Quyết định số 231/QĐ-BHXH ngày 21/9/2017 của ông Thân Đức Lại - Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang là không đúng quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục và căn cứ, không đảm bảo tính công khai, khách quan, minh bạch, chính xác. Đây là một quyết định vi phạm nghiêm trọng tới quyền và lợi ích hợp pháp, uy tín và danh dự của vợ chồng ông Lục, bà Vịnh trong nhiều năm qua.

Ngày 01/4/2016, Cơ quan Cảnh sát điều tra (PC46) - Công an tỉnh Bắc Giang có Công văn số: 155/PC46 gửi Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang có nội dung:

“1/Việc kê khai tuổi của ông Nguyễn Văn Lục và bà Đinh Thị Vịnh:… Do các tài liệu, hồ sơ thể hiện năm sinh của ông Lục, bà Vịnh thu thập được trong quá trình điều tra, xác minh không có sự thống nhất, không thu thập được bản gốc nên chưa xác định được chính xác tuổi của ông Lục, bà Vịnh.

Bà Đinh Thị Vinh đang trao đổi với phóng viên Trần Anh Tuấn về những sai phạm tại BHXH tỉnh Bắc Giang.

2/Việc kê khai quá trình công tác của ông Lục, bà Vịnh:… tài liệu hồ sơ liên quan đến quá trình công tác của ông Lục, bà Vịnh các cơ quan không lưu trữ được… Xét thấy hành vi kê khai không đúng thời gian công tác thực tế của ông Lục, bà Vịnh không đủ căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự… Cơ quan Cảnh sát điều tra (PC46) - Công an tỉnh Bắc Giang đề nghị BHXH tỉnh Bắc Giang huỷ quyết định chi trả lương hưu đối với và Đinh Thị Vịnh; truy thu số tiền bà Vịnh hưởng sai quy định; xử lý về hành vi sai phạm của ông Lục, bà Vịnh theo quy định của Luật bảo hiểm xã hội. Đồng thời xem xét giải quyết chế độ để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho thời gian công tác thực tế của bà Vịnh theo quy định”.

Theo Công văn số 155/PC46 này thì thời gian công tác thực tế của ông Lục bị giảm chỉ còn 20 năm 08 tháng. Ông Lục không đồng ý với việc bị giảm thời gian công tác thực tế như đề nghị của Công an tỉnh Bắc Giang. Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận Công văn số 155/PC46 thì BHXH tỉnh Bắc Giang lại không tổ chức Thanh tra, Kiểm tra, xác minh để có kết luận chính thức về thời gian công tác thực tế của ông Lục, về tuổi của ông Lục, cũng như hồ sơ gốc để xem xét chế độ bảo hiểm cho ông Lục. Theo quy định tại Khoản 3 Điều 13 Luật bảo hiểm xã hội, thì: “3. Cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan”.

Tại Điều 22 Luật Bảo hiểm xã hội, quy định về các quyền của cơ quan bảo hiểm xã hội, trong đó có các quyền như sau:

“7/Kiểm tra việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội; thanh tra chuyên ngành việc đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế.

9/Xử lý vi phạm pháp luật hoặc kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế”.

Do đó, khi nhận được kiến nghị của cơ quan, tổ chức hoặc phát hiện có dấu hiệu vi phạm về bảo hiểm xã hội thì chính cơ quan Bảo hiểm xã hội đó phải kiểm tra, thanh tra chuyên ngành để có kết luận chính thức và đảm bảo tính công khai, khách quan, minh bạch, chính xác khi ban hành quyết định về bảo hiểm xã hội.

Theo quy định của pháp luật, việc xác định thời gian công tác để tính hưởng bảo hiểm xã hội đối với người lao động làm việc trong khu vực nhà nước đã nghỉ việc trước năm 1995 phải căn cứ vào hồ sơ gốc. Tại khoản 9 Mục D Thông tư số 03/2007/TT-BLĐTBXH ngày 30/01/2007 của Bộ Lao động, Thương binh và xã hội cũng quy định: “trường hợp khi cấp sổ bảo hiểm xã hội hoặc khi giải quyết chế độ hưu trí… mà không còn hồ sơ gốc thì phải có văn bản của cơ quan chủ quản giải trình lý do bị mất, đồng thời xác nhận về quá trình tham gia bảo hiểm xã hội và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những xác nhận đó kèm theo các giấy tờ có liên quan đến thời gian làm việc, nơi làm việc, tiền lương, tiền công (nếu có).

Tại công văn số 2570/BLĐTBXH ngày 29/7/2010 hướng dẫn thực hiện chế độ BHXH đối với người nghỉ việc trước năm 1995 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đã có hướng dẫn như sau: “Việc xác định thời gian công tác để tính hưởng bảo hiểm xã hội đối với người lao động làm việc trong khu vực nhà nước đã nghỉ việc trước năm 1995 phải căn cứ vào hồ sơ gốc. Trường hợp không còn hồ sơ gốc thì thực hiện theo hướng dẫn tại khoản 9 Mục D Thông tư số 03/2007/TT-BLĐTBXH ngày 30/01/2007 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội”.

Căn cứ vào quy định, công văn trên, BHXH tỉnh Bắc Giang và Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang ông Thân Đức Lại chưa tiến hành xác minh thời gian công tác thực tế của ông Lục theo hồ sơ gốc hoặc thực hiện đúng, đủ các quy định tại Khoản 9 Mục D Thông tư số 03/2007 để xác minh, kiểm tra là chưa đúng quy định pháp luật, không đảm bảo công khai, khách quan, minh bạch, chính xác khi ban hành Quyết định số 231/QĐ-BHXH ngày 21/9/2017 đối với gia đình ông Lục, bà Vịnh.

Mặt khác, tại tiểu mục 2.4.4 Điều 29 Quyết định số 636/QĐBHXH ngày 22/4/2016 của BHXH Việt Nam Quy định về hồ sơ và quy trình giải quyết hưởng các chế độ BHXH có quy định đối với trách nhiệm của BHXH tỉnh như sau: “Trường hợp có căn cứ xác định việc hưởng BHXH không đúng quy định của pháp luật theo quy định của Điểm c Khoản 1 Điều 64 Luật Bảo hiểm xã hội thì phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra, xác minh có kết luận cụ thể về việc hưởng BHXH không đúng quy định để xem xét, quyết định có chấm dứt hưởng BHXH không”. Vì vậy, BHXH tỉnh Bắc Giang chưa kiểm tra, xác minh để có kết luận cụ thể là không đảm bảo về quy trình, thủ tục.

Tại Điều 2 Quyết định số 1414/QĐ-BHXH ngày 04/10/2016 của BHXH Việt Nam Quy định về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn và cơ cấu của BHXH địa phương, trong đó Điểm C Khoản 6 quy định về quyền hạn của BHXH tỉnh là “kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý sau thanh tra, kiểm tra đối với tổ chức và cá nhân theo quy định của pháp luật”. Do đó, sau khi có kiến nghị của cơ quan điều tra bằng văn bản là Công văn số 155/PC46 ngày 01/4/2016 của Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Bắc Giang và thực tế ông Lục vẫn có tài liệu như Chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu, tài liệu về BHXH cùng một số giấy tờ khác mà BHXH tỉnh Bắc Giang không tổ chức thanh tra, kiểm tra, xác minh để có kết luận chính thức để thực hiện là không đúng quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn.

Tại Công văn số 2347/LĐTBXH-BHXH ngày 07/8/2001 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội về việc thời hạn giải quyết vướng mắc về BHXH theo Công văn số 843/LĐTBXH có hướng dẫn như sau: “Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, việc giải quyết những vướng mắc về BHXH đối với người lao động làm việc trong khu vực Nhà nước nghỉ việc trước ngày 01/01/1995 được thực hiện trong 5 năm (từ 1996-2001) và đến nay đã cơ bản hoàn thành. Vì vậy, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đồng ý chấm dứt việc giải quyết tồn đọng theo hướng dẫn tại Công văn số 843/LĐTBXH ngày 25/3/1996 kể từ ngày 01/10/2001.

Từ ngày 01/10/2001 trở đi, nếu có những trường hợp vướng mắc cá biệt chưa được giải quyết thì Sở Lao động, Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với BHXH tỉnh, thành phố thẩm định và có báo cáo gửi về Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội xem xét, giải quyết”.

Tại Công văn số 3173/LĐTBXH-BHXH ngày 23/9/2002 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội về việc hướng dẫn chấm dứt giải quyết tồn đọng về BHXH theo Công văn số 843/LĐTBXH quy định: “1. Những trường hợp vướng mắc cá biệt bao gồm: Người sử dụng lao dộng hoặc người lao động đã nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH trước ngày 01/10/2001 nhưng chưa được giải quyết; Người sử dụng lao động hoặc người lao động khiếu nại về BHXH trước ngày 01/10/2001, nhưng đến sau ngày 01/10/2001 các cơ quan chức năng mới có kết luận làm rõ sự việc”.

Như vậy, BHXH tỉnh Bắc Giang không thực hiện đúng quy định của pháp luật để thu thập tài liệu và có kết luận, để từ đó xử lý giải quyết theo thẩm quyền mà lại căn cứ vào Công văn số 155/PC46 ngày 01/4/2016 của Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Bắc Giang để xác định thời gian công tác thực tế của ông Lục còn 20 năm 08 tháng khi ban hành quyết định số 231/QĐ-BHXH ngày 21/9/2017 về việc điều chỉnh mức hưởng chế độ BHXH đối với ông Lục là không đúng quy định của pháp luật.

Đồng thời, Quyết định số 231/QĐ-BHXH ngày 21/9/2017 của BHXH tỉnh Bắc Giang điều chỉnh mức hưởng chế độ BHXH từ chế độ hưu trí sang hưởng trợ cấp mất sức lao động nhưng chưa có kết luận chính thức của cơ quan BHXH về thời gian công tác, độ tuổi, về tỷ lệ mất sức lao động hoặc già yếu; cũng như chỉ ra căn cứ pháp luật cụ thể được áp dụng là chưa đúng. Quyết định số 231/QĐ-BHXH ngày 21/9/2017 có nội dung việc truy thu tiền chênh lệch BHXH tỉnh Bắc Giang sẽ ban hành quyết định riêng mà không chỉ rõ căn cứ pháp lý được áp dụng, lỗi của ông Lục được xác định như thế nào làm ảnh hưởng đến uy tín danh dự và quyền, lợi ích của gia đình ông bà Lục, Vịnh.

Từ vụ việc trên, dư luận xã hội và gia đình ông bà Lục, Vịnh đề nghị BHXH Việt Nam xem xét, xử lý kỷ luật theo thẩm quyền về trách nhiệm cũng như năng lực của người đứng đầu BHXH tỉnh Bắc Giang là ông Thân Đức Lại - Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang về những vi phạm nghiêm trọng trên. Đồng thời, cần có phương án bồi thường thoả đáng những tổn thất về vật chất và tinh thần cho gia đình ông Lục, bà Vịnh trong suốt những năm đi tìm công lý.

Báo Thời báo Làng nghề Việt sẽ tiếp tục thông tin mới nhất đến bạn đọc trong các số tiếp theo.

Bài và ảnh Hoàng Vũ - Trần Tuấn

Theo Luật sư Trần Văn Hùng -Văn phòng Luật sư Song Trần, đoàn Luật sư TP. Hà Nội: Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang ông Thân Đức Lại ban hành Quyết định số 231/QĐ-BHXH ngày 21/9/2017 là không có cơ sở, không rõ theo Luật Tố cáo hay theo kết quả Thanh tra, Kiểm tra. Căn cứ pháp luật không được BHXH tỉnh Bắc Giang nêu rõ cụ thể theo điểm nào, khoản nào, văn bản áp dụng. Không thực hiện đúng quy trình giải quyết tố cáo, quy trình thanh tra, kiểm tra nên không có quyền ban hành quyết định này. BHXH tỉnh Bắc Giang chỉ căn cứ vào Công văn số 155/PC46 ngày 01/4/2016 của Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Bắc Giang và không tiến hành xác minh về hồ sơ gốc là không đảm bảo. Do đó, việc điều chỉnh mức hưởng chế độ BHXH là không đúng pháp luật.

Luật sư Trần Đình Triển - Văn phòng Luật sư Vì Dân, đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho rằng: BHXH tỉnh Bắc Giang không chấp hành đúng chỉ đạo của BHXH Việt Nam là cần chuyển hồ sơ cho Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Giang có ý kiến và có báo cáo khi có vướng mắc. Việc giải quyết chế độ bảo hiểm thì BHXH tỉnh Bắc Giang phải thanh tra, kiểm tra có kết luận về thời gian công tác của ông Lục, chứ không thể căn cứ vào Công văn của Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Bắc Giang. Mặt khác, đối với ông Lục nghỉ hưu trước năm 1995 thì đã hết thời hiệu để xem xét lại theo Công văn số 2347/LĐ-TBXH ngày 07/8/2001.