Xưa kia người Trường Yên nói chung và làng Phù Yên nói riêng chủ yếu sống nhờ vào nông nghiệp, thu nhập chính của họ dựa vào 2 vụ lúa. Sau này xã Trường Yên phát triển nghề nấu rượu và nghề mây giang đan…. Vào khoảng những năm 1991, nghề mộc bắt đầu du nhập về làng Phù Yên. Ban đầu cũng gặp không ít những khó khăn; nhưng nhờ vào sự và kiên trì của người làm nông nghiệp, người Phù Yên đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm. Ban đầu là một nghề mới du nhập về địa phương với một người học việc, sau đó trở thành thợ cả, và đến bây giờ gần như cả làng Phù Yên đều làm nghề mộc, làm nhà giả cổ.

Làng nghề làm nhà giả cổ Phù Yên, nét cổ xưa được khắc họa qua từng thớ gỗ

Người làng nghề Phù Yên liên kết lại với nhau, tận dụng những thế mạnh để cùng nhận làm những ngôi nhà giả cổ ở khắp nơi trong cả nước. Khi nhận được một công trình, những hộ liên kết này tự phân nhau công việc và được làm tại làng nghề. Khi xong họ cùng nhau đến công trình để lắp dựng.

Người làm nhà cổ phải nắm bắt được kỹ thuật đục đẽo để các mộng phải kín vào nhau. Đặc trưng của nhà cổ là mọi chi tiết gỗ được chạm trổ mềm mại, tinh tế và hầu như không dùng đến đinh vít, thay vào đó dùng mộng và đinh gỗ, hoặc đinh tre để lắp ghép. Như vậy, vừa đảm bảo độ bền chắc cho công trình và càng sử dụng lại càng thấy sự hài hòa trong từng thớ gỗ. Xu hướng hiện nay những loại gỗ như xoan, mít, lim… thường được gia chủ chọn để đặt hàng. Mỗi loại gỗ có một ưu điểm riêng và còn tùy vào sở thích của chủ đầu tư

Nhờ vào việc biết kết hợp những thế mạnh và tương trợ lẫn nhau, nên đến nay ở làng Phù Yên đã hình thành làng nghề chuyên làm nhà giả cổ. Theo đại diện UBND xã cho biết, hiện nay ở thôn Phù Yêncó khoảng trên 100 cơ sở làm nghề mộc. Họ không chỉ làm công trình ở những địa phương, vùng lân cận mà nhận những công trình ở những nơi khác, trong nam ngoài bắc. Đối với những công trình ở gần, người thợ Phù Yên thường mang về xưởng ở làng nghề để gia công, sau đó vận chuyển đến công trình để lắp dựng. Với những công trình ở xa, chủ thầu tổ chức thợ đến tận nơi để gia công và lắp dựng. Song làm ở đâu thì sản phẩm của người Phù Yên đều rất tinh tế.

Hiện có rất nhiều địa phương ở phía bắc có nghề làm nhà giả cổ như: Hải Dương; Nam Đinh; Hà Nam… Tuy nhiên theo so sánh và đánh giá của nhiều chủ công trình thì ngôi nhà cổ do thợ làng Phù Yên làm thường có hoa văn, họa tiết trang trí đẹp kết hợp rất hài hòa, và tinh tế hơn so với thợ làm nhà giả cổ ở các nơi khác. Cũng chính vì lý do đó nên khách hàng từ khắp nơi đều lặn lội tìm đến làng Phù Yên để đặt nhà giả cổ.

Những công trình nhà gỗ người thợ Phù Yên mô phỏng lại những kiêu cách của nhưng ngôi nhà của các đại quan, địa chủ giàu có ngày xưa. Để làm ra được những ngôi nhà này, người thợ Phù Yên phải sưu tầm những mẫu nhà hay những mẫu vật dụng dù là rất nhỏ ở những vùng khác nhau để phục vụ cho chính công việc của mình.

Nguyễn Long