Nâng cao giá trị cây trồng truyền thống

Những năm gần đây, hoạt động khuyến nông trên địa bàn Hà Nội ngày càng chú trọng xây dựng các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng, gắn ứng dụng tiến bộ kỹ thuật với nâng cao hiệu quả kinh tế. Thay vì chỉ tập trung gia tăng năng suất, các mô hình hướng đến kiểm soát chất lượng sản phẩm, giảm chi phí đầu vào, bảo vệ môi trường và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Điển hình là mô hình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai trong năm 2026 tại hai xã Yên Bài và Suối Hai, với tổng diện tích 20 ha, thu hút 72 hộ nông dân tham gia.

Đây đều là những địa phương có truyền thống trồng chè lâu năm, sở hữu điều kiện tự nhiên phù hợp và lực lượng lao động giàu kinh nghiệm. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng khắt khe về an toàn thực phẩm, chất lượng và truy xuất nguồn gốc, việc chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất theo quy trình chuẩn hóa trở thành yêu cầu cần thiết.

Để khuyến khích người dân tham gia, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội hỗ trợ 70% kinh phí vật tư, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sinh học theo định mức được phê duyệt; các hộ đối ứng 30%. Đồng thời, mô hình hỗ trợ toàn bộ chi phí chứng nhận VietGAP, tổ chức tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật trong quá trình sản xuất.

Thông qua mô hình, các hộ được hướng dẫn sử dụng phân bón cân đối, tăng cường phân hữu cơ vi sinh, áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), ghi chép nhật ký sản xuất và thực hiện thu hái đúng kỹ thuật.

Kết quả bước đầu cho thấy, cây chè sinh trưởng tốt, chất lượng búp tương đối đồng đều, năng suất đạt khoảng 9 - 10 tấn chè búp tươi/ha/năm. Đáng chú ý, hiệu quả kinh tế có sự cải thiện rõ rệt so với phương thức sản xuất ngoài mô hình.

Tại xã Yên Bài, lợi nhuận đạt 219,545 triệu đồng/ha/năm, cao hơn 75,577 triệu đồng so với ngoài mô hình, tương ứng mức tăng 52,5%. Tại xã Suối Hai, lợi nhuận đạt 178,281 triệu đồng/ha/năm, trong khi ngoài mô hình chỉ đạt 107,240 triệu đồng.

Không chỉ tăng lợi nhuận, việc áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ còn giúp tỷ lệ chè loại 1 đạt trên 70%, giá bán chè khô cao hơn khoảng 30.000 - 40.000 đồng/kg so với sản phẩm đối chứng.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai mô hình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Yên Bài và Suối Hai với quy mô 20 ha, có 72 hộ tham gia. Các hộ được hướng dẫn áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật thâm canh chè theo tiêu chuẩn VietGAP, sử dụng phân bón cân đối, tăng cường phân hữu cơ và quản lý sinh vật gây hại tổng hợp (IPM).

Mở hướng phát triển nông nghiệp giá trị cao

Bên cạnh việc nâng cao hiệu quả các cây trồng truyền thống, nhiều nông dân Hà Nội đã chủ động tìm tòi, đưa những giống cây mới có giá trị kinh tế vào sản xuất, kết hợp ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức tiếp cận thị trường.

Mô hình trồng nho Hạ Đen của anh Hoàng Văn Cương, xã Phú Xuyên, là một ví dụ tiêu biểu.

Tốt nghiệp Đại học Nông lâm Bắc Giang, có công việc ổn định nhưng với niềm đam mê nông nghiệp, năm 2019, anh Cương quyết định trở về quê tìm hướng phát triển kinh tế từ giống nho Hạ Đen.

Anh Hoàng Văn Cương đang chăm sóc vườn nho của mình.

Đầu năm 2021, anh thuê hơn 1 ha đất tại thôn Duyên Trang để trồng 900 gốc nho. Thời gian đầu, quá trình sản xuất gặp không ít khó khăn do điều kiện đất trũng, nguy cơ ngập úng và những hạn chế trong kỹ thuật chăm sóc.

Không nản chí, anh từng bước hoàn thiện quy trình canh tác, đầu tư hệ thống giàn mái che, tưới nhỏ giọt, bón phân tự động và áp dụng kỹ thuật sản xuất theo hướng VietGAP. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ điều khiển hệ thống tưới từ xa bằng điện thoại thông minh giúp chủ động cung cấp nước theo từng giai đoạn sinh trưởng, tiết kiệm công lao động và nâng cao hiệu quả quản lý vườn.

Đến nay, diện tích vườn nho cho thu hoạch đạt khoảng 6.000 m², sản xuất hai vụ mỗi năm, tổng sản lượng hơn 10 tấn nho, mang lại lợi nhuận hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Điểm đáng chú ý là cùng với đầu tư kỹ thuật sản xuất, anh Cương đặc biệt quan tâm đến chất lượng và đầu ra sản phẩm. Nho sau thu hoạch được kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trước khi đưa ra thị trường. Đồng thời, việc quảng bá qua mạng xã hội, các phiên livestream và tổ chức trải nghiệm tham quan, thu hái tại vườn đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng.

Hiện sản phẩm nho Hạ Đen của gia đình đã được cung cấp tới một số siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch tại Hà Nội và Hải Phòng.

Từ một vùng đất trước đây chủ yếu sản xuất lúa, mô hình đã mở ra hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị kinh tế cao, đồng thời gợi mở khả năng kết hợp sản xuất nông nghiệp với hoạt động trải nghiệm, quảng bá sản phẩm tại địa phương.

Phát huy vai trò khuyến nông trong phát triển nông nghiệp bền vững

Thực tế từ mô hình chè VietGAP tại Yên Bài, Suối Hai và mô hình nho Hạ Đen tại Phú Xuyên cho thấy, đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và chú trọng chất lượng sản phẩm là những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị nông nghiệp.

Dù có sự khác biệt về đối tượng cây trồng và hình thức tổ chức sản xuất, các mô hình đều hướng tới mục tiêu chung là khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao năng suất, chất lượng và thu nhập trên một đơn vị diện tích.

Trong đó, hoạt động khuyến nông giữ vai trò quan trọng trong hỗ trợ người dân tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, thay đổi tập quán canh tác và từng bước hình thành phương thức sản xuất an toàn, có trách nhiệm với môi trường. Cùng với sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, tinh thần chủ động, sáng tạo của người nông dân cũng là động lực thúc đẩy các mô hình phát triển.

Tuy nhiên, để các kết quả đạt được duy trì ổn định và có thể nhân rộng, việc tổ chức sản xuất cần tiếp tục gắn với nhu cầu thị trường. Bên cạnh chuyển giao kỹ thuật, cần quan tâm xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, liên kết giữa người sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp và các hệ thống phân phối.

Đặc biệt, đối với những mô hình có giá trị kinh tế cao, việc đánh giá khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, chi phí đầu tư, yêu cầu kỹ thuật và hiệu quả tiêu thụ cần được thực hiện thận trọng trước khi mở rộng diện tích.

Trong thời gian tới, việc tiếp tục phát triển các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, chuyển đổi số trong quản lý sản xuất và đa dạng hóa các hình thức xúc tiến thương mại sẽ là những hướng đi cần được chú trọng.

Bài có sự phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.