Nghề nắn nồi đất tại ấp Đầu Doi, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang hình thành từ cuối thập niên 1920 (thế kỷ XX) do sự sáng tạo của người dân Khmer. Tận dụng nguồn khoáng sản đất sét mềm dẻo dồi dào, bà con Khmer xứ Hòn Đất đã tạo ra những vật dụng bếp bằng đất nung như: Cà ràng, nồi, chảo,… phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày. Về sau, người Việt nhận thấy tìm năng phát triển từ các sản phẩm đất nung đã học hỏi cách làm rồi dần hình thành nên làng nghề truyền thống đến tận ngày nay.

Ở Hòn Đất, làng nghề nắn nồi hoạt động quanh năm nhưng bận rộn nhất là khi vụ mùa kết thúc, lúc này mọi người có nhiều thời gian nhàn rỗi sẽ tập trung sản xuất hàng với số lượng lớn. Như bao làng nghề truyền thống khác, để hoàn thành những sản phẩm thủ công chất lượng tốt đòi hỏi người nghệ nhân nắn nồi đất phải có sự khéo léo, kinh nghiệm dày dặn và đặc biệt là lòng yêu nghề. Ngoài ra, việc lựa chọn nguyên liệu đất sét cũng cần đạt chuẩn, dễ đánh bóng, chịu nhiệt và tính kết dính cao,…

Trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ như: Tạo hình, làm bóng, tạo hoa văn, phơi khô, nung lửa,… những chiếc cà ràng, nồi, chảo bằng đất bền đẹp ra đời. Cụ thể, sau khi chọn xong loại đất sét tốt, người thợ bắt đầu nắn đất, tạo hình vật dụng theo khuôn bằng gỗ có sẵn. Tiếp đến, họ lấy thanh tre vỗ nước của đất vì đất sét ướt chứa nhiều nước sẽ làm sản phẩm dễ biến dạng. Sau đó, là làm bóng, tạo hoa văn, công đoạn này bắt buộc người thợ kỹ thuật cao, thông qua đôi bàn tay phải uyển chuyển, mềm mại người nghệ nhân sáng tạo nên nhiều họa tiết đẹp mắt cho sản phẩm. Cuối cùng, đem đất đã tạo hình phơi khô rồi đưa vào lò nung trong khoảng thời gian và nhiệt độ thích hợp là hoàn thành.

Ngày nay, dù xuất hiện sự cạnh tranh từ các sản phẩm kim loại, đồ điện tử nhưng với sự nổi tiếng lâu đời về chất lượng, bền đẹp và mang giá trị văn hóa truyền thống, sản phẩm làng nghề nắn nồi đất Kiên Giang vẫn có mặt ở nhiều gian bếp của người dân Đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ. Bên cạnh đó, khách du lịch khắp nơi khi đến thăm Hòn Đất cũng bày tỏ sự yêu thích, ủng hộ các sản phẩm đất nung thủ công, tạo động lực cho các nghệ nhân bám trụ, phát triển làng nghề.

Bền bỉ với thời gian, một trăm năm qua đi làng nghề nắn nồi đất ở ấp Đầu Doi (huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang) vẫn duy trì và phát triển rộng rãi. Những vật dụng bếp sắp xếp ngay ngắn thơm mùi đất mới nung được bán khắp nơi cho thấy hình ảnh về chiếc bếp cà ràng rực lửa lúc “chờn vờn sương sớm” hay nồi cá mẹ kho bằng đất nung sẽ luôn hiện hữu chân thật và sinh động trong đời sống sinh hoạt của người dân Việt Nam nói chung và vùng Nam Bộ nói riêng.

Bài, ảnh: Trà Giang