Đồng bộ chính sách, nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm không khí

Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 3/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, đã nhấn mạnh yêu cầu “kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm không khí, từng bước cải thiện chất lượng không khí tại các khu đô thị, khu công nghiệp, làng nghề và khu vực dân cư”. Đây là định hướng chính trị quan trọng, làm nền tảng cho hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường không khí trong thời gian qua.

Cụ thể hóa chủ trương đó, Nhà nước đã ban hành hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật và chương trình hành động. Nổi bật là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 – văn bản có nhiều đổi mới, trong đó lần đầu tiên quy định rõ khái niệm “chất lượng môi trường không khí”, đồng thời yêu cầu các cơ quan quản lý phải công khai dữ liệu quan trắc để người dân được tiếp cận và giám sát. Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 450/QĐ-TTg), đặt mục tiêu giảm cơ bản số điểm nóng ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, phát triển hệ thống quan trắc và cảnh báo không khí hiện đại, đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Mới đây Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 12/7/2025 về một số nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt ngăn chặn, giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường.

Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường kiểm soát nguồn thải lớn, rà soát và xử lý nghiêm các cơ sở gây ô nhiễm; đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng sạch, phát triển giao thông xanh; đầu tư, mở rộng mạng lưới quan trắc môi trường không khí tự động, liên tục; nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo chất lượng không khí phục vụ quản lý và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Đây được xem là bước chỉ đạo mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc chuyển từ “ứng phó” sang “phòng ngừa” ô nhiễm, lấy kiểm soát chất lượng môi trường không khí làm trọng tâm trong quản lý phát triển bền vững.

Đẩy mạnh các giải pháp bảo vệ môi trường không khí trong khu vực làng nghề

Không gian sản xuất xanh – sạch – đẹp của làng nghề gốm Bát Tràng hôm nay.

Đáng chú ý đối với khu vực làng nghề – nơi tập trung nhiều nguồn phát thải nhỏ nhưng phân tán, Nhà nước đã có nhiều chính sách riêng nhằm kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm không khí. Bộ Tài nguyên và Môi trường đã triển khai Kế hoạch quốc gia quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2021–2025, trong đó yêu cầu rà soát, đánh giá hiện trạng phát thải tại các cụm công nghiệp và làng nghề; khuyến khích chuyển đổi công nghệ sạch, lò đốt thân thiện môi trường; hỗ trợ lắp đặt hệ thống xử lý khí thải tập trung.

Tại làng nghề gốm Bát Tràng, trước đây, các hộ sản xuất gốm Bát Tràng chủ yếu dùng lò than, lò củi, phát thải lượng lớn khói bụi, SO₂, CO₂, CO và bụi mịn PM2.5. Hiện nay, theo chủ trương của UBND thành phố Hà Nội và Bộ Tài nguyên & Môi trường, Bát Tràng đã chuyển đổi trên 90% số lò thủ công sang lò gas hoặc lò điện. Việc chuyển đổi này giảm 60–70% lượng khói bụi phát sinh, tiết kiệm năng lượng, giúp môi trường không khí trong làng nghề cải thiện rõ rệt.

Chị Phùng Phương Oanh – quản lý tại ông ty TNHH gốm sứ Bảo Quang cho biết: việc chuyển đổi sang lò gas không chỉ giúp tiết kiệm nhiên liệu mà còn cải thiện đáng kể môi trường sống: Giờ đây không còn cảnh khói bụi mù mịt như trước, khách du lịch đến tham quan cũng cảm thấy dễ chịu hơn, làng nghề mình vì thế mà sạch, đẹp, văn minh hơn.

Kết quả tại Bát Tràng cho thấy, chủ trương hỗ trợ chuyển đổi công nghệ sản xuất sạch là hướng đi đúng đắn, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững làng nghề mà Chính phủ đang triển khai. Đặc biệt, Quyết định số 343/QĐ-TTg ngày 7/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình bảo vệ môi trường làng nghề đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040, đặt mục tiêu xây dựng mô hình “làng nghề xanh – sạch – đẹp”, ứng dụng công nghệ sản xuất ít phát thải, xử lý triệt để các nguồn gây ô nhiễm không khí, nước và chất thải rắn.

Đặc biệt, Quyết định số 343/QĐ-TTg ngày 7/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình bảo vệ môi trường làng nghề đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040, đặt mục tiêu xây dựng mô hình làng nghề xanh – sạch – đẹp, ứng dụng công nghệ sản xuất ít phát thải, xử lý triệt để các nguồn gây ô nhiễm không khí, nước và chất thải rắn.

Cùng với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng ban hành nhiều hướng dẫn kỹ thuật trong phát triển làng nghề nông thôn gắn với tiêu chí “làng nghề an toàn môi trường” trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, thúc đẩy sản xuất tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm và giảm khí thải gây ô nhiễm không khí.

Qua đó, bộ, ngành và địa phương khác đang tích cực triển khai nhiều giải pháp thiết thực: tăng cường kiểm soát khí thải phương tiện giao thông; giám sát chặt chẽ hoạt động của các khu công nghiệp, nhà máy nhiệt điện; thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sản xuất thân thiện môi trường. Song song với đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của không khí sạch cũng được đẩy mạnh qua các chương trình truyền thông, phong trào “Ngày không khí sạch”, và các sáng kiến giảm thiểu ô nhiễm từ cộng đồng dân cư, trường học, doanh nghiệp.

Bên cạnh nỗ lực trong nước, Việt Nam cũng tích cực hợp tác quốc tế về kiểm soát ô nhiễm không khí, tiếp thu kinh nghiệm của nhiều quốc gia, đồng thời tham gia các hiệp định và chương trình toàn cầu về bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu.

Những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị cao trong bảo vệ môi trường không khí mà còn góp phần hiện thực hóa quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân – một trong những quyền cơ bản được ghi nhận trong Hiến pháp.

Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và sự đồng thuận của cộng đồng xã hội, công tác bảo vệ chất lượng môi trường không khí ở nước ta đang từng bước đạt được kết quả tích cực, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bền vững trong giai đoạn tới.