Người dân nơi đây không những giỏi tay nghề, say mê lao động sản xuất mà còn có truyền thống cách mạng hào hùng. Thật bất ngờ và xúc động khi chúng tôi đặt chân đến một địa chỉ đỏ “Bảo tàng chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đầy” vào đúng dịp kỉ niệm ngày thương binh liệt sĩ 27/7. Tại thôn Nam Quất, xã Nam triều, TP Hà Nội.

Một góc trưng bày của bảo tàng gồm nhiều hiện vật là những kỷ vật vô giá

Đón đoàn chúng tôi ngay từ cổng là ông Lâm Văn Bảng, Giám đốc bảo tàng cùng các cộng sự của ông. Một cựu chiến binh, một chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đầy ở nhà tù Phú Quốc. Mặc dù đã ngoài 80 nhưng ông Bảng còn nhanh nhẹ tháo vát. Bản thân là người lính trải qua nhiều năm binh lửa, bị bắt rồi bị tù đày.

Ông Bảng kể lại: Khi chứng kiến nhiều cảnh đau thương của người dân và đồng đội bị giam cầm, tra tấn và hy sinh đã găm sâu vào kí ức của ông, thành những nỗi ám ảnh, nỗi đau không bao giờ nguôi. Từ những day dứt ấy ông nung nấu quyết tâm phải làm gì đó để tưởng nhớ, tri ân những người đồng đội đã hy sinh vì hòa bình thống nhất đất nước.

Với tâm huyết ấy cùng sự đồng hành của một số đồng đội Bảo tàng đã ra đời.

Một bảo tàng đặc biệt với 4 “tự”. “Tự nguyện, tự giác, tự quản, tự chịu trách nhiệm”. Bảo tàng rộng hơn 2.000 m², với gần 4.000 hiện vật. Thật đánh nể phục với một thương binh tuổi đã qua bát thập, dám nghĩ, dám làm, dám bỏ ra hàng nghìn m² đất để làm bảo tang khi mà đất đang đắt đỏ, “Tấc đất tấc vàng”…

Cảnh tra tấn tù nhân tại nhà tù Phú Quốc được tái hiện tại Bảo tàng Chiến sỹ cách mạng bị địch bắt tù đày

Ông Bảng cho biết: Mỗi kỷ vật được lưu giữ nơi đây đều mang trong mình những câu chuyện để kể lại cho hậu thế về chiến tranh đã qua, về những mất mát đau thương, về máu xương mà thế hệ cha anh đã đổ để đánh đổi cho nền độc lập, thống nhất nước nhà. Nhưng để có được hiện vật đó trong phòng trưng bày bảo tàng lại là những việc không hề đơn giản. Ông Bảng cho biết tiếp: Có những hiện vật ông phải cất công đi lại nhiều lần mới có được.

Đó là lá cờ Đảng chỉ nhỏ bằng bao thuốc lá do người bạn tù Phú Quốc tự thêu trong khi bị giam giữ. Đây là kỷ vật nuôi dưỡng niềm tin để những người tù Phú Quốc bền gan vững chí, kiên cường đấu tranh với kẻ thù. Lá cờ là minh chứng cho lòng trung thành với Đảng, dưới lá cờ này họ đã làm lễ kết nạp đảng viên cho nhiều đồng chí. Lá cờ đã được những người tù chuyền tay nhau giữ suốt nhiều năm và cuối cùng đã được đồng chí Nguyễn Văn Dư ở Hồng Dương, Thanh Oai, Hà Nội giữ. Mỗi lần địch lục soát, ông Dư lại cuốn nhỏ lá cờ vào túi ni lông, dùng dây chỉ buộc vào răng thả vào cuống họng cho trôi xuống dạ dày, lúc an toàn lá cờ lại được kéo ra treo ngay ngắn trên tường để động viên nhắc nhở và củng cố quyết tâm đấu tranh của các chiến sĩ trong tù. Để có được lá cờ trưng bày trong bảo tàng ông Bảng phải đạp xe hàng trăm cây số đến nhà ông Dư mới thuyết phục được ông trao lại lá cờ.

Trong số các hiện vật tìm về còn biết bao mồ hôi, công sức của các cộng sự. Trong số đó có công của ông Chu Hữu Ngọc. đó là quyển sổ ghi chép nghị quyết, học tập chính trị của những chiến sĩ cách mạng trong tù. Cuốn sổ chỉ nhỏ bằng 2 đầu ngón tay do gia đình ông Nguyễn Trung Màu, một cựu tù Phú Quốc đang giữ là chuyến đi gặp nhiều trắc trở. Lần đầu ông lên thì người chồng đồng ý, nhưng người vợ lại không. Lần thứ hai cả hai vợ chồng đồng ý nhưng người con lại không chịu. Lần thứ ba khi cả gia đình đồng ý thì ông trưởng họ lại tuyên bố: Đây là vật quý phải giữ lại. Thế là ông Ngọc đành ra về. Phải đến lần thứ tư ông mới mang được cuốn sổ về phòng trưng bày như hiện nay….

Những hiện vật vô giá được các cựu chiến binh, những cựu tù Phú Quốc tặng lại cho bảo tàng

Còn bao khó khăn, vất vả khác mà ông Bảng, ông Ngọc và những người tâm huyết đã trải qua để thắp sáng lên tình yêu tổ quốc cho thế hệ hôm nay và mai sau.

“Bảo tàng chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày ở Phú Xuyên trở thành điểm đến của quý khách thập phương và tri ân các anh hùng liệt sĩ, là trường học về giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta.”

Nhân dịp kỉ niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27/07/2025 cầu mong các anh hùng thương binh liệt sĩ trường tồn, sống mãi trong lòng dân tộc Việt Nam. Nhân dân Việt Nam đời đời ghi nhớ công ơn của các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày đã cống hiến hi sinh vì tự do độc lập và hạnh phúc của nhân dân.