Chúng tôi rất ấn tượng khi đến tham quan “Làng hoa giấy Thanh Tiên” có truyền thống hơn 300 năm nằm ở phía hạ lưu sông Hương (thuộc xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên - Huế) vào những ngày cuối năm. Cảnh quan rộn ràng cùng với những sắc màu truyền thống hòa quyện vào nhau tạo nên bức tranh làng nghề sinh động mà không dễ “nơi mô” có được.

Việc làm hoa giấy ở làng Thanh Tiên nhộn nhịp bắt đầu từ tháng Chạp. Nhưng từ tháng 9, các gia đình đã thực hiện các công đoạn như chặt tre, chẻ tre, phơi tre, vót nan, nhuộm tre, chọn giấy, nhuộm giấy, tạo màu, …

Theo các bậc cao niên làng Thanh Tiên, nghề làm hoa giấy nơi đây xuất phát từ tín ngưỡng dân gian. Tục xưa, hoa giấy được trang trọng tôn trí ở những nơi như: Trang Ông, Trang Bà, Am cảnh, Ông táo…Hàng năm cứ vào dịp Tết cổ truyền, hoa mới được thay thế bằng hoa mới. Cứ như thế, hoa giấy Thanh Tiên từ bao đời nay đã trở thành một nét văn hóa trong tín ngưỡng dân gian của người dân xứ Huế và đã lan tỏa ra các tỉnh lân cận khác như: Quảng Trị, Đà Nẵng, Quảng Nam, ĐăkLăk… cũng như những nơi có người Huế cư ngụ mỗi khi Tết đến, Xuân về.

Cư dân làng Thanh Tiên đã biết tận dụng những nguyên liệu sản có ở địa phương như cây lùng, cây tre… cộng với sức sáng tạo phong phú đã tạo lên những Bông Lùng, Hoa Tre hay còn gọi là Hoa Đũa và nhuộm màu ngũ sắc. Bông Lùng, Hoa Tre cũng chỉ dùng cho việc thờ cúng, dần dà phát triển nghề làm hoa giấy. Với óc tưởng tượng phong phú và bàn tay khéo, nghệ thuật, họ đã mô phỏng các loại hoa có ở tự nhiên như: Hoa loa kèn), hoa cúc đơn, hoa cúc kép, hóa mắm nêm, hoa tường vi, hoa quỳ, hoa sen, hoa mai, hoa lan, hoa đồng tiền, hoa thược dược …

Hoa giấy Thanh Tiên có nhiều loài hoa khác nhau và đều được làm thủ công. Các công đoạn từ vót tre, tẩm màu, cắt cánh hoa, nhụy hoa… đều được làm từ đôi tay khéo léo của người thợ. Công đoạn cuối cùng là tạo nếp nhăn trên hoa, tạo sự sống động cho cánh hoa như hoa thật và kết hoa lại thành từng cành. Trước đây, người dân làng Thanh Tiên phải dùng một số loại lá cây để nhuộm giấy. Chẳng hạn màu vàng được nhuộm từ trái dành dành, màu tím từ hạt mồng tơi... Ngày nay, giấy làm hoa có đủ sắc màu được bán sẵn nên những người thợ đỡ tốn công sức hơn trước. Cũng vì vậy, dù trên thị trường có nhiều sản phẩm hoa khác nhau nhưng hoa giấy Thanh Tiên vẫn được nhiều người ưa chuộng.

Các bậc cao niên cũng cho hay, hoa giấy nhìn bề ngoài tuy đơn giản nhưng mỗi bông hoa khác nhau lại chuyển tải những lý thuyết Nho học của người phương Đông. Mỗi cành hoa giấy Thanh Tiên bao giờ cũng có 8 hoa chính. Trong đó, 3 cành hoa ở giữa tượng trưng là Quân - Sư - Phụ cũng có thể là “Thiên - Địa – Nhân” hoặc “Trung - Hiếu – Nghĩa”. Đặc biệt, luôn luôn có một bông hoa màu vàng hoặc màu đỏ được làm to nhất tượng trưng cho mặt trời, đấng minh quân, còn 5 bông hoa hai bên tượng trưng cho “Ngũ thường”- “Nhân - Lễ - Nghĩa - Trí – Tín”.

Nghề làm hoa giấy truyền thống vào dịp Tết với người làng Thanh Tiên chỉ lấy công làm lời nhưng vì quý trọng nghề truyền thống của cha ông nên nhiều gia đình vẫn gắn bó với nghề. Nghệ nhân Nguyễn Hai (67 tuổi) cho biết: Từ năm 10 tuổi, tôi đã bắt đầu làm hoa phụ với ông bà, cha mẹ. Giờ chúng tôi vẫn tiếp tục làm để duy trì và phát triển nghề. Tết Tân Sữu vừa qua, gia đình tôi làm 5.000 cặp hoa giấy (mỗi cặp hoa giấy có giá từ khoảng 10.000 đồng). Trước những năm dịch Covid -19, sức mua hoa giấy có giảm nhưng trung bình mỗi mùa Tết, gia đình tôi thu khoảng 30-40 triệu đồng.
Hiện nay, các loại hoa giấy đã có mặt trên thị trường các tỉnh thành trong cả nước và nước ngoài. Người làm hoa ở làng có việc làm quanh năm. Sản phẩm của làng Thanh Tiên không những có mặt tại các kỳ Festival Huế, Festival làng nghề truyền thống Huế, Lễ hội áo dài… mà còn theo chân các du khách đi khắp mọi miền đất nước như Đà Nẵng, Hội An, Sài Gòn, Hà Nội và ra cả nước ngoài như Mỹ, Pháp, Thái Lan…

Ngoài việc sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường dịp Tết cho người dân xứ Huế, làng nghề Thanh Tiên còn chú trọng phát triển làng nghề theo hướng du lịch trải nghiệm. Ngôi làng nhỏ thường xuyên đón tiếp các đoàn khách du lịch về tham quan. Nhiều du khách đến với làng nghề rất thích thú và đây là động lực để giúp người dân Thanh Tiên bám trụ và phát triển nghề.

Bài, ảnh: Tiên Sa