Gia đình người Mông tại làng Tả Van, Sa Pa trong bộ ảnh thực địa của dự án

Hay điều thiêng, hiểu điều riêng

Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm đang ngày càng nở rộ, những chuyến đi không dừng lại ở việc ngắm nhìn cảnh quan mà còn là sự khát khao hòa mình vào đời sống văn hóa bản địa. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc trải nghiệm và sự vô tình xâm phạm những nét văn hóa thiêng liêng đôi khi rất mong manh. Nhận thức được điều đó, dự án "Hồn Bản" ra đời mang theo sứ mệnh trở thành nhịp cầu nối liền khoảng cách giữa du khách và người dân bản địa.

Lấy thông điệp chủ đạo là “Hay điều thiêng, hiểu điều riêng”, dự án khơi gợi và khuyến khích du khách hãy đi chậm lại để quan sát, thấu hiểu những quy tắc ngầm định, những nét đẹp tâm linh vốn đã ăn sâu vào tiềm thức của đồng bào Mông. Dự án hướng đến việc định hình một lối sống du lịch văn minh: nơi con người xê dịch bằng cả đôi chân và sự thấu cảm chân thành.

Giấy giang của người Mông, Sa Pa trong bộ ảnh thực địa của dự án

Giải mã những không gian tâm linh huyền bí

Dưới lăng kính của "Hồn Bản", vũ trụ quan của người Mông hiện lên như một bức tranh huyền bí và vĩ đại, được chia thành ba tầng không gian: cõi trời, mặt đất và thế giới âm phủ. Ở đó, tín ngưỡng vạn vật hữu linh chi phối mọi mặt đời sống, nơi mỗi ngọn núi, hòn đá hay thân cây đều ẩn chứa một linh hồn. Dự án đã khéo léo giải oan cho khái niệm "thờ ma" - vốn dễ bị nhầm lẫn là mê tín dị đoan dưới góc nhìn của người ngoài, để du khách thấu hiểu đây thực chất là một hệ thống tri thức hoàn chỉnh, một sợi dây vô hình duy trì sự cân bằng giữa con người, tự nhiên và các thế lực tâm linh.

Từ những triết lý nhân sinh bao la, dự án đưa bước chân du khách thâm nhập vào không gian thiêng liêng đằng sau cánh cửa của mỗi nếp nhà. Bức tranh tâm linh nơi đây được phác họa tinh tế, mỗi góc nhà đều mang một nhịp đập tín ngưỡng riêng: cây cột cái sừng sững là nơi trú ngụ của thần bảo hộ; bếp lửa hồng rực rỡ có ma bếp cai quản mùa màng, sinh nở. Ngay cả chốn quây quần bên mâm cơm cũng tuân theo những trật tự ngầm định, nơi vị trí đầu bàn luôn được chừa lại đầy thành kính để đón linh hồn đấng sinh thành về chứng giám.

Bàn thờ tổ tiên của người dân tộc Mông, Sa Pa trong bộ ảnh thực địa của dự án

Không chỉ dừng lại ở không gian vật lý, dự án còn mở ra những thước phim sống động về chu kỳ vòng đời của người Mông, nơi mỗi sinh linh từ khi cất tiếng khóc chào đời đến lúc nhắm mắt xuôi tay đều gắn liền với các nghi lễ đậm màu sắc huyền thoại. Du khách sẽ hiểu được ý nghĩa của chiếc vòng bạc đeo trên cổ để khóa vía bình an cho trẻ nhỏ; thấu cảm nét văn hóa nguyên sơ trong phong tục cưới hỏi; hay cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng trong các nghi thức tang ma. Ở đó, tiếng khèn da diết vang lên không đơn thuần là âm nhạc, mà là thứ ngôn ngữ thiêng liêng duy nhất đủ sức dẫn đường cho linh hồn người khuất núi vượt muôn trùng mây gió trở về với tổ tiên.

Bằng việc chắt lọc và truyền tải những tầng sâu tín ngưỡng này, Hồn Bản không đơn thuần chỉ cung cấp một bộ quy tắc ứng xử khô khan, mà thực sự gieo vào lòng du khách sự rung cảm và lòng kính trọng trước một di sản tinh thần vô giá giữa đại ngàn Tây Bắc.

Thổi hồn di sản qua lăng kính Gen Z

Vượt ra khỏi những khuôn mẫu truyền tải thông tin văn hóa khô khan thường thấy, Hồn Bản chọn cho mình một hướng đi đầy khác biệt. Những phong tục tập quán lâu đời được khoác lên mình tấm áo mới qua các nét vẽ minh họa sinh động, cùng ngôn từ trẻ trung, gần gũi của thế hệ trẻ nhưng vẫn tuân thủ nghiêm ngặt tính chính xác, chuẩn mực về mặt văn hóa.

Đằng sau những sáng tạo đầy tâm huyết này là nhóm "Hoa Ban", tập hợp những sinh viên chuyên ngành Truyền thông đến từ Học viện Ngoại giao. Mang theo bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ và góc nhìn mới mẻ của những người làm văn hóa thế hệ mới, Hoa Ban đã chứng minh rằng: Tình yêu di sản không phân biệt thế hệ. Bằng cách tiếp cận hiện đại nhưng đầy sự trân trọng, các bạn trẻ đã thành công trong việc đánh thức những giá trị cổ xưa, để văn hóa truyền thống tiếp tục vang vọng trong nhịp sống đương đại.

Nhóm sinh viên Học viện Ngoại giao đến bản làng người Mông tại Tả Van, Sapa.