Đây không chỉ là chuỗi hoạt động văn hóa định kỳ, mà là chiến lược tổng thể nhằm đưa cồng chiêng trở lại đúng không gian sống của cộng đồng, đồng thời biến di sản thành động lực phát triển bền vững.

Cồng chiêng cuối tuần đưa di sản trở về với cộng đồng

Theo Kế hoạch số 37/KH-SVHTTDL do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai ban hành, Chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức & Trải nghiệm” được tổ chức quy mô cấp tỉnh, diễn ra từ 19h00 đến 21h00 tối thứ Bảy hằng tuần, các ngày lễ, sự kiện liên quan, từ tháng 3 đến hết tháng 12/2026. Địa điểm chính gồm Quảng trường Đại Đoàn Kết, Quảng trường Nguyễn Tất Thành và luân phiên tại các xã, phường trên địa bàn tỉnh.

Gia Lai triển khai Chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức & Trải nghiệm” vào tối thứ 7 hằng tuần.

Chương trình hướng đến ba mục tiêu rõ nét: Thứ nhất, thực hiện cam kết với UNESCO trong Chương trình hành động quốc gia về bảo tồn và phát huy giá trị Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Thứ hai, tạo môi trường diễn xướng đúng nghĩa. Cồng chiêng không chỉ là tiết mục sân khấu, mà là âm thanh gắn với nhà rông, bến nước, lễ hội. Khi được trình diễn thường kỳ, nghệ nhân Bahnar, Jrai, Chăm Hroi, H’rê có cơ hội thể hiện, truyền dạy và khơi dậy niềm tự hào dân tộc. Thứ ba, thúc đẩy du lịch. Việc phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú giúp chương trình trở thành sản phẩm du lịch ban đêm đặc sắc, góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách tại Pleiku và các địa phương.

Chương trình bao gồm: Giới thiệu văn hóa truyền thống từng địa phương; trình diễn cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc, hát dân ca, múa dân gian; tái hiện không gian sinh hoạt truyền thống; giao lưu, hướng dẫn du khách trải nghiệm đánh chiêng, tìm hiểu nghi lễ. Việc tổ chức đều đặn mỗi tuần, thay vì theo mùa lễ hội, tạo nhịp điệu sinh hoạt văn hóa liên tục, giúp cồng chiêng “sống” chứ không “trưng bày”.

Đề án 72 tỷ đồng mô hình mẫu về “kinh tế di sản”

Song hành Chương trình Cồng chiêng cuối tuần, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Kế hoạch triển khai Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu tổng quát của Đề án nhằm bảo tồn và phát huy bền vững giá trị cồng chiêng gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Bảo tồn văn hóa các dân tộc Bahnar, Jrai, Chăm, H’rê. Từng bước đưa âm nhạc cồng chiêng trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch tiêu biểu của tỉnh. Quảng bá hình ảnh Gia Lai ra cả nước và quốc tế.

Đề án đặt ra các chỉ tiêu cụ thể như: Kiểm kê đầy đủ số lượng cồng chiêng, nghệ nhân, bài chiêng, nghi lễ. Mỗi năm phục dựng và duy trì 1 đến 2 lễ hội truyền thống có sử dụng cồng chiêng. Số hóa toàn bộ tư liệu âm thanh, hình ảnh, video để xây dựng kho dữ liệu số liên thông với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú cho ít nhất 10 nghệ nhân. Hỗ trợ xây dựng nhà rông truyền thống, mức hỗ trợ tối đa 1 tỷ đồng/công trình.

Đề án triển khai 16 nội dung lớn, trong đó nổi bật: Điều tra, khảo sát toàn tỉnh (3 tỷ đồng). Phục dựng nghi lễ, lễ hội (2 tỷ đồng). Mở lớp truyền dạy đánh chiêng, chỉnh chiêng (1,5 tỷ đồng). Tổ chức hoạt động trình diễn cồng chiêng thường kỳ (10 tỷ đồng). Tổ chức sự kiện quy mô lớn như Ngày hội văn hóa các dân tộc, Liên hoan cồng chiêng (20 tỷ đồng). Số hóa di sản (4 tỷ đồng). Trang bị cồng chiêng, nhạc cụ, trang phục (5 tỷ đồng). Lắp đặt sân khấu thực cảnh trình diễn (5 tỷ đồng). Giao lưu trong và ngoài nước (10 tỷ đồng). Tổng kinh phí giai đoạn 2026 - 2030 là 72 tỷ đồng, chưa kể kinh phí hỗ trợ xây dựng nhà rông và hỗ trợ nghệ nhân theo nghị quyết của HĐND tỉnh.

Điều đáng chú ý là Gia Lai không chỉ nói đến “bảo tồn” theo nghĩa lưu giữ, mà đặt di sản trong chuỗi giá trị phát triển: Thứ nhất, chuẩn hóa và định chuẩn âm thanh. Việc nghiên cứu cấu trúc bộ chiêng, xây dựng giáo án giảng dạy giúp cồng chiêng đi vào trường học, đặc biệt là trường phổ thông dân tộc nội trú. Thứ hai, ứng dụng công nghệ số. Trưng bày tại bảo tàng có tích hợp VR, mã QR; xây dựng bản đồ không gian văn hóa cồng chiêng điện tử; triển lãm tại 10 đô thị trong và ngoài nước. Thứ ba, lồng ghép với du lịch cộng đồng. Ưu tiên hỗ trợ nhà rông tại các điểm du lịch, biến lễ hội thành sản phẩm trải nghiệm. Ở đây, cồng chiêng không còn là ký ức, mà trở thành “tài sản mềm” của địa phương.

Gia Lai bảo tồn và phát huy bền vững giá trị cồng chiêng gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Cả Chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức & Trải nghiệm” lẫn Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 - 2030 đều nhấn mạnh vai trò chủ thể của cộng đồng. UBND các xã, phường chịu trách nhiệm huy động nghệ nhân, tổ chức tập luyện, giới thiệu văn hóa địa phương. Các sở, ngành phối hợp về tài chính, giáo dục, khoa học công nghệ. Quan trọng hơn, chính nghệ nhân là trung tâm được tôn vinh, được hỗ trợ, được tạo không gian thực hành thường xuyên.

Với Chương trình Cồng chiêng cuối tuần biểu diễn thường kỳ kéo dài 10 tháng trong năm và Đề án đầu tư 72 tỷ đồng trong 5 năm, Gia Lai đang bước vào giai đoạn bảo tồn có chiến lược, phát huy có chiều sâu. Nếu thực hiện đồng bộ, đây sẽ là mô hình mẫu về “kinh tế di sản” ở Tây Nguyên - nơi cồng chiêng không chỉ được gìn giữ trong nhà rông, mà còn vang xa trong không gian số, trên bản đồ du lịch và trong lòng thế hệ trẻ. Tiếng chiêng vì thế không chỉ ngân giữa núi rừng, mà còn ngân trong chiến lược phát triển bền vững của tỉnh Gia Lai đang khẳng định bản sắc giữa thời hội nhập.