Đức đã hình thành cho Phù Mỹ nhiều bãi ngang, rạn san hô, vũng và 5 đảo nhỏ: Hòn Khô (Mỹ Đức), Hòn Lao (Mỹ Thành), Hòn Đụn, Hòn Tranh và Hòn Nhàn (Mỹ Thọ).

Vẻ đẹp thiên sơ của hồ Hội Khánh

Những thắng cảnh đẹp hoang sơ chưa được đánh thức tiềm năng du lịch ở Phù Mỹ, có lẽ phải kể đến hồ Hội Khánh (còn gọi hồ Đá Trải) nằm men theo chân đèo Truông Gia Vấn, bao bọc bởi ngọn núi Chùa, bên dưới có ngôi chùa Hang độc đáo và di tích lịch sử nơi yên nghỉ của nhà yêu nước Bùi Điền tại xã Mỹ Hòa sẽ là một điểm đến du lịch sinh thái kỳ vĩ.

Đầu tiên phải kể đến chùa Thiên Sanh hay còn được gọi là chùa Hang. Chùa Hang là một hang đá nằm sâu ở lưng chừng núi Chùa, du khách muốn lên chùa phải đi theo dốc đá quanh co cho đến khi nào gặp được tảng đá to là đã tới được mái che của chùa. Chùa ở trên lưng chừng núi nên từ vị trí này du khách có thể ngắm cảnh từ trên cao xuống, nhìn được bao quát không gian xung quanh.

Chùa Hang hay còn gọi là chùa Thiên Sanh

Nhà thơ Quách Tấn tả về chùa Hang trong sách “Nước non Bình Định” rằng: “ Hang có tự nghìn xưa, nhưng chùa mới "lập" dưới triều Đồng Khánh hay Thành Thái, tức là vào khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX (1886-1916). Đó không phải là một ngôi chùa mà là một hang đá sâu rộng, bên trong thờ Phật và có sư trụ trì, nên gọi là chùa Hang. Chùa ở lưng chừng núi, mặt hướng về Đông. Trong hang có hai con đường, một đường lên núi, một đường xuống biển, cũng có thể gọi là kỳ. Nhưng muốn vui mắt đăng sơn thì phải ra ngoài hang, trèo lên tảng đá "mái hiên" nhìn quanh bốn mặt. Phía sau là núi, đá chồng chất, cây xanh tươi. Hoa nở rừng sâu, phảng phất mùi hương trộn gió. Phía trước mặt, ruộng vườn bát ngát và trải trùm tận muôn xa để nối liền với mặt biển khơi nửa nổi nửa chìm trong khói sóng. Cảnh khá ngoạn mục!”.

Hang đá sâu rộng, bên trong thờ Phật tại chùa Hang

Còn theo Đại đức Thích Nhuận Tín, trụ trì chùa Thiên Sanh thì chùa được khai sơn năm 1613 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Giai đoạn này, chưa có một cứ liệu lịch sử chính xác. Mãi đến năm 1896, sư Trà Ban về trụ trì tại đây. Ngài là người tinh thông kinh chú, giỏi y thuật. Trong thời gian đi lại các vùng lân cận dùng y thuật cứu người, sư Trà Ban đã thu thập thông tin, cung cấp cho nghĩa quân Trần Cao Vân thời kỳ Trần Cao Vân lấy vùng núi Bình Định, Phú Yên làm căn cứ chống Pháp.

Từ năm 1896-1968, chùa trải qua các đời trụ trì là các vị sư Trà Ban, Nguyên Lượng (dân gian còn gọi là ngài Thiên Sanh), Giác Lượng và thầy Tư Hồ. Ngày 29/1/1968, trong lúc người dân làng tránh bom trong hang, bọn Mỹ - Ngụy ném pháo ngạt làm chết 24 người.

Từ năm 1968-2010, chùa do mẹ con bà Tư trông nom, hương khói. Đến tháng 8/2010, Đại đức Thích Nhuận Tín được bổ nhiệm trụ trì, chùa Hang bắt đầu khởi công xây dựng thêm nhiều công trình phụng sự Phật pháp dưới chân núi, nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Nhân dân trong vùng cũng như nhu cầu thăm quan, vãn cảnh của khách thập phương.

Con đường tuyệt đẹp vào thôn Truông Gia Vấn nằm bên hồ Hội Khánh

Toàn huyện Phù Mỹ có 45 hồ chứa nước, đảm bảo cung cấp nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, cùng vẻ đẹp bình dị, hoang sơ, nhiều hồ trở thành điểm đến hấp dẫn như: Hồ Hố Voi (Mỹ Trinh), hồ Hóc Môn (Mỹ Châu), hồ Hội Khánh (Mỹ Hoà). Du khách men theo dòng nước lòng hồ Hội Khánh để khám phá vẻ đẹp thiên nhiên tươi đẹp như một “Tràng An” trên vùng đất Phù Mỹ, tỉnh Bình Định.

Nói về vẻ đẹp và sự thích thú đối với vùng đất Truông Gia Vấn và hồ Hội Khánh, ông Châu Văn Quang, Giám đốc Hợp tác xã chế tác đá hoa cương Bảo Thắng Phù Mỹ chia sẻ: Vẻ đẹp nơi đây là sơn bao thủy bọc, các ngọn núi Chùa, núi Đá Trải ngoài sự thể hiện hình thù của các linh vật còn chứa đựng nhiều sản vật đến bây giờ cũng chưa khai thác được và có nhiều dấu tích Chiêm Thành trên vùng đất này. Tô điểm thêm cho bức tranh sơn thủy Truông Gia Vấn là suối Cây Cầy ở thôn Hội Khánh, xã Mỹ Hòa. Suối tuy ít nước nhưng không khí lúc nào cũng mát lạnh bởi bóng cây cổ thụ bao bọc bên bờ suối. Càng ngược lên thượng nguồn, cảnh sắc càng quyến rũ, với những tảng đá lớn, bằng phẳng được điểm xuyết bởi đàn bướm, đàn cò trắng bay lượn giữa núi rừng thượng sơn. Khí hậu vùng đất nơi đây mát mẻ quanh năm, đất lành trù phú, cây trái tốt tươi với tiêu chí “3 sạch” đất sạch, nước sạch, không khí sạch rất lý tưởng để phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm.

Di tích lịch sử nơi yên nghỉ nhà yêu nước Bùi Điền

Chủ tịch UBND huyện Phù Mỹ Lê Văn Lịch cho biết: UBND huyện Phù Mỹ đã có Quyết định phê duyệt đồ án Quy hoạch chung xây dựng xã Mỹ Hoà, huyện Phù Mỹ đến năm 2035. Mỹ Hòa phát huy các lợi thế là xã nằm trong phát triển đô thị, công nghiệp, có nhiều tuyến giao thông huyết mạch đi qua thuận lợi có phát triển công nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi tập trung dựa trên lợi thế về đất đai, nguồn nước; có điều kiện mở rộng không gian về hướng Đông; phát triển đô thị, thương mại và dịch vụ lan tỏa về phía Tây của thị trấn Phù Mỹ; cảnh quan tự nhiên đa dạng phía Tây của xã, kết nối các điểm hồ, điểm du lịch phía Tây của huyện tạo thành vành đai du lịch của huyện, nhiều dư địa cho phát triển các loại hình du lịch. Định hướng cơ cấu kinh tế chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp sang công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp gắn kết với phát triển thương mại, dịch vụ du lịch sinh thái trải nghiệm.

Di tích lịch sử nơi yên nghỉ nhà yêu nước Bùi Điền nằm trong quần thể du lịch sinh thái tại xã Mỹ Hòa, huyện Phù Mỹ

Theo đó, huyện Phù Mỹ quy hoạch phát triển các loại hình du lịch sinh thái nghỉ dưỡng, khám phá ngắn ngày ở các khu vực quanh hồ Hội Khánh thôn Hội Khánh, diện tích khoảng 70 ha và kết hợp du lịch di tích: Di tích lịch sử nơi yên nghỉ nhà yêu nước Bùi Điền, chùa Thiên Sanh, núi Hòn Chè - Bệnh xá Nữ (là căn cứ địa cách mạng thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ của Khu 5, là tiền thân của Trạm Phẩu Hoài Nhơn), để Mỹ Hòa xứng tầm là xã thuộc phân vùng II theo phân vùng phát triển của đồ án Quy hoạch xây dựng vùng huyện Phù Mỹ đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 là vùng phát triển đô thị, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, du lịch trải nghiệm và công nghiệp phụ trợ.