Chuỗi cung ứng gỗ

Chuỗi cung ứng từ gỗ nguyên liệu đến sản phẩm gỗ tại La Xuyên bao gồm bao gồm các doanh nghiệp và hộ gia đình buôn bán gỗ nguyên liệu, các doanh nghệp và hộ gia đình chế biến, kinh doanh sản phẩm gỗ, xưởng xẻ và các hộ gia đình gia công.

Tại La Xuyên có khoảng 10-15 hộ gia đình và 10 công ty làm tham gia thị trường buôn bán gỗ nguyên liệu. Hầu hết các công ty buôn bán gỗ nguyên liệu đều mua gỗ nguyên liệu từ những công ty nhập khẩu lớn sau đó đưa về làng nghề bán lẻ cho các hộ gia đình. Chỉ có một số công ty lớn như La Xuyên Vàng mới có khả năng nhập khẩu trực tiếp từ nước ngoài. Các hộ gia đình cũng vậy, chỉ có một số ít hộ gia đình kêt hợp với các công ty nhập khẩu để nhập gỗ nguyên liệu về làng nghề. Lượng gỗ nguyên liệu do các hộ gia đình cung ứng vào làng nghề chiếm khoảng 1/3 tổng lượng gỗ nguyên liệu, 2/3 lượng gỗ nguyên liệu là do các công ty cung cấp. Các công ty và các hộ gia đình tham gia thị trường buôn bán gỗ nguyên liệu ở La Xuyên đều có xưởng chế biến và có cửa hàng trưng bày sản phẩm. Do vậy, những công ty và hộ gia đình này thường sử dụng một phần gỗ nguyên liệu để chế biến sản xuất, trưng bày và bán sản phẩm gỗ tại cửa hàng của mình, để cung ứng cho các hộ gia đình và các doanh nghiệp chuyên sản xuất chế biến sản phẩm gỗ.

Theo ước tính ở La Xuyên có khoảng 580 hộ gia đình tham gia chế biến, sản xuất, kinh doanh sản phẩm gỗ, trong đó có 200 hộ gia đình có cửa hàng tại làng nghề, 380 hộ chế biến, sản xuất và bán sản phẩm tại gia đình. Một số hộ gia đình sản xuất sau đó gửi hoặc bán cho các hộ gia đình có cửa hàng. Các hộ gia đình chế biến, sản xuất có cửa hàng thường có quy mô lớn hơn, có hộ gia đình sử dụng đến 20m3 gỗ/tháng, những hộ gia đình không có cửa hàng thường sản xuất với quy mô nhỏ chỉ sử dụng trung bình khoảng 2-3m3 gỗ/tháng

Hiện La Xuyên có khoảng 40 doanh nghiệp tham gia ngành nghề chế biến gỗ, trong đó chỉ có khoảng 20 doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả trong đó có các doanh nghiệp tham gia thị trường buôn bán gỗ nguyên liệu. Các doanh nghiệp này đều có xưởng chế biến và có cửa hàng trưng bày với mặt bằng và quy mô rộng hơn nhiều so với hộ gia đình. Vì có mặt bằng rộng và một số doanh nghiệp tham gia buôn bán gỗ nguyên liệu nên hầu hết đều trang bị máy xẻ CD để chủ động xẻ thành khí hoặc xẻ gỗ nguyên liệu khi khách hàng yêu cầu. Các doanh nghiệp chế biến gỗ thường có quy mô lớn hơn nhiều so với các hộ gia đình, trung bình sử dụng từ 30-50 m3 gỗ/tháng. Đặc biệt, ở La Xuyên có khoảng 20 hộ gia đình mở xưởng xẻ gỗ, mỗi hộ trang bị 1 máy xẻ CD, đều là máy chạy tự động và có trang bị cẩu dàn để đưa gỗ vào máy. Theo ước tính, hàng năm có khoảng 25 ngàn m3 gỗ chạy qua 20 máy xẻ của các hộ gia đình. Phần còn lại do các doanh nghiệp xẻ cho khách hàng khi mua gỗ.
Về gia công, theo ước tính ở La Xuyên có khoảng 1.400 hộ gia đình tham gia chế biến, gia công các sản phẩm gỗ. Các hộ có thể tham gia các tổ sản xuất gia công cho các doanh nghiệp lớn hoặc nhận gia công các chi tiết trên sản phẩm gỗ từ các hộ gia đình và doanh nghiệp sản xuất chế biến có quy mô nhỏ.

Sản phẩm, nguyên liệu và thị trường

Một trong những đặc trưng của làng nghề La Xuyên là sập gụ và tủ thờ. Đồ thờ được sản xuất tại La Xuyên chiếm khoảng 20% lượng sản phẩm tại làng nghề, 80% còn lại là đồ gỗ nội thất bao gồm bàn ghế, sập và tủ. Số lượng hộ gia đình sản xuất tủ không nhiều, đa số sản xuất sập và bàn ghế. Một số hộ gia đình có nghề điêu khắc, sản xuất tranh gỗ và tranh khảm trai. Thị trường của sản phẩm gỗ làng nghề La Xuyên chủ yếu là thị trường nội địa, sản phẩm được bán nhiều ở các tỉnh miền Bắc như Hải Phòng, Quảng Ninh, Nam Định, Ninh Bình, Nghệ An, Thanh Hóa.

Gỗ nguyên liệu sử dụng tại tại làng nghề La Xuyên chủ yếu được nhập khẩu từ Châu Phi, Lào và Cam-pu-chia. Năm 2016, trong tổng số gỗ nhập về La Xuyên (ước tính khoảng 45-54 ngàn m3), có 70% được nhập khẩu từ Châu Phi, còn lại 30% có nguồn gốc từ Lào và Cam-Pu-Chia. Gỗ nhập khẩu từ Châu Phi chủ yếu là Hương, chiếm 60% tổng số gỗ nhập khẩu từ Châu Phi, phần còn lại là gụ, cẩm lai, mun, gõ đỏ, lim, dổi, mít, được nhập khẩu từ Nam Phi . Chủng loại gỗ nhập khẩu từ Lào và Cam-pu-Chia chủ yếu là gỗ gụ, hiện nay số lượng đang giảm dần do chính sách cấm xuât khẩu gỗ tròn của Lào, thay vào đó là gỗ gụ có nguồn gốc Nam Phi. Theo kết quả khảo sát lượng gỗ gụ tại La Xuyên chiếm khoảng 54% trong tổng số, trong số đó chỉ có khoảng 1/3 có nguồn gốc từ Lào và Campuchia. Lượng gỗ nguyên liệu trong nước rất ít, không đáng kể, chủ yếu từ nguồn gỗ tận thu, vườn nhà và cây trồng phân tán. Các loại gỗ hương và cẩm được sử dụng để làm bàn ghế, gỗ gụ chủ yếu để làm sập. Tủ được làm bằng gụ hoặc gõ đỏ. Gỗ mít được sử dụng để làm đồ thờ.

Lao động

La Xuyên có khoảng 10 ngàn lao động tham gia ngành gỗ trong đó khoảng 60% là lao động địa phương. Lao động của hộ gia đình chiếm 42.3% còn lại là lao động làm thuê. Lao động làm thuê tại các hộ gia đình ở La Xuyên thường là lao động thời vụ và không có hợp đồng lao động trong khi lao động ở các doanh nghiệp chế biến gỗ có hợp đồng ngắn hạn, dưới 1 năm. Tuy nhiên, lao động trong các doanh nghiệp ở La Xuyên không nhiều, mỗi doanh nghiệp có khoảng từ 20 đến 30 lao động vì các doanh nghiệp cũng sử dụng hệ thống các gia đình vệ tinh để gia công và tinh chế sản phẩm gỗ.

Lao động nam đảm nhận được nhiều công việc hơn như điều khiển máy móc, pha chế gỗ, lắp ghép, xẻ phôi, thiết kế sản phẩm… trong khi nữ đảm nhận được ít công việc hơn, chủ yếu đánh giấy giáp và làm các công việc đơn giản, nhẹ nhàng. Do vậy, tỷ lệ lao động nữ tại La Xuyên chỉ chiếm khoảng 14-20% trong tổng số lao động tham gia sản xuất và chế biến gỗ.

Hiện tại nguồn lao động tại La Xuyên cũng sẵn có và có lực lượng lao động ở các gia đình vệ tinh do vậy việc thuê lao động tại La Xuyên không gặp khó khăn hơn nữa mức lương của lao động tại La Xuyên thấp hơn mức lương của công nhân ở thành thị. Tuy nhiên, người lao động làm thuê tại La Xuyên thường không gắn bó với các doanh nghiệp và hộ gia đình vì có sự canh tranh về lao động giữa các cơ sở sản xuất và chế biến. Ở các doanh nghiệp công nhân thường có sự thay đổi, sáo trộn vào đầu năm sau tết Nguyên đán sau đó ổn định cho đến cuối năm. Tính kỷ luật của công nhân lao động ở La Xuyên kém hơn so với công nhân ở các khu công nghiệp.

Vốn đầu tư

Đối với làng nghề La Xuyên, các công ty và các hộ gia đình kinh doanh thường thế chấp tài sản để vay vốn ngân hàng, chủ yếu vay vốn để mua gỗ nguyên liệu sau khi bán gỗ sẽ hoàn lại cho ngân hàng, chủ yếu vay ngắn hạn, hoàn trả trong vòng 1 năm. Việc vay vốn nhìn chung không gặp khó khăn với lãi suất hiện tại từ 7,5 đến 8-9%/năm. Thấp hơn nhiều so với thời điểm 2012-2013, lãi suất 20-21%/năm.

Hiện nay, các hộ gia đình chế biến, tỷ lệ vốn vay để sản xuất rất thấp. Trung bình mỗi hộ gia đình đầu tư khoảng 1,27 tỷ đồng bao gồm cả vốn cố định và vốn lưu động. Tuy nhiên lượng vốn vay trung bình của các hộ chỉ khoảng 150 triệu đồng/hộ chiếm khoảng 12% tổng vốn đầu tư.

Nhà xưởng và công nghệ

Cũng giống với Đồng Kỵ, đa phần các hộ gia đình sản xuất và chế biến tại La Xuyên lấy nơi cư trú làm xưởng chế biến và sản xuất. Trong 28 hộ gia đình được chọn để phỏng vấn tại La Xuyên có đến 25 hộ gia đình lấy nơi ở làm xưởng sản xuất và chế biến. Các hộ gia đình có xưởng tách biệt chỉ chiếm khoảng 10% tổng số hộ gia đình được phỏng vấn. Diện tích xưởng sản xuất của các hộ gia đình tại La Xuyên cũng không rộng, trung bình 205m2/hộ gia đình. Do vậy, khó khăn lớn nhất của các hộ gia đình chế biến sản xuất hiện nay là thiếu mặt bằng để mở xưởng sản xuất chế biến tách biệ ra khỏi nơi cư trú.

Về thiết bị công nghệ, đa phần các loại máy sử dụng để sản xuất và chế biến sản phẩm gỗ tại La Xuyên có nguồn gốc từ Việt Nam và Trung Quốc, chiếm 83%. Một số máy có nguồn gốc từ Đài Loan và Malaysia chiếm 12,5%. Một số ít máy cũ được nhập khẩu từ Nhật về như xe nâng, một số máy cầm tay cũng có nguồn gốc của Nhật bản như máy bào, máy phay cầm tay. Lượng máy móc có nguồn gốc Nhật bản chiếm khoảng 4%.

Về trang thiết bị máy móc, tại La Xuyên, trong những năm gần đây, các hộ gia đình trang bị nhiều máy CNC hơn. Máy CNC vừa sử dụng để sản xuất và chế biến cho hộ gia đình, vừa có thể sử dụng để gia công thuê cho các hộ gia đình khác. Nhiều xưởng xẻ đã trang bị máy xẻ vi tính và hệ thống cẩu dàn, hệ thống đẩy máy CD tự động. Do vậy, năng suất lao động trong các xưởng chế biến được nâng cao

Hiện nay việc trang bị các loại máy móc tại làng nghề La xuyên không gặp khó khăn, đều mua qua các công ty của Việt Nam. Thủ tục mua bán dễ dàng, các đại lý phân phối có cán bộ kỹ thuật đến lắp máy cho từng xưởng, từng hộ gia đình.

Huy Vũ