Trước những yêu cầu mới của thị trường, đồng thời hướng tới việc xây dựng một khung chính sách mới phù hợp hơn với thực tiễn.

Phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp đã trở thành yêu cầu tất yếu

Sáng ngày 05.06, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức Hội thảo tham vấn ý kiến nội dung dự thảo Nghị định về phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến tại các điểm cầu.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, hiệu quả, sức cạnh tranh và tính bền vững. Theo Thứ trưởng, các thị trường hiện nay không chỉ yêu cầu sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng mà còn đòi hỏi truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng điều hành Hội thảo (Ảnh: Đinh Khương)

Sau 6 năm triển khai, chính sách liên kết theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP đã góp phần thúc đẩy hình thành gần 3.000 dự án và kế hoạch liên kết, với sự tham gia của hơn 2.400 HTX, 1.300 DN và hơn 211 nghìn hộ nông dân, từng bước hình thành các chuỗi liên kết trong nhiều ngành hàng chủ lực. Giá trị sản phẩm nông nghiệp được sản xuất dưới hình thức hợp tác và liên kết đã tăng từ khoảng 10% trước năm 2018 lên hơn 31% năm 2025.

Tuy nhiên, nhiều mô hình liên kết vẫn thiếu bền vững, quy mô nhỏ lẻ, tình trạng vi phạm cam kết hợp đồng còn xảy ra, năng lực của nhiều hợp tác xã (HTX) còn hạn chế và DN đầu tư vào nông nghiệp vẫn đối mặt với không ít rủi ro.

Từ thực tế đó, Thứ trưởng cho biết, dự thảo nghị định mới được xây dựng với quan điểm chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ sản xuất sang tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp; từ hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái liên kết chuỗi giá trị; từ liên kết ngắn hạn sang hợp tác dài hạn trên cơ sở hài hòa lợi ích và chia sẻ trách nhiệm giữa các chủ thể.

Các đại biểu tham dự đóng góp ý kiến tại Hội thảo (Ảnh: Đinh Khương)

Trình bày tại Hội thảo, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ TN&MT) cho biết, các chính sách hỗ trợ quy định tại Nghị định 98/2018/NĐ-CP chủ yếu tập trung vào một số nội dung như: tư vấn xây dựng liên kết, hỗ trợ hạ tầng, khuyến nông, đào tạo, hỗ trợ giống và vật tư. Tuy nhiên, phạm vi và cách thức hỗ trợ còn bộc lộ một số hạn chế, đó là: Phạm vi hỗ trợ còn hẹp, chưa bao quát đầy đủ các khâu của chuỗi giá trị (đặc biệt là vùng nguyên liệu, logistics, thị trường, chuyển đổi số); Thiếu các chính sách mới đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện đại như chuyển đổi xanh, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu số; Thiếu tính liên thông, lồng ghép với các chính sách liên quan (Luật HTX năm 2023, Nghị định 113/2024/NĐ-CP, các chương trình mục tiêu quốc gia…); Cách thức hỗ trợ còn mang tính dàn trải, chưa gắn chặt với hiệu quả và kết quả của chuỗi liên kết.

Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ TN&MT) trình bày nội dung của Nghị định (Ảnh: Đinh Khương)

Theo ông Thịnh, dự thảo nghị định mới có bốn nhóm điểm mới quan trọng. Trước hết là mở rộng tiếp cận chính sách từ mua bán sản phẩm sang vùng nguyên liệu, quản trị theo chuỗi, chế biến, logistics, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và giảm phát thải.

Tiếp đó, đổi mới phương thức hỗ trợ theo dự án liên kết thực chất hơn, yêu cầu các bên tham gia phải có hợp đồng liên kết, có phân công trách nhiệm, chia sẻ lợi ích và rủi ro ngay từ đầu, không hỗ trợ mua bán đơn thuần và tăng trách nhiệm chủ trì liên kết.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung các nhóm chính sách quan trọng hỗ trợ theo hệ sinh thái chuỗi giá trị gồm: tư vấn phát triển liên kết; hạ tầng, máy móc, logistics; phát triển sản xuất và thị trường; khoa học công nghệ - chuyển đổi số - xanh và tài chính, quản trị rủi ro.

Một điểm mới khác là tăng cường cải cách thủ tục hành chính và phân cấp cho địa phương. Dự thảo hướng tới đơn giản hóa quy trình, trao quyền chủ động về nguồn lực, áp dụng hồ sơ điện tử và mở rộng khả năng huy động các nguồn lực phục vụ phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp.

Cú hích thể chế để hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại

Đóng góp ý kiến tại hội thảo bà Nguyễn Việt Chinh - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu đã đề xuất nhiều giải pháp cụ thể xuất phát từ thực tiễn triển khai chuỗi giá trị nông nghiệp tại doanh nghiệp. Theo bà Chinh, việc xây dựng nghị định mới thay thế Nghị định 98/2018/NĐ-CP là cơ hội quan trọng để tháo gỡ những rào cản tồn tại nhiều năm trong liên kết sản xuất nông nghiệp.

Theo đại diện Tập đoàn Nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu, những người trực tiếp tham gia chuỗi liên kết hiện vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn từ tính ràng buộc pháp lý của hợp đồng, khả năng tiếp cận vốn tín dụng, thủ tục đối với công nghệ mới cho đến bài toán đầu ra của nông sản.

Bà Nguyễn Việt Chinh - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu đã đề xuất nhiều giải pháp cụ thể tại Hội thảo. (Ảnh: Đinh Khương)

Là doanh nghiệp đang tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, Tập đoàn Nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu cho biết, đã xây dựng mô hình liên kết khép kín từ vùng nguyên liệu đến tiêu thụ sản phẩm, trong đó có sản phẩm gạo.Từ thực tiễn đó, doanh nghiệp đề xuất trước hết cần ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong liên kết sản xuất. Theo bà Nguyễn Việt Chinh, hiện tượng vi phạm hợp đồng khi giá thị trường biến động vẫn diễn ra khá phổ biến, ảnh hưởng đến tính bền vững của chuỗi liên kết.

Dưới góc độ của cơ quan quản lý nhà nước, Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Tuyên Quang cho rằng địa phương đang rất loay hoay về nguồn lực thực hiện, do đó dự thảo cần quy định rõ nguồn vốn thực hiện từ ngân sách địa phương, các chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn lực hợp pháp khác để tạo cơ sở pháp lý cho địa phương tham mưu, bố trí ngân sách và tổ chức thực hiện hiệu quả.

Phát biểu đóng góp tại Hội thảo, Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX 3T Nông sản Cao Phong (Phú Thọ) băn khoăn khi triển khai mô hình chính quyền 2 cấp, các thành viên HTX nằm trong 3 xã thay vì 1 huyện (huyện Cao Phong, Hòa Bình cũ) như trước đây, vậy việc tiếp nhận nguồn lực hỗ trợ sẽ như thế nào?

Đại diện HTX này cũng đề nghị thay vì hỗ trợ dàn trải như hiện nay, chương trình hỗ trợ cần tập trung vào sản phẩm thế mạnh của địa phương để đầu tư sâu, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX 3T Nông sản Cao Phong (Phú Thọ) phát biểu ý kiến đóng góp (Ảnh: Đinh Khương)

“Thực tế có những sản phẩm vào Việt Nam với giá siêu rẻ, không cạnh tranh được, bà con nông dân lại chặt bỏ cây cam truyền thống để trồng cây khác”, bà Thủy bày tỏ sự băn khoăn lo lắng.

Còn theo ý kiến đóng góp của ông Lê Văn Việt - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Xuyên Việt: Dự thảo nghị định cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các mô hình liên kết khép kín, nơi hợp tác xã hoặc doanh nghiệp chủ động từ khâu giống, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu.

“Cần có cơ chế đặc thù ưu tiên cho những liên kết khép kín như thế”, ông Lê Văn Việt đề xuất.