Sự kiện không chỉ là điểm nhấn văn hóa trong chương trình VinFuture, mà còn là khoảnh khắc giao thoa đặc biệt giữa tri thức hiện đại và những giá trị truyền thống của người Việt.

Tại Trung tâm Bảo tồn tranh Đông Hồ, đoàn nhà khoa học quốc tế được đón tiếp trong không khí trang trọng, ấm áp bởi các nghệ nhân và cán bộ địa phương. Không gian trưng bày rộng mở với những bức tranh dân gian mang đậm dấu ấn thẩm mỹ Việt Nam đã tạo nên ấn tượng mạnh mẽ ngay từ giây phút đầu. Các nhà khoa học được nghe giới thiệu về lịch sử gần 800 năm của làng nghề – nơi từng là trung tâm văn hóa rực rỡ của xứ Kinh Bắc. Nguyên liệu để làm tranh như điệp, hồ nếp, màu sắc từ thảo mộc tự nhiên, giấy dó… cùng kỹ thuật in mộc bản thủ công đã khiến nhiều đại biểu bày tỏ sự ngạc nhiên và thích thú.

Điểm nhấn quan trọng nhất của chuyến tham quan là hoạt động trải nghiệm in tranh Đông Hồ. Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, mỗi nhà khoa học được chọn một mẫu tranh tiêu biểu như “Gà mẹ gà con”, “Lợn đàn”, “Đám cưới chuột”… rồi tự tay thực hiện từng công đoạn in tranh. Những thao tác tưởng như đơn giản – phết mực lên ván khắc, đặt giấy dó, miết đều – lại đòi hỏi sự chính xác, nhịp điệu và cảm giác rất thủ công. Nhiều đại biểu đã bày tỏ sự thích thú khi bức tranh đầu tiên do chính tay họ hoàn thiện xuất hiện rõ nét dưới lớp màu điệp óng ánh.

Không chỉ dừng lại ở quy trình làm tranh, đoàn khách quốc tế còn được tham quan khu vực trình diễn các nghề truyền thống gắn liền với làng Đông Hồ. Nghệ nhân làm phỗng đất giới thiệu cách nhào đất, tạo hình, phơi khô và tô màu cho những tượng nhỏ từng là món đồ chơi Tết Trung Thu của bao thế hệ trẻ em Việt Nam. Ở gian hàng làm hàng mã, nghệ nhân chia sẻ câu chuyện về tín ngưỡng dân gian và ý nghĩa của các sản phẩm giấy. Bên cạnh đó, phần trình diễn kỹ thuật khắc mộc bản cũng thu hút sự chú ý khi các nghệ nhân minh họa cách tạo ra một bản khắc tinh xảo – nền tảng của tranh Đông Hồ.

Chứng kiến toàn bộ quy trình thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và tài hoa, nhiều nhà khoa học cho biết họ bị cuốn hút bởi “triết lý sống” được thể hiện trong từng bức tranh. Đó là tinh thần lạc quan, sự giản dị, cái nhìn hồn hậu về đời sống lao động, sinh hoạt và đạo lý truyền thống của người Việt. Không ít đại biểu khẳng định trải nghiệm này giúp họ hiểu rõ hơn về chiều sâu văn hóa Việt Nam, đồng thời thấy được cách mà di sản truyền thống có thể trở thành “ngôn ngữ chung” kết nối con người bất kể khác biệt về quốc tịch hay lĩnh vực chuyên môn.

Nhà khoa học với nghệ nhân làng tranh dân gian Đông Hồ.

Chuyến tham quan làng tranh Đông Hồ cũng mang lại những khoảnh khắc giao lưu giàu ý nghĩa giữa nghệ nhân và các nhà khoa học. Những câu chuyện về bảo tồn làng nghề, gìn giữ kỹ thuật thủ công trong bối cảnh hiện đại hóa nhanh chóng hay các giải pháp để đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ được thảo luận cởi mở. Một số nhà khoa học cho rằng việc bảo tồn tranh dân gian có thể gắn với các dự án khoa học liên quan đến vật liệu bền vững, số hóa di sản hay khai thác công nghệ để lan tỏa giá trị văn hóa ra quốc tế.

Đối với nghệ nhân Đông Hồ, sự quan tâm của các nhà khoa học quốc tế là nguồn động viên lớn, cho thấy những nỗ lực khôi phục và phát huy giá trị tranh dân gian trong nhiều năm qua đang được cộng đồng quốc tế ghi nhận. “Làng nghề vui lắm, tự hào lắm khi được đón các nhà khoa học hàng đầu thế giới về thăm”, một nghệ nhân chia sẻ.

Giải thưởng VinFuture, được khởi xướng và tổ chức thường niên tại Việt Nam, sau 5 năm đã khẳng định vị thế là một trong những giải thưởng khoa học – công nghệ danh giá toàn cầu. Việc các nhà khoa học VinFuture dành thời gian khám phá di sản văn hóa bản địa là minh chứng cho tinh thần của giải thưởng: đề cao tri thức nhưng không tách khỏi những giá trị nhân văn và cộng đồng.

Chuyến tham quan làng tranh Đông Hồ không chỉ là hoạt động bên lề của Tuần lễ Khoa học – Công nghệ VinFuture 2025, mà còn là một cuộc gặp gỡ giàu ý nghĩa giữa di sản và tri thức, giữa truyền thống và tương lai. Qua đó, hình ảnh Việt Nam hiện lên không chỉ là một đất nước đang vươn mình mạnh mẽ về khoa học – công nghệ, mà còn là quốc gia có nền văn hóa lâu đời, phong phú và luôn sẵn sàng sẻ chia với bạn bè quốc tế.