Nghề làm hương của người Nùng An ở làng Phia Thắp đã có từ lâu đời nhưng không ai biết ai là “ông tổ” đã mang nghề về làng. Được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, cả làng ai cũng biết làm hương.

Nhiều khách du lịch đến với làng Phia Thắp đều được người dân bản địa cho trải nghiệm việc làm hương.

Hương Phia Thắp được làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên ở vùng miền núi đá vôi: Cây mai (tiếng Tày là “mạy mười”) để làm que, vỏ cây gạo, mùn cưa và đặc biệt là lá cây bầu hắt - một loại lá cây trên rừng dùng để làm keo kết dính các chất liệu lại với nhau.

Trải nghiệm làm hương là một trong những chương trình hấp dẫn du khách tới đây.

Làm hương không khó nhưng phải qua nhiều công đoạn: Cây mai được cắt thành từng khúc dài khoảng 40 cm, rồi chẻ thành từng thanh nhỏ như đầu đũa, vót sạch. Lá cây bầu hắt, vỏ cây gạo đem xát nhỏ, trộn với mùn cưa. Nhúng que mai vào nước pha với bột lá cây bầu hắt để tạo chất kết dính, sau đó tẩm 4 lần hỗn hợp bột lá cây bầu hắt, vỏ cây gạo, mùn cưa để được que hương. Que hương sau khi phơi khô sẽ được nhuộm chân màu đỏ rồi lại đem phơi tiếp trước khi được buộc thành từng bó đem bán ở các chợ phiên.

Phơi khô lá cây bầu hắt làm chất keo kết dính các nguyên liệu lại với nhau.


Que hương được làm bằng cây mai trong rừng.​


Nguyên liệu làm bột hương là từ vỏ cây nghiến đỏ, mùn cưa, cây mạy khảo.


Thạn nam nhỏ được đem phơi nắng mới đem làm hương.​

51 hộ dân người Nùng An ở đây vẫn giữ được nghề làm hương sạch, thủ công lâu đời. Họ vẫn chẻ mai bằng tay, vót nhỏ, tròn đều, mặc dù việc này có thể thay bằng máy. Hương Phia Thắp hoàn toàn không dùng hóa chất, bà con vào rừng hái lá cây bầu hắt mọc tự nhiên bên những vách đá, đem về phơi khô, tán nhỏ và dùng làm chất keo kết dính tự nhiên giữa các loại bột với que hương. Chân hương được làm từ tre mạy mười có dóng dài hoặc cây mai, vừa thẳng, vừa dẻo lại dễ bắt lửa. Gỗ thông mục được nghiền nát thành bột để tạo màu…

Chẻ thành nan nhỏ, vót sạch, phơi khô làm que hương.

Trưởng thôn Hoàng Văn Lập cho biết: Hương ở đây thơm tự nhiên, dễ cháy và bảo quản được lâu dài. Quan trọng nhất là khâu chuẩn bị bột làm hương, trộn nguyên liệu, làm sao để khi đốt có mùi thơm, tàn đẹp. Nguyên liệu làm bột hương là từ vỏ cây nghiến đỏ, mùn cưa, cây mạy khảo...

Chẻ thành nan nhỏ, vót sạch, phơi khô làm que hương.

Hoàng Ngọc Kim, ông chủ của Homestay mr Kim trong bản chia sẻ: Không được dùng quá nhiều chất kết dính; cây hương sau khi được nhúng keo thì đem lăn qua lớp bột mùn cưa trộn trầm vừa đủ 4 lần, và phải nhanh tay lắc để bột vừa bám dính, vừa bảo đảm độ tròn đều của cây hương; Không sấy bằng lò, mà đem hương ra phơi tự nhiên.

Nhúng hương vào nước keo rồi lăn tẩm với hỗn hợp gồm mùn cưa và bột trầm.

Làm hương không chỉ đem lại thu nhập cho người dân làng Phia Thắp, nó còn góp phần bảo tồn một nghề truyền thống của người Nùng An - một nét đẹp mang đậm bản sắc dân tộc gắn liền với tục thắp hương của người Việt.

Gia Bằng

Theo Langvietonline