Hiện nay, tỉnh Bình Định còn duy trì hai làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tại làng Hà Văn Trên (huyện Vân Canh) và làng Hà Ri (huyện Vĩnh Thạnh). Đây là những điểm sáng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch thông qua Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025.

Với người Ba Na ở Bình Định, thổ cẩm là một phần không thể thiếu trong đời sống

Tại làng Hà Văn Trên, xã Canh Thuận, những ngày đầu tháng 5, không khí khung dệt rộn ràng. Nghệ nhân Đinh Thị Bung (55 tuổi) giới thiệu các sản phẩm thổ cẩm truyền thống với hoa văn độc đáo. Bà cho biết, mỗi tháng chỉ dệt được vài bộ áo váy, với giá bán dao động từ 500.000 đồng đến 1,5 triệu đồng/sản phẩm.

Trước đây, khung dệt là vật dụng không thể thiếu trong mỗi gia đình người Ba Na. Họ sử dụng bông để kéo sợi, xử lý, nhuộm màu và dệt thành vải với ba tông màu chủ đạo: đỏ, đen, trắng. Ngày nay, nguyên liệu sợi đa dạng hơn, giúp tăng tính thẩm mỹ và đáp ứng thị hiếu khách hàng, đặc biệt qua các sản phẩm mới như túi xách, ví, đồ lưu niệm…

Bà Đinh Thị Bung bên khung dệt thổ cẩm

Làng hiện có khoảng 70 hộ vẫn giữ nghề, góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc. Bà Đinh Thị Lên (62 tuổi) – người gắn bó với nghề từ năm 15 tuổi – chia sẻ niềm tự hào khi lớp trẻ trong làng vẫn duy trì truyền thống dệt vải của cha ông.

Tại làng Hà Ri, xã Vĩnh Hiệp, nghề dệt thổ cẩm cũng đang được khôi phục nhờ gắn với phát triển du lịch. Nghệ nhân Đinh Thị Choai cho biết, tuy kỹ thuật dệt tương đồng với các dân tộc khác, nhưng họa tiết của người Ba Na lại rất riêng biệt, thường là các hình học, hoa văn li ti, nổi bật với ngôi sao tám cánh.

Giá sản phẩm dao động tùy vào mức độ hoa văn và thời gian hoàn thiện. Váy nữ có thể lên đến 3-4 triệu đồng/bộ, trong khi áo nam đơn giản hơn, giá từ 500.000 đến 1,5 triệu đồng.

Nhiều Nghệ nhân lớn tuổi vẫn miệt mài bên khung dệt

Nghệ nhân Đinh Thị Đươi chia sẻ, nếu có đầu ra ổn định, thu nhập người dân sẽ cải thiện, từ đó khuyến khích giữ nghề. Bà sẵn sàng truyền nghề cho thế hệ trẻ, tạo đội ngũ kế thừa, góp phần vực dậy làng nghề truyền thống.

Chính quyền địa phương cũng rất quan tâm đến việc bảo tồn làng nghề. Dệt thổ cẩm Hà Ri đã được công nhận đạt chuẩn làng nghề theo quy định, là tín hiệu tích cực cho sự phát triển bền vững. Huyện Vân Canh cũng đã xây dựng Đề án bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với du lịch cộng đồng.

Nghệ nhân các làng dệt thổ cẩm sẵn sàng truyền đạt kiến thức và kỹ năng cho thế hệ trẻ, giúp duy trì và phát triển nghề dệt thổ cẩm trong tương lai

Ông Nguyễn Xuân Việt, Phó Chủ tịch UBND huyện Vân Canh, nhấn mạnh: “Tuy chưa mang lại thu nhập lớn, nhưng nghề dệt thổ cẩm đang tạo ra sức lan tỏa văn hóa đến thế hệ trẻ, giúp họ trân trọng và gìn giữ bản sắc dân tộc”.

Theo bà Huỳnh Thị Anh Thảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Định, thời gian qua Sở đã tổ chức các lớp dạy nghề, mở câu lạc bộ dệt thổ cẩm, tạo sân chơi cho nghệ nhân giao lưu, quảng bá và bán sản phẩm. Đây cũng là một phần trong tiến trình kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể của các đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh.