Trên khắp các ao nuôi, người dân tất bật chăm sóc cá, đón thương lái từ mọi miền đến đặt mua cá chép đỏ phục vụ Tết ông Công, ông Táo. Ảnh minh họa.

Mặc dù mới đầu tháng Chạp âm lịch, nhưng những ngày này, làng Thủy Trầm - ngôi làng nuôi cá chép đỏ truyền thống thuộc xã Tuy Lộc, huyện Cẩm Khê cũ (nay là xã Tiên Lương) đã rộn ràng không khí vào vụ. Trên khắp các ao nuôi, người dân tất bật chăm sóc cá, đón thương lái từ mọi miền đến đặt mua cá chép đỏ phục vụ Tết ông Công, ông Táo.

Theo quan niệm dân gian cổ truyền xưa, ngày 23 tháng Chạp hàng năm, ông Công, ông Táo sẽ cưỡi cá chép bay về trời để tâu trình với Ngọc Hoàng mọi việc lớn nhỏ xảy ra trong gia đình suốt một năm. Cá chép vì thế không chỉ là một loài thủy sản, mà trở thành “linh vật”, là cầu nối giữa cõi trần và cõi thiêng, mang theo ước vọng về một năm mới bình an, đủ đầy. Chính niềm tin ấy đã làm nên giá trị đặc biệt của cá chép đỏ mỗi dịp cuối năm.

Ít ai biết rằng, nghề nuôi cá chép đỏ ở Thủy Trầm đã hình thành từ những năm 1960. Ban đầu, người dân trong làng chỉ nuôi cá chép thường, sau này, khi giống cá chép đỏ với màu sắc rực rỡ xuất hiện, bà con đem bán thử vào dịp 23 tháng Chạp và được thị trường đón nhận.

Từ những ao cá nhỏ lẻ, nghề nuôi cá chép đỏ dần phát triển, trở thành sinh kế chính của nhiều hộ gia đình. Năm 2011, làng nghề cá chép đỏ Thủy Trầm được UBND tỉnh công nhận, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình gìn giữ và phát triển làng nghề truyền thống.

Dẫn chúng tôi ra thăm ao cá, ông Hà Công Vụ ở khu Đồng Minh không giấu được niềm tự hào. Ông Vụ chia sẻ: Gia đình tôi có 2 ao chuyên nuôi cá chép đỏ. Năm nay dự kiến cung cấp ra thị trường hơn 4 tạ cá. Toàn bộ số cá đã được thương lái đặt mua trước, ước thu nhập trên 60 triệu đồng. Nuôi cá chép đỏ vất vả là thế, nhưng cứ đến mùa này là thấy phấn khởi vì công sức mình bỏ ra được đền đáp...

Cá giống được thả nuôi từ khoảng tháng 6 âm lịch. Đến ngày thu hoạch, cá đạt kích cỡ vừa phải, thân khỏe, màu đỏ hoặc vàng tươi, đẹp, vây nhọn, vẩy ánh đẹp, đặc biệt có râu hai bên - những tiêu chí khắt khe mà thị trường ưa chuộng. Không chạy theo số lượng, người nuôi cá nơi đây chú trọng chất lượng. Cá được chăm sóc cẩn thận, cho ăn thức ăn tự chế biến từ ngô, đỗ, thóc xay...

Theo ông Bùi Văn Chữ, Trưởng làng nghề cá chép đỏ Thủy Trầm: Mỗi hộ nuôi cá trong làng đều có từ 2 đến 3 ao nuôi. Cá chép đỏ không chỉ cần ăn đủ mà còn phải ăn sạch, nước phải trong, môi trường ổn định thì màu cá mới đẹp, cá mới khỏe. Nghề này không thể làm ẩu, vì người mua cá để cúng lễ, ai cũng muốn chọn con cá đẹp nhất...

Năm nay, thời tiết diễn biến thất thường, mưa lũ giữa năm khiến nhiều ao cá bị thiệt hại. Bà Nguyễn Thị Tơ, khu Cộng Hòa là một trong các hộ đã nhiều năm nuôi cá chép đỏ cho biết: Cá chết nhiều do mưa lũ, nên năm nay cá ít hơn. Giá cá vì thế cũng tăng, dao động từ 120.000 đến 150.000 đồng/kg tại bờ...

Đến thời điểm này, khách buôn bắt đầu đi xem cá và đặt hàng, người nuôi cũng chăm sóc cá kỹ hơn từ thức ăn cho cá, theo dõi biến động thời tiết ảnh hưởng đến chuẩn bị mọi phương tiện, đồ nghề sẵn sàng tiến hành đánh bắt, đưa cá vào trong những bể nước nhỏ, bơm oxy giúp cá làm quen với môi trường mới trước khi vận chuyển đi xa.

Điều này đã được đúc rút từ kinh nghiệm nuôi cá hàng chục năm của người dân nơi đây, thế nên cá chép đỏ Thủy Trầm luôn nức tiếng gần xa bởi vẻ đẹp và khả năng sinh tồn mạnh mẽ, được các thương lái ưa chuộng.

Khi những chuyến xe chở cá rời làng, mang theo sắc đỏ rực rỡ của mùa lễ Tết, ít ai biết rằng phía sau đó là bao mồ hôi, công sức và cả niềm tin của người dân làng nghề. Nghề nuôi cá chép đỏ không chỉ mang lại thu nhập ổn định, nâng cao đời sống cho người dân, mà còn góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống trong đời sống tinh thần của người Việt.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị xưa cũ dần mai một, thì ở Thủy Trầm, những ao cá chép đỏ vẫn lặng lẽ nuôi dưỡng không chỉ một mùa vụ, mà còn nuôi dưỡng ký ức văn hóa, niềm tin tâm linh và khát vọng về một tương lai no ấm, bền vững cho làng quê.