Dấu mốc của một hành trình đầy tâm huyết

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của quá trình phát triển kinh tế nông thôn và bảo tồn nghề truyền thống, ngay từ đầu những năm 2000, nhu cầu hình thành một tổ chức đại diện, đủ năng lực liên kết các làng nghề, khuyến khích lao động sản xuất và tạo tiếng nói chung trong phản biện chính sách đã trở nên cấp thiết.

Ý tưởng đó được nhen nhóm và hiện thực hóa bởi các cán bộ, chuyên gia tâm huyết, tiêu biểu là chuyên gia cao cấp Vũ Quốc Tuấn, nguyên Trợ lý Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cùng sự đồng hành quan trọng của nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát. Được sự chấp thuận của Bộ Nội vụ, ngày 3/2/2005, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam chính thức được thành lập, mở ra một giai đoạn mới trong tổ chức, phát triển và nâng tầm cộng đồng làng nghề trên phạm vi cả nước.

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt - Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phát biểu

Phát biểu khai mạc lễ kỷ niệm, Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt - Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam khẳng định: “20 năm là khoảng thời gian chưa dài trong lịch sử, nhưng là quãng thời gian đất nước có nhiều chuyển biến sâu sắc. Trong dòng chảy đó, các làng nghề Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu lao động nông thôn”.

20 năm xây dựng một trung tâm kết nối làng nghề cả nước

Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn, đến nay Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ cả về tổ chức và phạm vi hoạt động. Hiệp hội hiện có trên 13.000 hội viên tập thể và cá nhân, 5 văn phòng đại diện tại các vùng Bắc - Trung - Nam, cùng hơn 10 viện và trung tâm trực thuộc.

Một trong những dấu ấn nổi bật xuyên suốt 20 năm hoạt động là vai trò tham gia xây dựng và phản biện chính sách. Hiệp hội đã chủ động đóng góp ý kiến với các cơ quan của Đảng, Quốc hội và Nhà nước trong nhiều văn bản quan trọng như: Luật Bảo vệ môi trường; Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; Nghị định 52/2018/NĐ-CP về phát triển ngành nghề nông thôn; Nghị định 43/2024/NĐ-CP về xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân”, “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ; Quyết định 801/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030,....

Những đóng góp này đã góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp làng nghề phát triển bền vững.

Từ chính sách đến thị trường, từ truyền thống đến hội nhập

Song song với công tác chính sách, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đóng vai trò cầu nối giữa làng nghề và thị trường. Trong 20 năm qua, Hiệp hội đã phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, VCCI cùng nhiều địa phương như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Nam, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hải Dương… Tổ chức hàng loạt hoạt động xúc tiến thương mại: hội chợ, triển lãm, trưng bày sản phẩm, liên hoan văn hóa du lịch, hội thảo chuyên đề, kết nối cung cầu.

Đặc biệt, Hiệp hội đã tham gia đào tạo thí điểm 3 mô hình đào tạo nghề truyền thống, tổ chức nhiều lớp bồi dưỡng kỹ năng nghề, thiết kế mẫu mã sản phẩm, tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin và thương mại điện tử. Những hoạt động này góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Trên bình diện quốc tế, Hiệp hội đã tổ chức và tham gia các đoàn triển lãm, hội chợ, khảo sát, ký kết hợp tác tại Ấn Độ, châu Âu và nhiều thị trường tiềm năng; đồng thời đón tiếp nhiều đoàn khách quốc tế đến khảo sát trực tiếp tại các làng nghề Việt Nam, qua đó quảng bá hình ảnh, mở rộng cơ hội hợp tác và xuất khẩu.

Nghệ nhân là “báu vật nhân văn sống” của làng nghề Việt

Một trong những nội dung trung tâm của lễ kỷ niệm là tôn vinh nghệ nhân, những người được coi là linh hồn của làng nghề. Phát biểu tại sự kiện, ở tuổi 99, chuyên gia cao cấp Vũ Quốc Tuấn nhấn mạnh: “Nghệ nhân là báu vật nhân văn sống, là tinh hoa của làng nghề, là lực lượng quan trọng sáng tạo nên những sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề”.

Cùng quan điểm, nguyên Bộ trưởng Cao Đức Phát cho rằng, trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cần chủ động đổi mới, sáng tạo, đặc biệt là đẩy mạnh chuyển đổi số, cải tiến công nghệ, mẫu mã sản phẩm, xúc tiến thương mại, đồng thời thu hút thế hệ trẻ gắn bó, kế tục và sáng tạo trên nền tảng tinh hoa nghề truyền thống.

Ông Cao Đức Phát nhấn mạnh: “Hiệp hội phải luôn đóng vai trò trung tâm kết nối các làng nghề, tập hợp, đoàn kết hội viên, hỗ trợ nhau hoạt động hiệu quả và đồng hành cùng các cơ quan nhà nước thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật về khôi phục, bảo tồn và phát triển làng nghề”.

Gần 1.400 nghệ nhân được vinh danh

Trong khuôn khổ chương trình, 153 cá nhân và tập thể đã được phong tặng các danh hiệu: Nghệ nhân Làng nghề Việt Nam, Nghệ nhân Văn hóa - Nghệ thuật Ẩm thực, Doanh nhân tiêu biểu xuất sắc làng nghề Việt Nam, Bảng vàng gia tộc nghề truyền thống, Sản phẩm tinh hoa làng nghề Việt Nam, Thợ giỏi làng nghề Việt Nam.

Lễ phong tặng Nghệ nhân và các danh hiệu làng nghề Việt Nam lần thứ XII năm 2025

Tính từ năm 2007 đến nay, Hiệp hội đã tổ chức 12 lần phong tặng với tổng cộng 1.396 nghệ nhân, 132 bảng vàng gia tộc, 73 làng nghề tiêu biểu, 72 đơn vị kinh tế làng nghề tiêu biểu, 10 bảo vật tinh hoa và 100 sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh hoa. Công tác xét tặng được thực hiện công khai, minh bạch, với hội đồng gồm các chuyên gia, nhà khoa học uy tín, tạo nên niềm tin và sự lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng làng nghề.

Chia sẻ tại buổi lễ, nghệ nhân điêu khắc đá Cao Văn Chiến (thôn Mạch Lũng, xã Thiên Lộc, Hà Nội) bày tỏ: “Danh hiệu không chỉ là niềm vinh dự mà còn là trách nhiệm, thôi thúc mỗi nghệ nhân phải tiếp tục nỗ lực giữ nghề, truyền nghề và phát triển nghề cho thế hệ sau”.

Khẳng định vai trò trong chiến lược phát triển bền vững

Với những đóng góp bền bỉ, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã vinh dự được trao Huân chương Lao động hạng Ba, cùng nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Đặc biệt, Hiệp hội được VCCI đánh giá là một trong ba tổ chức xã hội - nghề nghiệp hoạt động và quản trị hiệu quả.

Việc các đoàn nghệ nhân tiêu biểu của Hiệp hội nhiều lần được diện kiến Chủ tịch nước là minh chứng sinh động cho sự quan tâm, động viên lớn lao của Đảng và Nhà nước đối với cộng đồng làng nghề.

Trong bối cảnh thực hiện Chỉ thị 30/CT-TTg về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó thủ công mỹ nghệ được xác định là ngành mũi nhọn, làng nghề Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội mới để bứt phá. Song hành với cơ hội là yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức tổ chức sản xuất và cách tiếp cận thị trường.

Chặng đường 20 năm qua của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam là hành trình gìn giữ ký ức nghề, chuyển hóa giá trị truyền thống thành nguồn lực phát triển hiện đại. Việc tôn vinh nghệ nhân hôm nay chính là đặt nền móng cho tương lai,nơi tinh hoa nghề Việt tiếp tục được bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa trong dòng chảy hội nhập quốc tế.

Văn Bình