Sáng 24/4, tại làng Kép (phường Thống Nhất, tỉnh Gia Lai), Nhà hát Ca múa nhạc tổng hợp Đam San phối hợp với UBND phường Thống Nhất tổ chức phục dựng Lễ cưới hỏi truyền thống của người Jrai. Hoạt động không chỉ góp phần gìn giữ di sản văn hóa mà còn lan tỏa hình ảnh Gia Lai đến với du khách gần xa.

Đặc sắc Lễ cưới hỏi của người Jrai

Trong quan niệm của người Jrai, hôn nhân không đơn thuần là chuyện riêng của đôi lứa, mà là sự kết nối bền chặt giữa hai gia đình, hai dòng họ và cả cộng đồng. Những giá trị ấy được thể hiện rõ qua hệ thống nghi lễ cưới hỏi mang đậm dấu ấn truyền thống.

Theo tập quán, trước khi nên duyên, đôi trai gái phải trải qua nhiều nghi thức như gặp gỡ hai bên gia đình, được cha mẹ đồng thuận, chọn ngày lành tháng tốt để tổ chức lễ hỏi và lễ cưới. Xuyên suốt quá trình này, già làng giữ vai trò là người chứng giám. Chỉ khi được già làng đồng ý, hôn nhân mới chính thức được cộng đồng thừa nhận.

Người mai mối sang gia đình nhà gái trao đổi, đặt vấn đề hôn nhân.

Thông thường lễ cưới được tổ chức tại nhà gái. Đoàn nhà trai mang lễ vật sang nhà gái theo đúng phong tục, dẫn đầu là già làng và người mai mối, tiếp đến là đại diện hai gia đình cùng những lễ vật quen thuộc như ghè rượu cần, gà nướng, cơm lam và đôi vòng đồng.

Trong không gian thiêng của nhà Rông, biểu tượng sức mạnh cộng đồng, già làng Ksor Hnao thay mặt hai họ thực hiện nghi lễ khấn, mời thần linh và tổ tiên về chứng giám cho đôi uyên ương:

“Hôm nay tôi có rượu to, gà lớn và các lễ vật đầy đủ, xin mời các chủ thần và Tổ tiên hai bên dòng họ của hai cháu (Siu H’Trâm và Ksor Ân) về đầy đủ để cùng ăn, cùng uống và chứng kiến việc lấy chồng, lấy vợ của hai cháu và giúp đỡ cho hai bên dòng họ của hai cháu luôn luôn có nhiều sức khỏe và hạnh phúc và cùng phù hộ cho hai cháu làm được nhiều của cải, vật chất để nuôi con, nuôi cháu sau này.

Vợ chồng đã ăn một xoong, một nồi, ngủ chung một giường thì phải luôn luôn thương yêu nhau, để dành cho nhau và sinh cho được thật nhiều con, nhiều cháu như những đàn kiến, đàn mối, như những quả đu đủ xung quanh bụng mẹ.”

Già làng Ksor Hnao thực hiện nghi thức cúng làm lễ cưới cho hai bạn trẻ.

Theo già Già làng Ksor Hnao: “Đám cưới của người Jrai phải có già làng làm mối cho mới được cưới. Nếu yêu nhau, già làng chưa biết, họ hàng, buôn làng mà chưa chấp nhận thì chưa được làm đám cưới. Khi đã được già làng chứng nhận là vợ chồng trước toàn thể dân làng, nếu sau này hai người bỏ nhau, người bỏ trước sẽ chịu phạt 5 con bò, 1 con heo, 100kg gạo và 100 lít rượu để bồi thường cho gia đình người bị bỏ. Điều này muốn nhắc nhở mọi người biết quý trọng giá trị gia đình hơn.”

Nghi thức cuối cùng trong lễ cưới là lúc cô dâu, chú rể trao nhau chiếc vòng tay bằng đồng. Đây được xem như tín vật, một sự cam kết của 2 người sống bên nhau trọn đời.

Cô dâu, chú rể trao nhau chiếc vòng tay bằng đồng.

Kết thúc nghi lễ, cô dâu chú rể cùng hai bên gia đình mời rượu cần, thịt nướng trong tiếng cồng chiêng rộn ràng. Người dân và du khách cùng nắm tay múa xoang, hòa mình vào vòng xoay cộng đồng, gửi gắm những lời chúc phúc tốt đẹp đến đôi uyên ương.

Gìn giữ mạch nguồn bản sắc

Điểm nhấn của lễ phục dựng không chỉ nằm ở việc tái hiện nghi lễ, mà còn ở sự góp mặt của thế hệ trẻ , những người đang tiếp nối và làm sống dậy mạch nguồn văn hóa.

Em Siu H’Trâm chia sẻ: “Trước đây, em chỉ biết đến lễ cưới truyền thống qua lời kể của ông bà, cha mẹ. Nay được trực tiếp tham gia, em cảm thấy rất tự hào và xúc động. Qua lễ phục dựng này em thấy mình cần có trách nhiệm hơn trong việc giữ gìn văn hóa, không chỉ là biết mà còn phải tham gia và lan tỏa cho người khác. Nếu sau này lập gia đình, em vẫn muốn giữ lại những nghi lễ truyền thống vì đó không chỉ là phong tục mà còn là cách để kết nối với cội nguồn."

Cô dâu chú rể cùng hai bên gia đình mời rượu cần, thịt nướng họ hàng và người dân

Ông Ksor Thức (người dân làng Kép) bày tỏ: “Chứng kiến lễ cưới được phục dựng đúng phong tục truyền thống, tôi rất vui. Điều đáng mừng là lớp trẻ ngày nay đã quan tâm nhiều hơn đến văn hóa của dân tộc mình. Tôi mong mọi người sẽ biết đến văn hoá truyền thống của người Jrai chúng tôi nhiều hơn nữa.”

Sau phần lễ, nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa được làng tổ chức như thưởng thức ẩm thực truyền thống, múa xoang và hòa mình vào không gian cồng chiêng Tây Nguyên tạo nên không khí buổi lễ thêm gần gũi, cuốn hút.

Người dân, du khách hoà chung không khí lễ hội.

Bà Nguyễn Thị Bích (xã Biển Hồ) chia sẻ: “Dù đã sinh sống ở Gia Lai hơn 35 năm, nhưng đây là lần đầu tiên tôi được tận mắt chứng kiến một lễ cưới truyền thống của người Jrai. Không khí rất đặc sắc, gần gũi. Đặc biệt, việc được cùng múa xoang, thưởng thức ẩm thực khiến tôi càng thêm ấn tượng.”

Lễ phục dựng cưới hỏi được tổ chức bài bản theo đúng phong tục, tập quán truyền thống của đồng bào Jrai Nhằm hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026 và Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ I, năm 2026. Hoạt động không chỉ dừng lại ở ý nghĩa tái hiện một nghi lễ văn hóa, mà còn là cách đánh thức những giá trị bản địa đang lắng sâu trong đời sống cộng đồng. Đây cũng là nỗ lực nhằm kết nối di sản với phát triển du lịch, đưa không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – di sản đặc trưng của vùng đất đại ngàn và các giá trị văn hoá truyền thống đến gần hơn với công chúng và du khách.

Người dân và du khách hòa mình vào vòng xoay cộng đồng, gửi gắm những lời chúc phúc tốt đẹp đến đôi uyên ương.

Bà Hoàng Thị Thao – Phó Chủ tịch UBND phường Thống Nhất cho biết: “Thông qua hoạt động phục dựng, chúng tôi mong muốn gìn giữ trọn vẹn những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Jrai, đồng thời truyền dạy lại cho thế hệ trẻ để các em hiểu, thêm tự hào và có ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc mình.Thời gian tới, địa phương sẽ từng bước nâng cao đời sống người dân, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng; chú trọng tôn tạo các không gian sinh hoạt truyền thống, duy trì hoạt động cồng chiêng cuối tuần, song song đó, phối hợp với Nhà hát Đam San để lan tỏa văn hóa Jrai đến đông đảo du khách. Chúng tôi kỳ vọng những nỗ lực này sẽ góp phần thu hút du khách gần xa, để ngày càng nhiều người biết đến, tìm hiểu và yêu mến bản sắc văn hóa đặc sắc của người Jrai.”