Tại Festival Thăng Long - Hà Nội, những tác phẩm tò he của anh Hậu thu hút sự chú ý của du khách trong và ngoài nước. Dưới bàn tay khéo léo của nghệ nhân, những hình hài nhỏ bé bằng bột gạo lại kể nên câu chuyện về sức sống bền bỉ của một di sản giữa lòng đô thị hiện đại.

GIỮ LỬA NGHỀ TRONG NHỊP SỐNG MỚI

Phóng viên: Trong bối cảnh các loại hình giải trí hiện đại bùng nổ, điều gì khiến anh vẫn kiên định với nghề nặn tò he truyền thống?

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu: Ban đầu, tôi theo nghề với mong muốn giữ gìn nét đẹp văn hóa của cha ông. Nhưng càng làm, tôi càng thấy yêu hơn công việc này. Tò he không chỉ mang lại niềm vui cho người xem, mà còn đem đến hạnh phúc và niềm tự hào cho chính tôi. Tò he là một phần của di sản văn hóa Việt, nên tôi thấy mình có trách nhiệm tiếp nối. Khi đã gắn bó, tôi tự nhủ phải tìm cách để nghề không chỉ sống được mà còn sống tốt trong thời hiện đại.

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ về ý nghĩa văn hóa đằng sau mỗi con tè he tại Festival Thăng Long

Phóng viên: Làm thế nào để nghề tò he vừa hòa mình vào dòng chảy công nghệ, vừa giữ được nét hồn xưa?

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu: Chúng tôi luôn lấy yếu tố giá trị văn hóa làm cốt lõi. Các mẫu tò he mới vẫn dựa trên hình tượng dân gian, anh hùng lịch sử hay nhân vật cổ tích Việt Nam, chỉ thay đổi hình thức thể hiện để phù hợp hơn với thị hiếu hiện đại. Tôi có một đội ngũ hỗ trợ về thiết kế, truyền thông, kỹ thuật để giúp đưa sản phẩm tới gần hơn với mọi người một cách đúng đắn và phù hợp.

Phóng viên: Hành trình đó hẳn là không dễ dàng. Anh có thể chia sẻ đôi chút về những giai đoạn khó khăn mà anh từng trải qua?

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu: Khoảng từ năm 2003 đến 2005 là quãng đường gian nan nhất. Chúng tôi thường phải đi khắp các lễ hội xa nhà, thu nhập lại bấp bênh. Đến năm 2008, 2009, khi việc bán hàng rong bị siết chặt, chúng tôi không còn được bày bán ở cổng trường hay khu vui chơi. Lúc ấy, đồ chơi ngoại nhập tràn vào gây áp lực lớn cho đồ chơi truyền thống, nghề tò he gần như rơi vào bế tắc. Nhiều người phải bỏ nghề, nhưng tôi vẫn cố bám trụ vì nghĩ nếu mình không làm, nghề sẽ mất.

Hiện tại, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số cũng mang lại nhiều thách thức và khó khăn lớn cho việc truyền nghề và dạy nghề. Thế hệ trẻ ngày nay là thế hệ của công nghệ hiện đại, vì vậy họ thường ít lựa chọn học nghề thủ công truyền thống. Hơn nữa, nghề tò he đòi hỏi thời gian học dài và kỹ thuật tỉ mỉ, để tìm được những người thực sự có đam mê với nghề không phải dễ. Vì thế, điều tôi mong muốn nhất là xã hội cùng chung tay lan tỏa giá trị nghề, tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận nghề dễ dàng hơn.

TỪ LÀNG QUÊ ĐẾN KHÔNG GIAN SỐ

Phóng viên: Đâu là bước ngoặt giúp anh mang tò he đến gần hơn với công chúng trong thời đại số?

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu: Khoảng năm 2008 đến 2009, khi nghề gặp nhiều khó khăn, tôi nhận ra rằng nếu không thay đổi, tò he sẽ dần biến mất. Từ đó, tôi mạnh dạn đưa sản phẩm lên mạng xã hội, quay video, chia sẻ quy trình nặn tò he và kể chuyện về nghề. Nhờ vậy mà đã có nhiều người biết đến hơn. Công nghệ số giúp nghệ nhân không còn bị bó hẹp trong không gian chợ hay lễ hội nữa, mà có thể trực tiếp kết nối với khách hàng ở bất kỳ đâu.

Những con tò he đầy sắc màu cho thấy sự tỉ mỉ và tay nghề của người nghệ nhân

Giờ đây, mỗi sản phẩm của chúng tôi đều gắn mã QR, khi quét sẽ dẫn đến fanpage giới thiệu về nguồn gốc, nguyên liệu và quy trình chế tác. Nhờ cách làm này, khách hàng không chỉ tiếp cận tò he như một món đồ chơi giải trí mà còn có thể học câu chuyện văn hóa ẩn sau nó.

Hiện tại tôi đã hoạt động trên TikTok, Facebook và Shopee, với trang “Nghệ nhân Đặng Văn Hậu” là kênh chính để giao lưu cùng khán giả. Giới trẻ ngày nay ngày càng quan tâm đến văn hóa dân tộc và những sản phẩm mang hơi thở Việt luôn được đón nhận tích cực. Chính điều đó tiếp thêm cho tôi niềm tin rằng, nghề truyền thống hoàn toàn có thể phát triển giữa kỷ nguyên số, miễn là ta biết thích ứng.

Phóng viên: Anh định hướng nội dung trên các nền tảng mạng xã hội ra sao để thu hút khán giả?

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu: Mỗi tháng, nhóm quản trị fanpage đều họp để bàn kế hoạch nội dung. Chúng tôi linh hoạt theo từng thời điểm để xây dựng nội dung cho phù hợp. Ví dụ như Trung Thu, Tết Nguyên Đán hay những dịp như Festival Thăng Long - Hà Nội, chúng tôi giới thiệu các mẫu tò he mang chủ đề lễ hội, lịch sử Thăng Long, hoặc hình ảnh biểu tượng Hà Nội. Ngoài ra, chúng tôi còn thông tin về các sự kiện thời sự lớn mà tò he của chúng tôi được vinh dự làm quà tặng cho các nước, để khẳng định tò he ngày nay đã mang một vai trò lớn, mang ý nghĩa về hình ảnh biểu trưng cho văn hóa Việt.

Phóng viên: Xin cảm ơn anh về những chia sẻ đầy tâm huyết!

Ngày nay, tò he không chỉ hiện diện ở các làng nghề, mà còn xuất hiện tại nhiều sự kiện văn hóa, lễ hội di sản của Thủ đô. Những con tò he nhỏ bé ấy vẫn kể lại câu chuyện về đôi bàn tay tài hoa của người Việt, về tình yêu văn hóa bền bỉ giữa nhịp sống đổi thay.

Tại Festival Thăng Long - Hà Nội, giữa muôn sắc màu của các loại hình nghệ thuật dân gian, tò he như một điểm nhấn vừa thân thuộc, vừa tươi mới. Đó không chỉ là món đồ chơi, mà là biểu tượng cho sự giao hòa giữa truyền thống và hiện đại, nơi di sản được tái sinh trong một hình hài mới, nhưng vẫn giữ nguyên linh hồn xưa cũ.

Kim Ngân