Hoa sen giấy Thanh Tiên

Từ ngày 09/03/2023 đến hết tháng 04/2023, tại tầng 6 Toà nhà Toong (198 Nguyễn Thị Minh Khai, quận 3, TP. HCM), triển lãm Phòng gương hoa giấy Thanh Tiên được tổ chức nhằm giới thiệu đến mọi người về loài hoa đặc biệt của Huế - Xứ kinh kỳ mộng mơ. Đến đây, người xem có cơ hội chiêm ngưỡng hàng trăm bông hoa giấy Thanh Tiên như mọc lên từ mặt đất, bao la bất tận. Dưới hiệu ứng bốn mặt là gương, cánh đồng hoa giấy nở rộ bởi sự tỉ mỉ, nâng niu từ đôi bàn tay của các nghệ nhân làng Thanh Tiên. Thông qua trí tưởng tượng phong phú và bàn tay khéo, nghệ thuật, các nghệ nhân đã mô phỏng nhiều loài hoa tự nhiên như: hoa bìm bìm (loa kèn), hoa cúc đơn, hoa cúc kép, hoa mắm nêm, hoa tường vi, hoa quỳ, hoa sen,…

Triển lãm lấy cảm hứng từ loài hoa độc đáo vùng đất Cố Đô cùng hình tượng hoa mọc lên từ những trang sách như sự học hỏi không ngừng và vẻ đẹp rạng ngời của tri thức con người. Một cành hoa giấy Thanh Tiên bao hàm nhiều lời nhắn gửi của người xưa: 3 bông hoa lớn ở chính giữa tượng trưng cho Tam cương (quân – thân – sư), 5 bông hoa nhỏ xung quanh tượng trưng cho Ngũ thường (nhân – lễ – nghĩa – trí – tín).

Không gian hoa giấy Thanh Tiên trong phòng gương

Làng truyền thống làm hoa giấy Thanh Tiên nằm dọc theo bờ Nam, hạ lưu sông Hương gần ngã ba Sình thuộc xã Phú Mậu, Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay thuộc thành phố Huế). Hơn 300 năm trước, xuất phát từ tín ngưỡng dân gian dùng hoa giấy để trang trí ở những nơi tôn nghiêm như: Trang Ông, Trang Bà, Am cảnh và Ông táo. Cứ thế, hàng năm vào mỗi dịp Tết Nguyên đán hoa giấy được thay thế một lần, đem hoa cũ hạ xuống “Duống” và đốt đi gọi là “Tẩu”. Dần dà, phong tục chưng hoa giấy trở thành một nét văn hóa trong tín ngưỡng dân gian của người dân xứ Huế. Từ đó, nghề làm hoa giấy Thanh Tiên cũng phát triển theo. Người dân tận dụng những nguyên liệu có săn trong vùng như: cây lùng, cây tre, thông qua sự sáng tạo phong phú tạo nên những bông lùng, hoa tre (hoa đũa) nhuộm màu ngũ sắc dùng cho việc thờ cúng. Đến năm 2013, làng nghề Hoa giấy Thanh Tiên được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận là làng nghề truyền thống theo Quyết định số 725/QĐ-UBND.

Hoa Thanh Tiên ngũ sắc mọc lên từ những trang sách

Hoa giấy Thanh Tiên chia làm hai loại: Hoa sen dùng để trang trí quang năm và hoa ngũ sắc thường dùng vào tháng 10, chủ yếu cắm Trang Ông, Trang Bà, Táo quân, bàn thờ, chùa chiền,... Ngày nay, những bông hoa Thanh Tiên này không chỉ dùng cho việc trang trí, thờ cúng mà còn sử dụng cho nhiều không gian khác như: hoa ngũ trang trí trong quán cà phê, nhà sách, nhà riêng và làm phụ kiện cho trang phục dân tộc,… Riêng hoa Sen giấy được cách tân làm biểu tượng trong các lễ hội lớn như Festival Huế, lễ hội áo dài Minh Hạnh, các chương trình giao lưu văn hóa nghệ thuật ở Đại Nội - Huế, Nhà lưu niệm Nguyễn Chí Diểu (làng Thanh Tiên, xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, Thừa Thiên - Huế),…

Hơn 300 năm qua đi, hoa giấy Thanh Tiên vẫn luôn là một biểu tượng và một nét đẹp văn hoá xứ Huế. Đây không chỉ là nỗ giữ gìn và lưu giữ của những người nghệ nhân làng nghề hàng ngày vẫn miệt mài sáng tạo mà đây còn là sự chung tay quảng bá và giới thiệu loài hoa đặc biệt này của những người trẻ yêu thích hoa giấy Thanh Tiên. Với cách làm độc đáo “có một không hai”, triển lãm Phòng gương hoa giấy Thanh Tiên như chất xúc tác mới lạ giúp bảo tồn và dung dưỡng những giá trị văn hoá nghìn đời nơi vùng đất Cố đô linh thiêng.

Mạnh Trí – Bảo Nguyễn