Phục Hòa là một trong những huyện có diện tích trồng mía lớn nhất tỉnh Cao Bằng. Từ cây mía, người dân địa phương đã sáng tạo ra một loại đặc sản, đó là đường phên. Hàng năm vào thời điểm tháng 11 người dân nơi đây sau mỗi vụ mùa thu hoạch lại tiến hành làm những mẻ đường phên ngọt lành mang tinh túy của những cây mía tươi tốt. Song, đường phên do người dân xã Pờ Tó làm ra luôn có màu vàng óng, hương vị thơm, ngọt đậm mà không địa phương nào có được.

Ông Lê Văn Ráy, một người dân địa phương chia sẻ: “Xóm Bó Tờ có 150 hộ, với 355 nhân khẩu, trong đó có 85 hộ sản xuất đường phên với 38 lò nấu đường, năng suất đạt 255 tấn, giải quyết việc làm tại chỗ cho gần 400 lao động. Thu nhập bình quân của một hộ đạt 80 - 100 triệu đồng/năm. Để có được miếng đường phên có màu vàng ươm, đặc mịn, khi ăn ngọt và thơm thì phải trải qua rất nhiều công đoạn. Cụ thể, sau khi chặt mía về phải dóc lá, chặt ngọn và ép ngay lấy nước. Trước kia khâu ép nước mía là bằng khung trụ ép gỗ và sức trâu kéo, nhưng nay đã thay bằng máy ép mía chạy bằng điện. Các công đoạn còn lại vẫn hoàn toàn thủ công theo truyền thống. Nước mía được cho vào chảo gang lớn và đun trên bếp khoảng 4 - 5 giờ, trong quá trình đun phải thường xuyên vớt bọt. Lưu ý, nguyên liệu để nấu mật phải là bã mía, không dùng lửa than củi”.

Theo những cụ cao niên địa phương, trong quá trình đun phải điều chỉnh lửa phù hợp, khi nước mía bắt đầu sánh và đặc lại thì phải điều chỉnh lửa để đường không bị cháy khét và đắng. Sau khi đường đã đặc sánh, có màu sắc vàng ươm thì thử để biết độ ngọt và hương vị. Sau đó bắc chảo đường nóng xuống để khoảng 40 phút, tay đảo đều để đều màu, không bị chỗ vàng đậm, vàng nhạt và nhanh nguội rồi đổ ra khuôn. Sau khi đổ ra khuôn khoảng 2 giờ thì cắt đường thành từng miếng. Làm đường phên không quá khó, nhưng khâu quan trọng nhất là phải biết “lấy” đường vừa tầm. Nếu “lấy” quá non, đường sẽ bị chảy nước, không để được lâu. Còn “lấy” quá già, đường sẽ bị đắng.

Được biết, 1 tạ mía sẽ làm được 10 kg đường phên thành phẩm; Giá 20 - 25 nghìn đồng/kg; Mỗi gia đình có thể làm 3- 4 mẻ đường/ngày, mỗi mẻ được khoảng 50 - 60 kg đường phên. Từ làm đường phên, các hộ dân ở Bó Tờ đã có nguồn thu nhập ổn định, kinh tế gia đình phát triển, nhiều hộ thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm. Nghề làm đường phên không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà với người dân Bó Tờ còn là niềm tự hào nên mỗi miếng đường chứa đựng tâm huyết, tình cảm, niềm đam mê của nhiều thế hệ dày công gìn giữ và phát triển nghề truyền thống để tăng thu nhập, thoát nghèo bền vững.

Được biết, ngày 28/8/2019, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng ra Quyết định số 1404/QĐ-UBND công nhận làng nghề đường phên xóm Bó Tờ là làng nghề truyền thống. Đây là niềm tự hào của Đảng bộ và người dân địa phương. Rất mong các cơ quan chức năng tạo điều kiện hỗ trợ về pháp lý và kinh phí xây dựng thương hiệu đường phên Bó Tờ và sớm trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng của huyện Phục Hòa nói riêng và tỉnh Cao Bằng nói chung.

Bài, ảnh: Nhật Minh