“ Thúng mủng Bao La đem ra đựng bột.
Chiếu Bình Định tốt lắm ai ơi.

Tạm tiền mua lấy vài đôi.
Dành khi hiếu sự trải côi giường Lào”.

Tre nứa là loại cây gắn bó với làng quê Việt Nam qua bao thế hệ và đi vào văn học dân gian bằng những câu ca dao mộc mạc. Tre mọc quanh nhà, khắp bờ ruộng, dọc theo hai bên đường làng. Từ những bụi tre này, qua bàn tay của bao thế hệ nối tiếp nhau, dân làng Bao La đã tạo nên danh tiếng của loại hàng hóa rất gần gũi và thiết yếu đối với cuộc sống của con người: thúng, mủng, rổ rá, giần sàng, nong nia, tràng trẹt….

Theo lời cụ cao niên cho biết: ngày xưa, dưới thời các chúa Nguyễn, nhiều cư dân theo bước chân Nam tiến đã đến đây để dựng nghiệp và lập nên làng Bao La. Cả làng đều làm nghề đan, cứ xong mùa vụ, khi gieo cấy hoặc gặt hái xong là nhà nhà bày tre ra để đan. Từ đó làng Bao La nổi tiếng chuyên cung cấp các sản phẩm thủ công, đồ nông nghiệp cho triều đình và nhiều nơi khác.

Mặc dù người dân trong làng đều biết đan giần, sàng, mủng, nia, rổ, rá nhưng theo ý các cụ tổ tiên mỗi xóm vẫn giữ nghề gia truyền của xóm mình để tránh cạnh tranh với láng giềng sinh mất hoà khí. Theo đó, Bao La gồm có tất cả 6 xóm, mỗi xóm lại chuyên về một mặt hàng riêng: Xóm Chợ, chuyên về đan Giần; Xóm Cầu, chuyên đan Nia; Xóm Đình, xóm Hóp: đan rổ; Xóm Đông : chuyên về thúng, mủng; Xóm Chùa: chuyên đan rá.

Để gìn giữ làng nghề truyền thống, các cụ ngày xưa có quan niệm những trai làng khác muốn thành rể của làng Bao La phải trải qua một quá trình tuyển lựa kỹ càng. Họ không những biết mà còn phải thật khéo trong việc đan thúng, mũng, rổ rá. Nếu không biết thì gia đình, cũng như làng không chấp nhận cho cuộc hôn nhân đó. Cũng nhờ quy định đó, mà trải qua nhiều biến động về thời gian, nghề đan lát Bao La vẫn còn tồn tại cho đến bây giờ.

Mặc dù là một nghề phụ nhưng nghề đan lát đã thu hút mọi lứa tuổi lao động trong gia đình và thôn xóm. Có thể nói, từ già đến trẻ, từ đàn ông trai tráng đến phụ nữ, ai ai cũng biết đan đát. Mỗi người đóng một vai trò riêng, người khỏe mạnh tìm mua, đốn tre và vận chuyển đưa về làng, người già cưa tre, chẻ nan, vót lạt, trẻ em thì đan lát còn phụ nữ gánh sản phẩm tỏa đi khắp các chợ ở làng quê, thành thị. Từ những cây tre mộc mạc qua bàn tay khéo léo của người dân đã cho ra những sản phẩm vừa đẹp lại còn rất bền: rá vo gạo, các loại rổ rửa rau, đựng cá cho đến các loại nong nia để phơi phong nông sản, thủy sản cũng như chiếc nôi trẻ con, chiếc giường, cái chõng...

Vào những dịp như trước mùa thu hoạch lúa, Tết nguyên Đán, người người đến làng đóng hàng tấp nập, cũng có khi người dân làng Bao La phân phát hàng đi bán khắp nơi như chợ Đông Ba, chợ cầu ngói Thanh Toàn, chợ Phò Trạch... Từ đó làng nghề đan đát Bao La phát triển mạnh mẽ. Không chỉ dừng lại ở các mặt hàng quen thuộc, nghệ nhân nơi đây luôn sáng tạo ra những mặt hàng mới thích hợp với nhu cầu thị hiếu xã hội như lẵng đơm hoa, lẵng trang trí, các loại giá treo đèn trang trí...

Năm 2007, Hợp tác xã Mây tre đan Bao La được thành lập có đến 126 hộ dân tham gia hợp tác xã. Ngoài những mặt hàng truyền thống hợp tác xã đã mở rộng thêm sản phẩm mây tre đan mỹ nghệ, dùng phục vụ cho du lịch. Sau khi hợp tác xã được thành lập, một chuyên gia của Tổ chức Thương mại EU đã giúp làng tạo ra 6 mẫu mới, từ 6 mẫu hàng đó, dân làng đã sáng tạo thêm nhiều mẫu mới, đến nay đã có gần 50 mẫu. Sản phẩm làm ra tham dự các Hội chợ hàng thủ công mỹ nghệ trong và ngoài tỉnh, đặc biệt tại Triển lãm hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống tổ chức tại Hà Nội, Bao La là một trong 4 đơn vị mây tre đan được chọn đi triển lãm ở Châu Âu.

Đan lát Bao La là một nét bản sắc riêng của Quảng Điền, Huế và của Việt Nam. Bảo tồn làng nghề cũng chính là giữ gìn những nét độc đáo của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập thế giới. Vẫn là những bàn tay và con người ấy, những nghệ nhân đang đặt hết tâm huyết của mình với hi vọng lưu truyền và sáng tạo giúp làng nghề ngày càng vươn xa hơn nữa.

Bài và ảnh: Tuyết Hồ