Tương truyền, bánh tráng là món “lương khô” được ra đời trong thời gian chuẩn bị lương thực cho cuộc hành quân thần tốc Bắc phạt của nghĩa quân Tây Sơn.

Sáng sớm, khi sương muối còn lảng bảng trên những lũy tre già, làng Lựu Bảo đã thức giấc bởi tiếng lửa reo và mùi gạo mới thơm nồng. Trong những gian bếp nhỏ, hơi nước từ nồi tráng bánh bốc lên nghi ngút, quyện vào không gian tạo thành một thứ hương vị đặc trưng mà người làng chỉ cần thoáng qua cũng thấy lòng bồi hồi.

Ở đó, bà Tôn Nữ Thị Nhơn vẫn ngồi bên bếp lò quen thuộc, đôi tay thoăn thoắt thực hiện những động tác đã trở thành bản năng sau gần 60 năm gắn bó với nghề. Múc bột, dàn đều, đậy nắp rồi nhẹ tay gỡ bánh; tất cả diễn ra nhịp nhàng chỉ trong vài mươi giây ngắn ngủi. Theo lời các bậc cao niên, nghề này đã bén rễ ở đất Lựu Bảo hàng trăm năm nay, vượt qua biết bao giai đoạn khó khăn để trở thành một phần máu thịt của đời sống. Với người dân nơi đây, chiếc bánh tráng hiện diện trong mọi ngóc ngách tâm hồn, từ bữa cơm đạm bạc hằng ngày đến những mâm cỗ trang trọng dịp giỗ chạp, lễ Tết, trở thành ký ức không thể tách rời của bao lớp người đi trước và cả thế hệ mai sau.

Để có được một mẻ bánh trắng trong, ít ai biết phía sau đó là cả một hành trình công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ ngay từ khâu chọn nguyên liệu. Gạo phải là loại trắng, thơm, hạt đều tăm tắp, sau khi ngâm qua đêm cho mềm mới đem xay thành thứ bột mịn màng như lụa. Nhưng có lẽ, công đoạn vất vả nhất chính là “đợi nắng”. Những tấm bánh vừa rời nồi tráng được đưa ngay ra sân, xếp đều trên các giàn tre dưới ánh mặt trời rực rỡ. Phơi bánh là một nghệ thuật phụ thuộc hoàn toàn vào ý trời; người thợ phải canh chừng từng giờ nắng để bánh đạt được độ khô lý tưởng, thường là khoảng một đến hai tiếng đồng hồ tùy vào độ gắt của mặt trời miền Trung. Nhìn những hàng bánh trắng ngà trải dài trước sân, người ta mới thấu hiểu được lòng kiên nhẫn và sự trân trọng của người thợ đối với nghề truyền thống.

Giữa nhịp sống hiện đại, bếp lửa Lựu Bảo vẫn chưa bao giờ tắt, vẫn bền bỉ cháy như minh chứng cho một sức sống mãnh liệt, chắt chiu tinh hoa của đất trời để gửi gắm vào từng tấm bánh quê hương.

Hiện làng Lựu Bảo có 62 hộ vẫn còn sản xuất bánh tráng. Tuy vậy, theo thời gian, làng nghề truyền thống đang đối diện với nhiều khó khăn. Cuộc sống hiện đại, công nghệ máy móc mới từ xay, trộn, tráng bánh đã làm cho các sản phẩm thủ công dần mất đi sự cạnh tranh. Hơn nữa, lớp trẻ ngày nay ít mặn mà với việc duy trì nghề truyền thống khiến nhiều người cao tuổi lo lắng về tương lai của làng nghề.