Tổ chức cấp phát giống cây sâm đất và ba kích cho các hộ tham gia mô hình tại xã Quế Phong.

Trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung bộ triển khai “Xây dựng mô hình trồng một số loại cây dược liệu có giá trị kinh tế cao (sâm đất, ba kích) cho các hộ nghèo tại xã Nga My và xã Quế Phong, tỉnh Nghệ An. Sau thời gian tổ chức thực hiện, mô hình đã cho thấy những kết quả tích cực ban đầu, khẳng định tính phù hợp của cây dược liệu đối với điều kiện sinh thái miền núi và mở ra hướng sinh kế mới cho người dân vùng đặc biệt khó khăn.

Xã Nga My và xã Quế Phong là hai xã miền núi cao phía Tây tỉnh Nghệ An, địa hình chia cắt mạnh, giao thông khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo còn cao. Trong bối cảnh quỹ đất sản xuất hạn chế, việc lựa chọn cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp canh tác dưới tán rừng, ít tác động tiêu cực đến môi trường được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Trên cơ sở đó, hai loại cây dược liệu sâm đất (Yacon) và ba kích (Morinda officinalis) đã được lựa chọn đưa vào xây dựng mô hình. Đây là những cây trồng đã được nghiên cứu, đánh giá có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng miền núi, đồng thời có thị trường tiêu thụ tương đối tốt, giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với các cây trồng truyền thống.

Năm 2025, mô hình được triển khai tại hai xã với quy mô 20ha trồng cây ba kích, 05ha trồng cây sâm đất, với sự tham gia của 79 hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Các hộ dân tham gia được hỗ trợ 100% cây giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Đồng thời được cán bộ chuyên môn của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung bộ hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh theo đúng quy trình đã được cơ quan chuyên môn ban hành.

Song song với hỗ trợ vật tư, dự án đã tổ chức 04 lớp tập huấn cho các hộ tham gia mô hình và 02 lớp đào tạo nhân rộng mô hình, thu hút 180 lượt người tham gia, góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng canh tác cây dược liệu cho người dân miền núi, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.

Lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo kiểm tra mô hình trồng cây sâm đất triển khai tại xã Quế Phong.

Theo đánh giá của đoàn công tác Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo, Trung tâm Khuyến nông Quốc Gia, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung bộ và chính quyền địa phương, hộ tham gia mô hình triển khai có hiệu quả. Kiểm tra thực tế cho thấy: Tỷ lệ cây sống cao, đạt trên 92% đối với sâm đất; gần 90% đối với ba kích. Cây sinh trưởng, phát triển tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Sâm đất đạt chiều cao trung bình 35-40 cm, có trên 12 lá/cây; ba kích bén rễ, phát triển thân lá ổn định. Kết quả này cho thấy việc lựa chọn giống, quy trình kỹ thuật và công tác hướng dẫn, giám sát trong quá trình triển khai mô hình là phù hợp và hiệu quả, tạo tiền đề quan trọng cho giai đoạn thu hoạch trong thời gian tới.

Cây sâm đất cho thu hoạch sau khoảng 8–10 tháng, năng suất ước đạt 25–30 tấn/ha, giá bán bình quân 8.000 -12.000 đồng/kg, doanh thu dự kiến 250–300 triệu đồng/ha/năm. Sau khi trừ tất cả chi phí lãi 120-140 triệu/ha/năm. Đây là mức thu nhập có ý nghĩa lớn đối với các hộ nghèo vùng miền núi, góp phần ổn định sinh kế, giảm nghèo bền vững và hạn chế tình trạng di cư lao động tự do. Đối với cây ba kích là cây lâu năm, thu hoạch sau 3–4 năm, với tốc độ sinh trưởng và phát triển như hiện nay thì giá trị kinh tế mang lại cao, doanh thu có thể đạt 300–400 triệu đồng/ha, lãi trên 100 triệu đồng sau 3 năm, cao hơn thu nhập của cây keo, cây quế bà con đang trồng, mà lại dễ trồng, dễ chăm sóc.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn tạo ra tác động tích cực về xã hội và môi trường. Nâng cao năng lực sản xuất, thay đổi tập quán canh tác của người dân theo hướng bền vững; Tận dụng hiệu quả diện tích đất dưới tán rừng, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng; Tạo tiền đề hình thành vùng trồng dược liệu tập trung, hướng tới liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ trong thời gian tới.

Kết quả bước đầu của mô hình là cơ sở thực tiễn quan trọng để các cấp, các ngành xem xét tiếp tục đầu tư, mở rộng và nhân rộng mô hình trồng cây dược liệu tại các xã miền núi có điều kiện tương tự trên địa bàn tỉnh Nghệ An và khu vực Bắc Trung Bộ.

Mô hình trồng sâm đất, ba kích tại Quế Phong và xã Nga My đã chứng minh tính đúng đắn trong định hướng phát triển sinh kế gắn với cây dược liệu cho hộ nghèo miền núi. Với kết quả bước đầu khả quan, mô hình không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp bền vững, gắn giảm nghèo với bảo vệ môi trường sinh thái.