Làng đan lợp Thới Long ở huyện Ô Môn, thành phố Cần Thơ không chỉ là mô hình làng nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao mà đây còn là một trong những làng nghề có truyền thống lâu đời tại địa phương, gắn liền với cuộc sống mưu sinh của người dân miền sông nước Tây Đô. Vào ngày 19/9/1997, tại khu vực Thới Mỹ (phường Thới Long) chính quyền địa phương đã thành lập nên Hợp tác xã Thành Công, tập hợp hơn 180 hộ gia đình làm nghề đan lợp, tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ dân làm nghề phát triển.

Lợp thành phẩm.

Được biết, làng nghề nhộn nhịp nhất vào khoảng từ tháng 7 đến tháng 10 âm lịch hàng năm (tháng 5 – 9 dương lịch), khi ấy là thời điểm bắt đầu vào mùa lũ hay còn gọi là mùa nước nổi, nhu cầu sử dụng lợp để đánh bắt thủy sản tăng cao. Anh Lê Văn Thành – một người làm nghề tâm sự, vào mùa nước nổi, có lúc gia đình anh đan hết công suất vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu người mua hàng. Anh Thành còn chia sẻ thêm dù nghề đan lợp tốn nhiều công sức, lời lãi không nhiều nhưng với những hộ gia đình nơi đây thì đan lợp vẫn là nghề “cứu cánh” họ trong những lúc lũ về, mùa màng thất thu, thời tiết bất thường.

Theo ông Lê Kim Y – bậc thầy đan lợp, gắn bó với nghề đã lâu thì để làm ra một cái lợp phải trải qua 24 công đoạn khác nhau, bao gồm: cưa tre, đan tre, làm móc,…; đặc biệt, tre dùng để đan là tre già và được ngâm phơi đủ ngày, đủ tháng, sau khi chẻ còn phải qua xử lý rồi mới đan thành lợp. Tất cả sự tinh tế, tỉ mỉ, của người thợ, người con miền sông nước sẽ thể hiện trong từng công đoạn đan lọp từ khâu đập vành, chẻ nan, dệt khung cho đến câu mình, ráp thành cái lọp hoàn chỉnh. Chính vì vậy, lợp thành phẩm không chỉ có nhiều mẫu mã mà chất lượng sản phẩm cũng rất cao, giá thành lại rẻ, ngoài người dân Cần Thơ sử dụng, lợp Thới Long còn được bán đến nhiều nơi ở đồng bằng sông Cửu Long như Đồng Tháp, An Giang, Sóc Trăng,… Mỗi năm, lợp Thới Long đưa ra thị trường khoảng 500.000 sản phẩm, đem lại lợi nhuận kinh tế đáng kể cho người dân.

Một trong những công đoạn đan lợp.

Tuy nhiên, hiện tại do cuộc sống có nhiều thay đổi, những gia đình còn gắn bó với nghề không nhiều. Trong đó, thời tiết chuyển biến ngày càng thất thường là một lý do quang trọng khiến nhiều hộ gia đình từ bỏ nghề đan lợp. Vài năm gần đây, vùng đầu nguồn đồng bằng sông Cửu Long nước lũ có khuynh hướng “về muộn, đi nhanh”, thời gian duy trì lũ ngắn đi, cường suất cũng giảm đáng kể. Dựa vào số liệu quan trắc, trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia cho biết, năm nay mùa lũ về đồng bằng sông Cửu Long sẽ muộn hơn gần 2 tháng so với những năm trước (đỉnh lũ năm vào khoảng nửa cuối tháng 9/2020) và có mực nước thấp. Với tình hình này, việc đánh bắt thủy hải sản trong mùa lũ sẽ bị thay đổi và gặp nhiều khó khăn, đồng thời cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc sản xuất của làng nghề đan lợp Thới Long. Số lượng sản phẩm mà làng nghề làm ra bị giảm đi do nhu cầu sử dụng không được nhiều, làng nghề vào giai đoạn sản xuất “lênh đênh”.

Tuy trải qua nhiều khó khăn nhưng với lòng yêu nghề và cũng như thói quen thường nhật, người dân Thới Long vẫn tranh thủ đan lợp những lúc nhàn rỗi. Bởi ngoài mang giá trị kinh tế thì làng nghề đan lợp còn mang một nét đặc trưng văn hóa, là niềm tự hào cho biết bao thế hệ người con xứ Tây Đô đã bỏ công gây dựng. Thế nên, mặc dù không còn phát triển như trước, chính quyền địa phương vẫn luôn đưa ra nhiều giải pháp nhằm giúp đỡ làng nghề đan lợp Thới Long có thể phát triển trở lại, nâng cao thu nhập, đời sống của người dân và góp phần gìn giữ một nét đẹp riêng của làng nghề truyền thống Việt Nam.

Bài và ảnh: Trà Giang