Tại buổi lễ, đại diện các cấp lãnh đạo đã công bố Quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với giá trị văn hóa lâu đời, đồng thời khẳng định vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ và phát huy di sản.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong tặng hoa chúc mừng tập thể lãnh đạo, nghệ nhân, người cao tuổi phường Vĩnh Hưng. Ảnh: Tuấn Dũng

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong nhấn mạnh, việc nghề làm bánh cuốn Thanh Trì được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị văn hóa đặc sắc mà làng nghề đã gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ.

Bánh cuốn Thanh Trì - Tinh hoa ẩm thực

Thanh Trì, vùng đất ven đô phía Nam Hà Nội, từ lâu nổi tiếng với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho canh tác lúa nước. Chính nền tảng ấy đã cung cấp nguyên liệu quan trọng nhất cho nghề: gạo. Tuy nhiên, giá trị của bánh cuốn không nằm ở nguyên liệu, mà nằm ở cách con người chế tác.

Điểm độc đáo của bánh cuốn Thanh Trì nằm ở sự tối giản. Không nhân, không gia vị cầu kỳ, món ăn này chỉ đi kèm hành phi, chả quế và nước mắm pha thanh nhẹ. Cái ngon không đến từ sự phong phú, mà từ sự cân bằng và tinh tế. Sự tối giản ấy phản ánh rõ nét phong cách ẩm thực Tràng An, nơi người ta đề cao sự thanh nhã, tinh khiết và tiết chế. Trong bối cảnh lịch sử, khi Hà Nội là trung tâm chính trị - văn hóa, những món ăn như bánh cuốn Thanh Trì đã góp phần định hình một “gu” ẩm thực riêng biệt của đô thị này.

Từ làng nghề truyền thống đến di sản

Nghề làm bánh cuốn Thanh Trì phát triển chủ yếu theo quy mô gia đình. Nghề thường được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, với những bí quyết được giữ gìn cẩn trọng. Các làng như Kỳ Đà, Tương Mai từng là những trung tâm của nghề, nơi hình thành một cộng đồng sản xuất gắn bó chặt chẽ. Ở đó, nghề không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn định hình lối sống. Người làm bánh bắt đầu công việc từ 2-3 giờ sáng, hoàn thành trước khi thành phố bước vào giờ cao điểm. Nhịp sinh hoạt này lặp lại qua nhiều năm, trở thành một dạng “kỷ luật nghề” đặc thù.

Trong thế kỷ XX và đầu XXI, quá trình đô thị hóa đã tác động mạnh đến các làng nghề truyền thống. Không gian sản xuất bị thu hẹp, thị trường thay đổi, và nhiều nghề đứng trước nguy cơ mai một. Bánh cuốn Thanh Trì cũng không nằm ngoài xu hướng đó.

Tuy nhiên, thay vì biến mất, nghề đã thích nghi. Từ gánh hàng rong, bánh cuốn dần xuất hiện trong các cửa hàng cố định, rồi bước vào hệ thống dịch vụ ẩm thực hiện đại. Một số cơ sở bắt đầu chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường.

Quang cảnh buổi lễ. Ảnh: Việt Hùng

Sự kiện phường Vĩnh Hưng, tổ chức lễ công bố Quyết định ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là một bước ngoặt quan trọng. Không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh, sự kiện này còn đặt nghề truyền thống vào một khuôn khổ bảo tồn và phát triển lâu dài.

Việc ghi danh cho thấy sự thừa nhận chính thức đối với những giá trị tích lũy qua nhiều thế hệ: từ kỹ thuật tráng bánh, cách lựa chọn nguyên liệu, đến tập quán tiêu dùng và không gian văn hóa gắn liền với món ăn. Đây là một dạng tri thức không thể đo đếm bằng vật chất, nhưng lại có sức sống bền bỉ trong đời sống cộng đồng.

Ở góc nhìn rộng hơn, bánh cuốn Thanh Trì không chỉ là một món ăn, mà là một phần của bản sắc Hà Nội. Nó gắn với ký ức đô thị, với hình ảnh phố phường, với thói quen sinh hoạt của nhiều thế hệ. Khi được ghi danh là di sản, giá trị ấy được đặt trong một hệ quy chiếu mới, nơi văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những thách thức. Khi một nghề truyền thống được nâng tầm thành di sản, nguy cơ thương mại hóa và biến dạng cũng gia tăng. Việc mở rộng sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường có thể dẫn đến việc đơn giản hóa quy trình, làm mất đi những yếu tố tinh túy.

Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là phát triển, mà là phát triển bền vững. Làm sao để giữ được kỹ thuật truyền thống trong khi vẫn thích nghi với đời sống hiện đại? Làm sao để biến di sản thành nguồn lực kinh tế mà không đánh mất bản sắc?

Câu trả lời có lẽ nằm ở chính cộng đồng, những người đang trực tiếp làm nghề. Khi họ tiếp tục duy trì những chuẩn mực kỹ thuật, khi họ coi trọng giá trị truyền thống hơn lợi ích ngắn hạn, di sản sẽ tiếp tục “sống” một cách tự nhiên.

Tiết mục nghệ thuật chào mừng Lễ công bố Quyết định ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: Việt Hùng

Nhìn lại hành trình của bánh cuốn Thanh Trì, có thể thấy đây không phải là một câu chuyện đứt đoạn, mà là một dòng chảy liên tục. Từ những cánh đồng lúa ven đô, đến những gánh hàng rong, rồi đến các cửa hàng hiện đại, nghề đã đi qua nhiều biến động nhưng vẫn giữ được cốt lõi.

Sự kiện mở ra một giai đoạn mới, nơi bánh cuốn Thanh Trì không chỉ tồn tại như một món ăn, mà còn như một biểu tượng văn hóa được nhận diện và bảo vệ.