Những bó đót tạo nên nhịp sống của làng nghề

Nghề làm chổi đót hay còn gọi là chổi chít đã xuất hiện tại đây từ lâu, thu hút nhiều hộ gia đình tham gia sản xuất, đặc biệt ở hai thôn Nghĩa Khê và Hợp Tiến.

Mỗi chiếc chổi đót tưởng chừng đơn giản nhưng để hoàn thành phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ khâu phơi đót, tách đót, ghép đót cho đến tra bó đót vào cán, mỗi bước đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ. Chính đôi bàn tay cần mẫn ấy đã tạo nên những chiếc chổi bền chắc, quen thuộc trong nhiều gia đình Việt.

Nguyên liệu chính để làm chổi là cây chít (cây đót).

Nguyên liệu chính của chổi là cây chít (còn gọi là cây đót). Đây là loại cây thân cỏ, mọc nhiều ở vùng trung du, được các hộ làm nghề tuyển chọn rất kỹ. Theo bà Hoàng Thị Nụ, một người gắn bó với nghề lâu năm ở địa phương cho biết việc chọn nguyên liệu quyết định phần lớn chất lượng sản phẩm.

“Muốn tìm cây đót để làm chổi phải chọn thật kỹ. Cây phải là loại bánh tẻ, không non quá. Sau khi phơi chít thì phải chọn lọc và phân thành từng loại”, bà Nụ chia sẻ.

Sau khi thu hái, đót được phơi khô rồi tách thành các nhánh nhỏ. Người thợ tiếp tục phân loại thành ba nhóm: dài, trung bình và ngắn theo chiều dài của ngọn. Các bó đót được buộc lại bằng dây mây hoặc kẽm, tra vào cán chổi rồi bện chặt. Công đoạn cuối cùng là cắt đều đầu chổi để sản phẩm có hình dáng gọn gàng, đẹp mắt.

Một số công đoạn trong quy trình làm chổi đót ở làng nghề Tam Quang.

Ngoài chổi đót truyền thống, người dân Tam Quang còn sản xuất nhiều loại chổi khác như chổi cán mây, chổi cán nhựa, chổi dây cước, chổi hộp… phù hợp với nhu cầu đa dạng của thị trường. Nhờ đó, sản phẩm của làng nghề không chỉ tiêu thụ tại địa phương mà còn được đưa đến nhiều tỉnh, thành lân cận.

Hiện nay, làng nghề chổi đót Tam Quang có khoảng 200 hộ làm nghề với hơn 500 lao động tham gia trực tiếp, một số cơ sở sản xuất đã phát triển với quy mô lớn. Bên cạnh đó, nghề chổi còn tạo việc làm cho hàng trăm lao động vệ tinh như cung cấp nguyên liệu, vận chuyển và bán chổi lưu động.

Điều đáng chú ý là phần lớn người lao động trong nghề ở độ tuổi từ 50 đến 70. Với nhiều người, đây không chỉ là nghề truyền thống mà còn là “bến đỗ” giúp họ có thêm thu nhập ổn định trong bối cảnh khó tìm việc tại các nhà máy, xí nghiệp.

Chổi đót sau khi đã hoàn thành.

Làng nghề chổi đót Tam Quang trước vận hội phát triển mới

Nhờ những đóng góp về kinh tế và giá trị văn hóa, năm 2012 làng nghề chổi đót Tam Quang đã được UBND tỉnh Thái Bình công nhận là làng nghề truyền thống. Từ đó đến nay, nghề làm chổi vẫn được người dân duy trì như một phần không thể thiếu trong đời sống của cộng đồng.

Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính và hợp nhất địa giới, nhiều địa phương trước đây thuộc tỉnh Thái Bình đã trở thành một phần của tỉnh Hưng Yên mới. Sự thay đổi này mở ra không gian phát triển rộng hơn cho các làng nghề truyền thống, trong đó có chổi đót Tam Quang.

Sản phẩm chổi đót của làng nghề Tam Quang.

Theo định hướng phát triển kinh tế nông thôn tại Kế hoạch số 03/KH-UBND ngày 7/1/2025 của UBND tỉnh Hưng Yên về bảo tồn và phát triển làng nghề năm 2025.Các làng nghề trên địa bàn sẽ được chú trọng phát triển dựa trên các trụ cột chính:

Thứ nhất, phát triển chuỗi giá trị làng nghề gắn với chương trình OCOP và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Những sản phẩm thủ công truyền thống như chổi đót được khuyến khích chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Thứ hai, thúc đẩy liên kết sản xuất – tiêu thụ. Các cơ sở làng nghề được khuyến khích hình thành tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm tăng quy mô sản xuất, kết nối với hệ thống phân phối và thương mại điện tử.

Thứ ba, gắn phát triển làng nghề với du lịch trải nghiệm nông thôn. Những làng nghề có bề dày truyền thống như Tam Quang có tiềm năng trở thành điểm đến tìm hiểu văn hóa nghề thủ công, góp phần đa dạng hóa nguồn thu cho người dân.

Song song với đó, các chính sách hỗ trợ như vốn vay ưu đãi, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại, đầu tư hạ tầng làng nghề… tiếp tục được triển khai nhằm giúp các cơ sở sản xuất nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ gìn nghề truyền thống.

Trong dòng chảy hiện đại hóa nông thôn, những chiếc chổi đót giản dị của Tam Quang vẫn lặng lẽ đi khắp các miền quê, phố thị. Mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng quen thuộc trong đời sống mà còn là kết tinh của sự cần cù, bền bỉ và tình yêu nghề của người dân làng nghề./.