Trong bối cảnh công cuộc chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, ngành văn hóa – du lịch cũng không nằm ngoài guồng quay ấy. Tại Phú Thọ, vùng đất Tổ thiêng liêng của dân tộc, Bảo tàng Hùng Vương đang trở thành một điểm sáng tiêu biểu trong việc ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Những bước tiến của bảo tàng không chỉ giúp “đánh thức” kho tàng hiện vật quý giá mà còn mở ra hướng đi mới trong việc quảng bá lịch sử và truyền thống dân tộc bằng hình thức sinh động, hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Với hơn 12.000 hiện vật gốc được lưu giữ và trưng bày, Bảo tàng Hùng Vương từ lâu đã là điểm đến quen thuộc của du khách trong và ngoài nước khi về với đất Tổ. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu tham quan ngày càng hiện đại và tiện ích hơn, năm 2023, Bảo tàng đã tiên phong triển khai 50 mã QR gắn với các hiện vật và không gian trưng bày. Điểm đặc biệt của hệ thống này là hỗ trợ thuyết minh bằng bốn ngôn ngữ – Việt, Anh, Nhật, Hàn – giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin dù đến từ bất kỳ quốc gia nào.

Chỉ với một thao tác quét mã QR trên điện thoại thông minh, người tham quan có thể nghe thuyết minh, xem hình ảnh minh họa sinh động và đọc thông tin chi tiết về từng hiện vật. Ứng dụng này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn mang lại trải nghiệm cá nhân hóa, thân thiện và trực quan, đặc biệt phù hợp với thói quen sử dụng công nghệ của du khách trẻ. Nhờ đó, những câu chuyện về thời đại Hùng Vương – vốn gắn liền với cội nguồn dân tộc – được truyền tải một cách sinh động và dễ hiểu hơn bao giờ hết.

Không dừng lại ở đó, Bảo tàng Hùng Vương còn ứng dụng công nghệ 3D và trò chơi tương tác để tạo nên những trải nghiệm mới mẻ. Bộ phim tài liệu “Thời đại Hùng Vương” được tái hiện bằng công nghệ 3D mang đến cho người xem góc nhìn chân thực về đời sống, văn hóa và tín ngưỡng của người Việt cổ. Song song, trò chơi “Truy tìm cổ vật” được phát triển trên nền tảng Outing Trip App cho phép người tham quan nhập vai nhân vật lịch sử, giải mã các câu đố liên quan đến hiện vật, di tích và các câu chuyện dân gian. Đây không chỉ là một cách học lịch sử đầy hứng thú mà còn giúp người chơi “sống lại” bầu không khí của thời đại các Vua Hùng – giai đoạn mở đầu cho tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt.

Tìm hiểu thông tin qua quét mã QR Code tại “Cây đa lịch sử”. Ảnh: baophutho

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, việc ứng dụng công nghệ vào không gian bảo tàng không chỉ nâng cao chất lượng trưng bày mà còn chuyển đổi vai trò của bảo tàng từ nơi lưu giữ sang nơi “kể chuyện” – nơi di sản được sống lại bằng âm thanh, hình ảnh và cảm xúc. Cách làm của Bảo tàng Hùng Vương được xem là mô hình tiên phong trong hệ thống bảo tàng địa phương, góp phần lan tỏa xu hướng “bảo tàng số” trong cả nước.

Bên cạnh nỗ lực của Bảo tàng Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ cũng đang tích cực mở rộng ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực bảo tồn và quảng bá di sản. Đến nay, địa phương đã gắn mã QR tại 72 di tích, trong đó có 53 di tích tại TP Việt Trì và 19 di tích thuộc huyện Phù Ninh. Hệ thống mã này cung cấp thông tin về lịch sử hình thành, kiến trúc, giá trị văn hóa và tín ngưỡng của từng di tích, đồng thời hỗ trợ nhiều ngôn ngữ khác nhau, phục vụ cả khách nội địa lẫn quốc tế.

Việc gắn mã QR tại các điểm di tích không chỉ giúp du khách tự do khám phá thông tin mà còn mở rộng khả năng quảng bá di sản văn hóa Phú Thọ trên nền tảng số, hướng tới mô hình du lịch thông minh – nơi du khách có thể lên kế hoạch, tìm hiểu và trải nghiệm trước khi trực tiếp đến tham quan. Đây cũng là cách làm hiệu quả để giảm áp lực lên đội ngũ thuyết minh viên, đồng thời tăng tính tương tác, chủ động của người trải nghiệm.

Trong thời gian tới, tỉnh Phú Thọ đặt mục tiêu số hóa toàn bộ di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn, tích hợp dữ liệu lên các nền tảng khai thác trực tuyến. Khi đó, không chỉ du khách trong nước mà cả cộng đồng quốc tế đều có thể truy cập, tìm hiểu, thậm chí tham quan “ảo” các di tích, hiện vật đặc sắc của vùng đất Tổ. Đây là bước đi quan trọng nhằm đưa di sản văn hóa trở thành nguồn lực mềm cho phát triển du lịch thông minh và kinh tế sáng tạo, phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0.

Những nỗ lực chuyển đổi số tại Bảo tàng Hùng Vương và các di tích ở Phú Thọ đã chứng minh rằng, công nghệ không làm mất đi giá trị truyền thống, mà ngược lại, chính là “chìa khóa” để di sản đến gần hơn với công chúng đương đại. Khi những giá trị ngàn năm được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại mới, di sản không còn là ký ức nằm yên trong quá khứ, mà trở thành nguồn cảm hứng sống động, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tình yêu quê hương đất nước trong mỗi người Việt hôm nay./.