Hình ảnh chiếc nón lá gắn liền với người dân Việt Nam từ bao đời nay. Đặc biệt, chiếc nón lá với tà áo dài đã tạo nên nét duyên dáng rất riêng của người phụ nữ Việt Nam. Nón lá không chỉ được xuất hiện trên các cánh đồng, lương ngô mà còn được xuất hiện ngay cả những nơi phố thị xa hoa. Dù bất kì nơi đâu, chiếc nón lá vẫn luôn gắn bó với
người dân Việt Nam.

Dọc dải đất hình chữ S Việt Nam, chúng ta có thể bắt gặp nhiều làng nghề làm nón có lịch sử lâu đời như: Làng nghề Tây Hồ xã Phú Hồ, Mỹ Lam xã Phú Mỹ huyện Phú Vang, Phước Vĩnh, Hương Sơn, TP. Huế (Huế)… làng nghề làm nón Chuông huyện Thanh Oai (Hà Nội), làng nghề làm nón lá ở Tây Ninh, làng nghề làm nón lá Cần Thơ… Sản phẩm của mỗi làng nghề đều có những nét đẹp riêng biệt, nó không chỉ đặc trưng bởi lịch sử của làng nghề mà còn mang đặc trưng của văn hóa vùng miền. Làng nghề nón lá Nghĩa Châu (Nam Định) là một trong số những làng nghề làm nón lá lâu đời ở Miền Bắc.

Những người dân trong làng cho hay, làng nghề làm nón lá xuất hiện từ năm 1940. Ban đầu chỉ từ một vài hộ biết nghề, dần dần thấy nghề mang lại hiệu quả inh kế cao, người dân trong làng bắt đầu theo nhau học nghề. Có thời điểm có tới 70% hộ gia đình trong xã tham gia sản xuất.

Làng nghề làm nón lá Nghĩa Châu lưu giữ nét đẹp nhân văn của dân tộc

Cho đến ngày nay, khi đến với Nghĩa Châu, người ta vẫn bắt gặp được hình ảnh người dân ngồi khâu nón, từ người già cho đến trẻ nhỏ. Họ tỉ mỉ, hăng say, uyển chuyển trong từng đường kim, mũi chỉ…Với người dân nơi đây, chiếc nón lá đã trở thành một vật không thể tách rời trong cuộc sống, hơn ai hết họ hiểu chính nghề này đã tạo nên sự “thay da đổi thịt” cho cả một vùng quê này.

Để làm ra được một chiếc nón lá đẹp, người thợ phải chú trọng ngay từ khâu chọn nguyên liệu, vật dụng như: Lá, khuôn khâu nón lá, sợi làm quai nón, kim, loại cước để khâu nón, tre dùng để tạo khuôn cho nón… Những chiếc nón lá thanh thoát ra đời là sự kết hợp giữa các nguyên vật liệu, gắn kết chúng với nhau thông qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ. Trước hết, tre được chẻ nhỏ, vuốt tròn, sau đó uốn thành nhiều vòng tròn to nhỏ khác nhau để tạo thành khung. Những chiếc vòng này được đặt vào một khuôn hình chóp, khâu vào cùng với lá nón. Lá nón trước khi khâu được phơi khô cho trắng, để nón được bền và có màu sắc bắt mắt hơn. Khi khâu nón, người thợ lấy từng chiếc vuốt cho thật phẳng, sau đó lấy kéo cắt chéo lá trên đầu, rồi lấy kim xâu chúng lại với nhau rồi xếp đều những chiếc lá trên khuôn nón, lấy kim xâu từng mũi sợi cước vào lá nón và vòng tre để gắn kết chúng lại với nhau.

Công đoạn cuối cùng để cho ra đời những chiếc nón hoàn hảo, người thợ lấy sợi len móc chéo nhiều vòng ở hai bên vành trong chiếc nón để làm điểm gắn quai nón. Để sản phẩm được đẹp, ngay từ những khâu đầu người thợ cần phải tỉ mỉ, khéo léo để những mũi khâu được đều tay, không làm rách lá nón. Ngoài ra để cho chiếc nón thêm đẹp, người thợ có thể khâu kèm theo các hình ảnh, câu chữ. Đặc biệt là đối với chiếc nón để dùng trong đám cưới ở những miền quê, người thợ thêm vào đó những câu chữ mừng hạnh phúc,
hình ảnh uyên ương…

Những người thợ của làng nghề đã mang cái tâm, cái hồn của mình gửi gắm trong từng sản phẩm, với đôi bàn tay khéo léo, người thợ ngày ngày tỉ mỉ cho ra đời những sản phẩm đẹp. Chính tình cảm của người dân nơi đây đã tạo nên nét đẹp rất riêng của nón lá Nghĩa Châu vừa thanh thoát vừa đậm tình quê hương. Có lẽ vì thế mà sản phẩm của làng làm ra được khách hàng chào đón nhiệt tình, các sản phẩm phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày và còn cung cấp cho các cơ sở du lịch, năng cao quảng bá hình ảnh, nét đẹp văn hóa của Việt Nam tới bạn bè du khách quốc tế.

Cuộc sống hiện đại ngày nay xuất hiện rất nhiều sản phẩm thay thế cho nón lá thế nhưng hình ảnh người nông dân với chiếc nón lá “một nắng, hai sương” vừa gần gũi, vừa giản dị vẫn luôn còn mãi trong tâm hồn mỗi người. Chiếc nón còn là vật kỉ niệm, góp mặt trong những điệu múa uyển chuyển, nhịp nhàng, cùng với chiếc áo dài tạo nên nét duyên dáng cho thiếu nữ Việt Nam.

Hằng Thuý