“Muốn phát triển du lịch làng nghề, việc đầu tiên là phải thay đổi tư duy sản xuất của người dân, từ chỗ chỉ sản xuất các sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng, cần sản xuất thêm các sản phẩm lưu niệm, thủ công mỹ nghệ… phục vụ nhu cầu của du khách. Sự hỗ trợ của Nhà nước trong việc xây dựng các trung tâm giới thiệu nghề cũng là yếu tố quan trọng để phát triển du lịch. Bên cạnh đó, cần có cơ sở hạ tầng giao thông thuận tiện, đảm bảo vệ sinh môi trường, an toàn lao động… để thu hút du khách đến với các làng nghề”.

Đó là ý kiến của ông Đỗ Hoàng Dương, Trưởng Phòng Quản lý du lịch, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch khi bàn về giải pháp phát triển du lịch làng nghề - một lĩnh vực có nhiều tiềm năng phát triển ở tỉnh ta. Trên thực tế, chúng ta chưa khai thác được những lợi thế vốn có để phát triển du lịch làng nghề. Ví dụ, ở làng nghề đá Hải Lựu (Sông Lô), hiện nay, hầu như không có du khách tới tham quan, trong khi “Vườn cò Hải Lựu” - điểm du lịch nằm trên cùng địa bàn lại thu hút hàng nghìn lượt khách tham quan mỗi năm.

Theo bà Đỗ Thị Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Lựu: Vườn cò là điểm du lịch sinh thái có cảnh quan đẹp, không khí mát mẻ, trong lành; trong khi môi trường làng nghề đá bị ô nhiễm khá nặng từ bụi đá, đường đi vào nơi các hộ sản xuất khó khăn do các hộ nằm tản mát ở trong rừng. Vào dịp lễ hội chọi trâu đầu Xuân, các tiểu thương đem các sản phẩm du lịch, đồ lưu niệm ở các địa phương khác về bán, ngược lại, các sản phẩm làng nghề đá Hải Lựu lại “vắng bóng”. Hiện nay, những sản phẩm làm từ đá thường có trọng lượng lớn nên du khách rất khó vận chuyển, đặc biệt là các du khách ở xa. Tuy nhiên, không phải không có cách khắc phục những hạn chế này.

Gia đình nghệ nhân Vũ Mạnh Hùng, thôn 3, xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Tường là một trong những hộ nuôi nhiều rắn ở địa phương. Ông thường đón các đoàn khách du lịch về địa phương tham quan mô hình nuôi rắn và thưởng thức các món ẩm thực chế biến từ rắn. Ông Hùng cho biết: “Du khách biết đến cơ sở chăn nuôi rắn của gia đình tôi nhờ những thông tin đăng tải trên mạng xã hội Zalo, facebook… Sau đó, du khách liên hệ trực tiếp theo số điện thoại của gia đình và tìm đến tận nơi để tham quan. Hầu hết đều là khách du lịch đi các tour Tam Đảo, Tây Thiên, sau đó, ghé qua Vĩnh Sơn để mua các sản phẩm làm từ rắn để dùng hoặc làm quà. Những du khách có nhu cầu thưởng thức thịt rắn thường ở tại nhà dân hoặc ra các nhà hàng và thuê chế biến để sử dụng, bởi, hiện vẫn chưa có nhà hàng chuyên chế biến thịt rắn".

Ở làng nghề rắn Vĩnh Sơn, người dân đã tự sản xuất ra nhiều sản phẩm đặc trưng từ rắn như: Rượu rắn, cao rắn, thịt rắn… song, ở đây chưa có khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm quy mô và bài bản. Theo đồng chí Hạ Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Sơn, mặc dù Dự án xây dựng Vĩnh Sơn thành “Làng nghề chăn nuôi rắn – du lịch – dịch vụ” đã được quy hoạch từ năm 2006, nhưng, do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng nên đến nay chưa thể triển khai. Thực tế hiện nay, làng nghề rắn Vĩnh Sơn có nhiều tiềm năng phát triển du lịch. Lượng khách tới tham quan làng nghề có tăng nhẹ trong những năm qua nhưng còn lẻ tẻ.

Toàn tỉnh hiện có 25 làng nghề, trong đó, có 19 làng nghề truyền thống và 6 làng nghề mới. Nhiều làng nghề có lịch sử lâu đời và mang tính đặc trưng như: Mộc Thanh Lãng, gốm Hương Canh, rèn Lý Nhân, đá Hải Lựu, rắn Vĩnh Sơn… Phát triển du lịch làng nghề có thể đem lại giá trị kinh tế lớn, giúp giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Song, hiện nay, các làng nghề vẫn ít được biết đến, chưa có các tour du lịch đưa khách đến tham quan các làng nghề. Cơ sở hạ tầng, các sản phẩm du lịch, chất lượng nguồn nhân lực du lịch tại các làng nghề còn yếu kém; các dịch vụ đưa du khách trải nghiệm chưa được quan tâm đầu tư nên chưa tạo được sức hút.

Để phát triển du lịch làng nghề, ngoài sự thay đổi tư duy sản xuất của người dân, cần sự hỗ trợ của Nhà nước trong việc xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng cho các làng nghề, gồm: Khu giới thiệu sản phẩm, khu bán hàng, khu chế biến, khu chăn nuôi tập trung, khu xử lý chất thải...

Bài và ảnh Bạch Nga